Türkiye'de mobilite: Elektrikli scooter, paylaşımlı araçlar, TOGG

Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de hem mobilite hem de mikromobilite (scooter, bisiklet gibi hafif araçlar ile ulaşım) gelişim gösteriyor. Özellikle karbon salımının yarattığı iklim değişikliğinin ve farklı enerji kanalları arayışına girilmesinin etkisiyle elektrikli araç (EV) kullanımının yaygınlaşması küresel çapta olduğu gibi Türkiye'de de mobiliteye talebin artmasını sağlıyor. Bunun yanında özellikle scooter, motor ve bisiklet gibi ulaşım araçlarına mobil uygulamalar üzerinden kolaylıkla ulaşılır olması da Türkiye'de mobilitenin gelişimini destekliyor. 

• Pazar büyüklüğü: McKinsey & Company'nin Kasım 2021'de yayımladığı rapora göre Türkiye'de "mobilite" olarak adlandırılan yürüme, bireysel ulaşım, toplu taşıma ve paylaşımlı araçlar ile yapılan tüm seyahatler pazarının büyüklüğü 60 milyar dolar. 

Rapor ne diyor? 

EY Türkiye ve Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi tarafından hazırlanan "Mobilite Sektöründe Gündem Raporu'nun" üçüncüsü mart ayında yayımlandı. Raporda elektrikli araç satışlarının, politika yapıcıların ve ekipman üreticilerinin destekleri ve maliyetin azaltılmasıyla yıldan yıla kademeli olarak artacağı öngörüldü. 

Bununla birlikte, EV satışlarının halihazırda arttığını da söylemek mümkün. Nitekim EY'nin raporunda 2021 yılının ilk yarısında bir önceki yılın aynı dönemine göre araç satışlarının  küresel çapta %55,4 oranında artış gösterdiği belirtildi. Satışların en büyük oranını ise %415 artışla elektrikli araçlar oluşturdu. Buna karşılık hibrit araç satışlarındaki artış da %340 olarak gerçekleşti. Uzun zamandır tüketicilerin ilgisini kaybettiği gözlemlenen dizel araç satışlarının ise bu dönemde de düşmeye devam ettiği saptandı. 

Öte yandan raporda elektrikli araçların satışında küresel çapta patlama yaşanmasına rağmen Türkiye'de Avrupa'ya oranla artışın daha yavaş olmasının beklendiği ifade edildi. Türkiye'de 2030 yılında 1,5 milyon elektrikli araç bulunacağı tahmini yapıldı. 

• Bir çalışma: EY'nin Kasım 2021'de Türkiye'deki 20 ila 60 yaş arası farklı gelir ve eğitim seviyelerinden müşterilerle gerçekleştirdiği ankette katılımcıların dizel araçlara ilgisinin azaldığı, dizelden ziyade elektrikli ve hibrit araçlara yönelik taleplerinin arttığı aktarıldı. 

Şirketler neler yapıyor? 

Türkiye'de Avrupa'daki kadar hızlı olmasa da küresel çapta elektrikli araçlara yönelik talebin artmasının da etkisiyle hem otomotiv sektöründe çeşitli gelişimler yaşanıyor hem de mobilite alanında türlü girişimler (Martı gibi) yeni projelerle bu teknolojiyi hayata entegre etmek için çaba harcıyor. 

Türkiye'deki ve dünyadaki neredeyse her gelişmeye adım atan Getir, mobilite alanına da "paylaşımlı araçlar" bölümüyle göz kırpıyor. Mayıs ayında araç kiralama servisi GetirAraç'ı kullanıma sunan şirket, geçtiğimiz yıl da 23 milyon dolar ödeyerek araç paylaşım hizmeti MOOV'u satın almıştı.

Elektrikli scooter girişimi Martı da ağustos ayında New York Borsası'nda (NYSE) halka arz edilecek ilk Türkiye merkezli şirket olacağını duyurmuştu. Martı'nın kurucusu ve CEO'su Oğuz Alper Öktem konuya dair açıklamasında "Yakın gelecekte tüm ulaşım araçlarının elektrikli, tüm elektrikli araçların da paylaşımlı olacağına inanıyoruz. New York'ta Türk bayrağını dalgalandıracak olmaktan gurur duyuyoruz ve üzerimize düşen sorumluluğun farkındayız. Tüm gücümüzle çalışmaya devam ediyoruz." diye konuşmuştu.

^Timeturk

Bunun yanında 2012 yılında Assaf Biderman tarafından ABD'de kurulan Superpedestrian firmasının elektrikli scooter kiralama çözümü olan LINK, Aralık 2021'de İstanbul'da hizmete başlamıştı.

Şarj istasyonlarına dair gelişmeler neler? 

Dünyada ve Türkiye'de elektrikli otomobil kullanımı artarken yerli elektrikli otomobil TOGG'un da üretim aşamasının tamamlandığının duyurulmasıyla elektrikli araçlara yönelik pil hücresi, bataryasına oluşacak talebin Türkiye'de yapılacak üretimle karşılanması amaçlanıyor. Öte yandan elektrikli araçların kullanımının artışıyla şarj istasyonlarının da kurulmasına yönelik çalışmalara başlandı. 

Bu çalışmalar kapsamında Koç Holding'in 32 milyar liralık yatırımla Ankara'da elektrikli araçlar için kurulacak lityum pil hücresi ve batarya fabrikasında ÇED süreci geçtiğimiz hafta tamamlandı. Koç Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili ve Ford Otosan Yönetim Kurulu Başkanı Ali Koç, konu hakkında "projenin batarya üretiminde Türkiye'ye çok önemli bir küresel rekabet avantajı sağlayacak yatırımın ilk adımı olarak tarihe geçeceğini" söylemişti. 

Enerjisa Enerji'nin çoğunluk hisselerine sahip olduğu Eşarj, bu ayın başında Stellantis ile ortaklık kurduğunu duyurdu. Yapılan anlaşma kapsamında Eşarj, Türkiye'de yer alan Stellantis bayilerine hizmet verecek. Elektrikli Araçlar İçin Hızlı Şarj İstasyonları Programı kapsamında 53 ilde, 495 yüksek hızlı şarj istasyonu kurma yetkisi alan Eşarj ayrıca istasyon ağına yaklaşık 300 milyon liralık yatırım yapacağını açıklamıştı. 

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı da temmuz ayında Türkiye'de elektrikli araçların şarj altyapısını oluşturmak amacıyla "Elektrikli Araçlar İçin Hızlı Şarj İstasyonları Destek Programı" başlattığını duyurdu. Bakanlık bu alanda 150 milyon lira destek sağlayacağını bildirdi. Böylece yaklaşık 1 milyar liralık özel sektör yatırımının tetikleneceği ifade edildi.

Garanti BBVA da enerji şirketi ABB ile elektrikli araçlar için hızlı şarj istasyonlarının kurulması amacıyla işbirliğine gitti. EV şarj istasyonu finansmanı için Garanti BBVA'nın bireysel müşterilerine 3 ila 36 ay vadeyle 30 bin liraya kadar kullanılacak alışveriş kredisi sağlanabilecek. Konuyla ilgili konuşan Garanti BBVA Tüketici Finansmanı Direktörü Koray Öztopçu, "Ekonomik etki düzeyi yüksek ve birden çok sektörde gelişimi hızlandırma potansiyeline sahip elektrikli araç şarj istasyonlarının kurulması için ilerleyen dönemde daha fazla finansman ihtiyacı olacak. Bu kapsamda müşterilerimizin e-şarj desteğine ulaşabileceği alışveriş kredisi çözümümüzü sunuyoruz" dedi.

Togg'un şarj ağı markası TruGo da geçtiğimiz ay ürettiği şarj cihazlarını test etmeye başladığını duyurmuştu.

Zorlu Enerji'nin elektrikli araç şarj istasyonu ağı Zorlu Energy Solutions'ın (ZES) şarj ağı işletmeci lisansı başvurusu, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından onaylandı. Zorlu Enerji şirketi ZES Dijital Ticaret AŞ, kendi elektrikli araç şarj istasyonlarını kurabilecek ve 49 yıl süreyle ülke genelinde şarj ağı işletmeciliğinde faaliyet gösterebilecek.