Türkiye'nin doğrudan yatırım karnesi: Afrika'daki yatırımlar katlanarak arttı
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan Uluslararası Yatırım Pozisyonu verilerine göre 2023 yılı itibarıyla Türkiye’ye yapılan doğrudan yatırımların değeri 181,8 milyar USD’ye ulaşırken, yurt dışına yapılan doğrudan yatırımlar ise 57,9 milyar USD’ye çıktı. Söz konusu dönemde yatırımların büyük kısmı Avrupa’dan gelirken, yerli yatırımcılar da yurt dışında özellikle Amerika ve Afrika’da doğrudan yatırımlarını artırarak küresel ekonomi üzerindeki varlıklarını güçlendirdi.
Doğrudan yatırımların %20’si finans sektörüne
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan Uluslararası Yatırım Pozisyonu verilerine göre 2023 yılı itibarıyla yabancı yatırımcıların Türkiye’ye yaptıkları doğrudan yatırımların değeri 181 milyar 841 milyon USD seviyesine ulaştı. Bu dönemde yabancıların Türkiye’de yaptığı doğrudan yatırımların 95,0 milyar USD’lik kısmı sanayi sektöründe yer alırken, 85,9 milyar USD’lik kısmı hizmetler, 932 milyon USD’lik kısmı ise tarım sektöründe yer aldı.
TCMB tarafından yayımlanan verinin alt kırılımlarına bakıldığında 2023 yılında en yüksek yatırım değerine sahip olan sektör 37,0 milyar USD ile finans ve sigorta faaliyetleri sektörü oldu. Finans sektörünü 24,2 milyar USD ile mobilya imalatı ve diğer imalat sanayi sektörü takip ederken, onu da 18,6 milyar USD ile toptan/perakende ticaret ve 16,6 milyar USD ile otomotiv sektörleri izledi.
Yatırımların %74’ü Avrupadan
TCMB verilerine göre 2023 yılında Türkiye’deki doğrudan yabancı yatırımların 134,1 milyar USD’lik kısmı Avrupa’ya ait yatırımlardan oluştu. Avrupa ülkeleri arasından en yüksek doğrudan yatırıma sahip olan ülkeler 32,4 milyar USD ile Hollanda, 24,4 milyar USD ile Almanya, 17,8 milyar USD ile İspanya ve 9,4 milyar USD ile Lüksemburg oldu.
Avrupa ülkelerini 40,0 milyar USD’lik doğrudan yabancı yatırımla Asya ülkeleri takip etti. Asya ülkeleri tarafında ise başı 16,0 milyar USD’lik yatırımla Azerbaycan ve 11,7 milyar USD’lik yatırımla Körfez Ülkeleri çekti. Amerika ve Afrika tarafından yapılan yatırımların değeri ise sırasıyla 7,3 milyar USD ve 293 milyon USD olarak ölçüldü. Bu dönemde ABD’nin sahip olduğu doğrudan yatırım değeri 5,3 milyar USD oldu.
Amerika yatırımları üç kata yakın, Afrika yatırımları iki kattan fazla arttı
TCMB verilerine göre 2023 yılında yurt içi yerleşiklerin yurt dışına yaptıkları doğrudan yatırımların değeri ise bir önceki yıla kıyasla %15 artışla 57,9 milyar USD’ye çıktı. Bu miktarın son beş yıldaki artış oranı da %50,9 olarak hesaplandı.
Yayımlanan verilerin ülke dağılımına bakıldığında yerli yatırımcının en çok doğrudan yatırım değerine sahip olduğu bölge 46,5 milyar USD ile Avrupa oldu. Yerli yatırımcının Avrupa’daki doğrudan yatırım değeri bir önceki yıla kıyasla %9,5, beş yıl öncesine göre ise %43,5 artış gösterdi. Avrupa’da en çok yatırım değerine sahip olunan ülkeler ise 23,5 milyar USD ile Hollanda, 4,3 milyar USD ile İngiltere ve 3,5 milyar USD ile Almanya oldu. Doğrudan yatırım değerinin en çok arttığı ülke de yıllık bazda %94’ün üzerinde artışla İsviçre olarak öne çıktı. Bu dönemde Fransa’nın kuzeyinde bulunan Jersey Adası’nda 2,1 milyar USD’lik doğrudan yatırım bakiyesinin bulunuyor olması ise dikkat çekti.
Bu dönemde yerli yatırımcının Amerika kıtasındaki doğrudan yatırım bakiyesi bir önceki yıla kıyasla %64 artışla 4,1 milyar USD’ye yükselirken, Asya’daki yatırım bakiyesi ise %35,1 artışla 5,1 milyar USD’ye çıktı. Son beş yıllık periyoda bakıldığında ise Amerika’daki yatırımların %235, Asya’daki yatırımların %25,8 arttığı görüldü. Yerli yatırımcının Amerika kıtasında en fazla doğrudan yatırıma sahip olduğu ülke 3,3 milyar USD ile ABD olurken, Asya’da en fazla yatırıma sahip olduğu ülke ise 1,1 milyar USD ile Kazakistan oldu.
2023 yılında yerli yatırımcının Afrika’daki doğrudan yatırımlarının değeri bir önceki yıla kıyasla %35,3, beş yıl öncesine göre ise %188,9 arttı. Afrika’da en fazla doğrudan yatırım bakiyesi bulunan ülke 1,9 milyar USD ile Cezayir olurken, bu ülkedeki yatırım bakiyesi son bir yılda %34,8, son beş yılda %101 arttı. Son bir yılda Afrika ülkeleri arasından Mısır’a yapılan doğrudan yatırım değeri %63,9 artarken, Nijer’deki yatırım değeri %23,1, Senegal’deki yatırım değeri %160, Mozambik’teki yatırım değeri ise %433,3 arttı.
Dışarıdaki yatırımların %80’inden fazlası hizmet sektörüne
2023 yılında, yurt içinde yerleşik yatırımcıların yurt dışında gerçekleştirdiği doğrudan yatırımların 47,7 milyar USD’lik kısmını, yani %82,3’ünü hizmet sektörüne yapılan yatırımlar oluşturdu. Sınai yatırımlar ise bu pastadan yalnızca 10,3 milyar USD’’lik bir pay aldı.
TCMB verilerine göre yurt içi yerleşiklerin yurt dışında en fazla doğrudan yatırıma sahip olduğu alt sektör 39,1 milyar USD ile finans ve sigorta faaliyetleri oldu. Bu yatırımların 27,7 milyar USD’lik kısmını holding şirketlerinin faaliyetleri, 9,4 milyar USD’lik kısmını bankalar, 1,9 milyar USD’lik kısmını diğer finansal hizmetler, 64 milyon USD’lik kısmını ise sigorta ve reasürans faaliyetleri oluşturdu.
Finans sektörünü 2,7 milyar USD’lik doğrudan yatırım değeri ile ulaştırma ve depolama, 2,6 milyar USD’lik yatırımla ana metal sanayi, 2,5 milyar USD’lik yatırımla toptan/perakende ticaret ve 2,4 milyar USD’lik yatırımla madencilik/taşocakçılığı sektörleri takip etti.
Kaydet
Okuma listesine ekle
Paylaş
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
İLGİLİ BAŞLIKLAR
NEREDE YAYIMLANDI?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, AA yayınında emekliliği hak eden çalışanlara çalışmaya devam etmelerini tavsiye ederek, "Daha fazla sosyal güvenlik primine ihtiyacımız var" dedi.
22 Eki 2024
YAZARLAR
Emircan Yaman
Piyasalar ve Finans Editörü
EXANTE
Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
İLGİLİ OKUMALAR
Verim eğrisi kontrolü (YCC), merkez bankalarına belirli vadelerde faizi doğrudan sabitleme gücü veriyor ancak bu güç, taahhüt sorgulanmaya başladığında hızla bir tuzağa dönüşebiliyor. ABD’den Japonya’ya, İngiltere’den Avustralya’ya uzanan örnekler YCC’nin asıl sınavının girişte değil çıkışta verildiğini, başarının ise büyük ölçüde zamanlama, kademelilik ve iletişime bağlı olduğunu gösteriyor.
TCMB’nin haftalık repo ihalelerine beklenenden erken dönmesi teknik olarak bir normalleşme adımıydı ancak piyasa aynı karardan Eylül’de faiz indirimi, Ekim’e kadar bekleme ve erken gevşeme olmak üzere üç farklı sonuç çıkardı. Merkez bankacılığında iletişim doğrudan bir politika aracıysa belki de asıl soru kararın kendisinden çok piyasanın neden TCMB’nin hangi gelişmeye nasıl karşılık vereceğini hâlâ ortak bir çerçeveden okuyamadığıdır.
Gelirlerin fiyatlara yetişemediği bir yerde enflasyon verisinin gündelik hayattaki yansıması bir karşılanabilirlik sorununa dönüşüyor. Enerjiden gübreye, tarladan rafa uzanan maliyet zinciri gıdanın hane bütçesindeki yükünü artırırken TÜİK’in 2025 verilerine göre Türkiye’de fertlerin %35,1’i iki günde bir et, tavuk ya da balık içeren bir yemeğin masrafını karşılayamıyor. Yani mesele aslında "karşılanabilirlik".
Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei'nin kamuda radikal kesintilerin ve kemer sıkma politikalarının simgesi olarak siyasi şovlarında kullandığı “motosierra” (elektrikli testere) politikaları halktan giderek daha çok tepki çekiyor. Şirket iflasları artarken enflasyon ve hayat pahalılığı nedeniyle halkın borç yükü rekor seviyeye ulaşıyor. Vatandaşlar gıda, ilaç ve temel giderler için kredi çekmek zorunda kalıyor. Hükümet ise borçlanmayı "özel bir mesele" olarak nitelendirerek yapısal reformları savunmaya devam ediyor.
Bridgewater Associates’in kurucusu Ray Dalio’ya göre asıl risk ABD’nin ne kadar borçlandığı değil, giderek büyüyen tahvil arzını yatırımcıların hangi faiz seviyesinden taşımaya razı olacağı. Sıfıra yakın faizlerle kamu borcunun maliyetinin görünmezleştiği dönem kapanırken piyasa artık yalnızca enflasyonu ve merkez bankalarını değil, devletlerin bilançolarını da fiyatlamaya hazırlanıyor.
