Türkiye'nin doğrudan yatırım karnesi: Afrika'daki yatırımlar katlanarak arttı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan Uluslararası Yatırım Pozisyonu verilerine göre 2023 yılı itibarıyla Türkiye’ye yapılan doğrudan yatırımların değeri 181,8 milyar USD’ye ulaşırken, yurt dışına yapılan doğrudan yatırımlar ise 57,9 milyar USD’ye çıktı. Söz konusu dönemde yatırımların büyük kısmı Avrupa’dan gelirken, yerli yatırımcılar da yurt dışında özellikle Amerika ve Afrika’da doğrudan yatırımlarını artırarak küresel ekonomi üzerindeki varlıklarını güçlendirdi.

Doğrudan yatırımların %20’si finans sektörüne

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan Uluslararası Yatırım Pozisyonu verilerine göre 2023 yılı itibarıyla yabancı yatırımcıların Türkiye’ye yaptıkları doğrudan yatırımların değeri 181 milyar 841 milyon USD seviyesine ulaştı. Bu dönemde yabancıların Türkiye’de yaptığı doğrudan yatırımların 95,0 milyar USD’lik kısmı sanayi sektöründe yer alırken, 85,9 milyar USD’lik kısmı hizmetler, 932 milyon USD’lik kısmı ise tarım sektöründe yer aldı. 

TCMB tarafından yayımlanan verinin alt kırılımlarına bakıldığında 2023 yılında en yüksek yatırım değerine sahip olan sektör 37,0 milyar USD ile finans ve sigorta faaliyetleri sektörü oldu. Finans sektörünü 24,2 milyar USD ile mobilya imalatı ve diğer imalat sanayi sektörü takip ederken, onu da 18,6 milyar USD ile toptan/perakende ticaret ve 16,6 milyar USD ile otomotiv sektörleri izledi.

Yatırımların %74’ü Avrupadan

TCMB verilerine göre 2023 yılında Türkiye’deki doğrudan yabancı yatırımların 134,1 milyar USD’lik kısmı Avrupa’ya ait yatırımlardan oluştu. Avrupa ülkeleri arasından en yüksek doğrudan yatırıma sahip olan ülkeler 32,4 milyar USD ile Hollanda, 24,4 milyar USD ile Almanya, 17,8 milyar USD ile İspanya ve 9,4 milyar USD ile Lüksemburg oldu. 

Avrupa ülkelerini 40,0 milyar USD’lik doğrudan yabancı yatırımla Asya ülkeleri takip etti. Asya ülkeleri tarafında ise başı 16,0 milyar USD’lik yatırımla Azerbaycan ve 11,7 milyar USD’lik yatırımla Körfez Ülkeleri çekti. Amerika ve Afrika tarafından yapılan yatırımların değeri ise sırasıyla 7,3 milyar USD ve 293 milyon USD olarak ölçüldü. Bu dönemde ABD’nin sahip olduğu doğrudan yatırım değeri 5,3 milyar USD oldu. 

Amerika yatırımları üç kata yakın, Afrika yatırımları iki kattan fazla arttı

TCMB verilerine göre 2023 yılında yurt içi yerleşiklerin yurt dışına yaptıkları doğrudan yatırımların değeri ise bir önceki yıla kıyasla %15 artışla 57,9 milyar USD’ye çıktı. Bu miktarın son beş yıldaki artış oranı da %50,9 olarak hesaplandı.

Yayımlanan verilerin ülke dağılımına bakıldığında yerli yatırımcının en çok doğrudan yatırım değerine sahip olduğu bölge 46,5 milyar USD ile Avrupa oldu. Yerli yatırımcının Avrupa’daki doğrudan yatırım değeri bir önceki yıla kıyasla %9,5, beş yıl öncesine göre ise %43,5 artış gösterdi. Avrupa’da en çok yatırım değerine sahip olunan ülkeler ise 23,5 milyar USD ile Hollanda, 4,3 milyar USD ile İngiltere ve 3,5 milyar USD ile Almanya oldu. Doğrudan yatırım değerinin en çok arttığı ülke de yıllık bazda %94’ün üzerinde artışla İsviçre olarak öne çıktı. Bu dönemde Fransa’nın kuzeyinde bulunan Jersey Adası’nda 2,1 milyar USD’lik doğrudan yatırım bakiyesinin bulunuyor olması ise dikkat çekti. 

Bu dönemde yerli yatırımcının Amerika kıtasındaki doğrudan yatırım bakiyesi bir önceki yıla kıyasla %64 artışla 4,1 milyar USD’ye yükselirken, Asya’daki yatırım bakiyesi ise %35,1 artışla 5,1 milyar USD’ye çıktı. Son beş yıllık periyoda bakıldığında ise Amerika’daki yatırımların %235, Asya’daki yatırımların %25,8 arttığı görüldü. Yerli yatırımcının Amerika kıtasında en fazla doğrudan yatırıma sahip olduğu ülke 3,3 milyar USD ile ABD olurken, Asya’da en fazla yatırıma sahip olduğu ülke ise 1,1 milyar USD ile Kazakistan oldu.

2023 yılında yerli yatırımcının Afrika’daki doğrudan yatırımlarının değeri bir önceki yıla kıyasla %35,3, beş yıl öncesine göre ise %188,9 arttı. Afrika’da en fazla doğrudan yatırım bakiyesi bulunan ülke 1,9 milyar USD ile Cezayir olurken, bu ülkedeki yatırım bakiyesi son bir yılda %34,8, son beş yılda %101 arttı. Son bir yılda Afrika ülkeleri arasından Mısır’a yapılan doğrudan yatırım değeri %63,9 artarken, Nijer’deki yatırım değeri %23,1, Senegal’deki yatırım değeri %160, Mozambik’teki yatırım değeri ise %433,3 arttı.  

Dışarıdaki yatırımların %80’inden fazlası hizmet sektörüne

2023 yılında, yurt içinde yerleşik yatırımcıların yurt dışında gerçekleştirdiği doğrudan yatırımların 47,7 milyar USD’lik kısmını, yani %82,3’ünü hizmet sektörüne yapılan yatırımlar oluşturdu. Sınai yatırımlar ise bu pastadan yalnızca 10,3 milyar USD’’lik bir pay aldı.

TCMB verilerine göre yurt içi yerleşiklerin yurt dışında en fazla doğrudan yatırıma sahip olduğu alt sektör 39,1 milyar USD ile finans ve sigorta faaliyetleri oldu. Bu yatırımların 27,7 milyar USD’lik kısmını holding şirketlerinin faaliyetleri, 9,4 milyar USD’lik kısmını bankalar, 1,9 milyar USD’lik kısmını diğer finansal hizmetler, 64 milyon USD’lik kısmını ise sigorta ve reasürans faaliyetleri oluşturdu. 

Finans sektörünü 2,7 milyar USD’lik doğrudan yatırım değeri ile ulaştırma ve depolama, 2,6 milyar USD’lik yatırımla ana metal sanayi, 2,5 milyar USD’lik yatırımla toptan/perakende ticaret ve 2,4 milyar USD’lik yatırımla madencilik/taşocakçılığı sektörleri takip etti.