TÜYİD raporu: Yerli yatırımcının kaybı yabancının payını artırdı

BIST 100’ün Ağustos ayında 14 bin 600 puanın üzerine çıktığı, ancak Eylül ayında yatırım fonlarında yaşanan likidite krizinin etkisiyle sert biçimde gerilediği üçüncü çeyrekte, Borsa İstanbul’un yatırımcı kompozisyonunda da belirgin bir ayrışma yaşandı. TÜYİD-Yatırımcı İlişkileri Derneği tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) verilerinden yola çıkılarak hazırlanan Borsa Trendleri Raporu’nun 2026 üçüncü çeyrek sayısında, yerli yatırımcıların portföy değerindeki kayıpların yabancı yatırımcılara kıyasla çok daha yüksek olduğu, yabancıların ise özellikle sanayi ve ticaret şirketlerindeki ağırlıklarını artırdığı görüldü.

Rapora göre üçüncü çeyrekte yerli ve yabancı yatırımcıların portföyleri TL bazında küçülürken, yerli yatırımcı portföyündeki çok daha sert düşüş nedeniyle yabancının toplam portföy içindeki ağırlığı yükseldi. Endeks bazında ise yabancı yatırımcı özellikle Holding ve Yatırım, Teknoloji ve Sınai endekslerinde payını artırırken, BIST Banka endeksinde ağırlık kaybetti.

TÜYİD raporuna göre 2026’nın üçüncü çeyreğinde BIST TÜM’de işlem gören şirket sayısı bir önceki çeyreğe göre 18 adet artışla 584’e çıkarken, toplam piyasa değeri dolar bazında 108,9 milyar dolar azalışla 323,6 milyar dolara geriledi. Böylece BIST TÜM’ün piyasa değeri çeyreklik bazda TL cinsinden %21,4, dolar cinsinden ise %25,2 küçüldü. Aynı dönemde şirketlerin halka açıklık oranı %43’te sabit kalırken, fiili dolaşım oranı da değişmeyerek %30 seviyesinde kaldı.

Yerli portföyü yabancıdan daha hızlı küçüldü

Raporda yer alan verilere göre üçüncü çeyrekte Borsa İstanbul’da saklanan toplam portföy değeri bir önceki çeyreğe göre %21,0 azalışla 7 trilyon 343 milyar TL’ye geriledi. Bu portföy büyüklüğünün 4 trilyon 628 milyar TL’lik kısmı yerli yatırımcıların, 2 trilyon 715 milyar TL’lik kısmı ise yabancı yatırımcıların portföyünden oluştu. Söz konusu dönemde yerli yatırımcıların portföyü %26,5 küçülürken, yabancı yatırımcı portföyündeki düşüş %9,5’te kaldı. Böylece yabancı yatırımcının toplam portföy içindeki payı yaptığımız hesaba göre %32,3’ten %37,0’ye yükseldi.

Yerli portföydeki düşüşün de kurumsal yatırımcı tarafında daha ağır olduğu görüldü. Yerli gerçek kişilerin portföy değeri çeyreklik bazda %25,6 azalışla 2 trilyon 111 milyar TL’ye gerilerken, yerli tüzel kişilerin portföyü %27,2 azalışla 2 trilyon 517 milyar TL’ye indi. Böylece bireysel yatırımcıların yerli portföy içindeki payı üç ayda %45,1’den %45,6’ya yükselirken, yerli tüzel kişilerin payı %54,9’dan %54,4’e geriledi. Başka bir ifadeyle, üçüncü çeyrekte yerli yatırımcı tarafındaki portföy kaybı kurumsal tarafta biraz daha yüksek oldu.

Toplam portföy büyüklüğündeki sert düşüşe rağmen BIST TÜM yatırımcı sayısındaki artış eğilimi üçüncü çeyrekte devam etti. BIST TÜM’de yatırımcı sayısı çeyreklik bazda %4,9 artışla 6 milyon 597 bin kişiye yükselirken, yerli yatırımcı sayısı %4,8 artışla 6 milyon 564 bin kişi seviyesine çıktı. Yabancı yatırımcı sayısı ise aynı dönemde %6,2 artışla 32 bin 921 kişiye yükseldi. Yani üçüncü çeyrekte yatırımcı sayısındaki artışa rağmen, mevcut yatırımcıların taşıdığı portföylerin toplam değeri sert biçimde geriledi.

Sanayi ve Ticaret’te yabancı payı yükseldi

BIST TÜM’de işlem yapan yabancı yatırımcı sayısındaki artış endekslerin tamamına da yayıldı. Üçüncü çeyrekte yabancı yatırımcı sayısı BIST Sınai Endeksi’nde bin 481, BIST Hizmetler Endeksi’nde 911, BIST 50 Endeksi’nde 834, BIST 100 Endeksi’nde 783 ve BIST Ticaret Endeksi’nde 655 kişi arttı. BIST Mali Endeksi’nde 585, BIST Kurumsal Yönetim Endeksi’nde 451, BIST Teknoloji Endeksi’nde 433 ve BIST Sürdürülebilirlik Endeksi’nde 417 kişilik artış görüldü. Banka ve Holding ve Yatırım endekslerindeki yabancı yatırımcı sayısında ise sırasıyla 110 ve 105 kişilik artış kaydedildi.

Yabancı yatırımcıların portföyleri aynı dönemde ana endekslerin büyük bölümünde TL bazında küçüldü. Yabancı portföyünün büyüdüğü iki endeks %11,3 ile BIST Ticaret ve %4,0 ile BIST Sınai oldu. Aynı dönemde yabancı portföyü BIST Sürdürülebilirlik’te %1,1, BIST Holding ve Yatırım’da %1,7, BIST Hizmetler’de %1,9, BIST 30’da %4,3, BIST Kurumsal Yönetim’de %4,6, BIST 50’de %5,2, BIST 100’de %5,9 ve BIST Teknoloji’de %7,5 küçüldü. En sert düşüşler ise %21,3 ile BIST Banka ve %18,1 ile BIST Mali’de kaydedildi.

Ancak yabancı portföylerindeki bu düşüş hızı, yerli portföydeki düşüşün daha hızlı olması nedeniyle birçok büyük endekste yabancıların ağırlığının artmasına neden oldu. Raporda yer alan yerli ve yabancı portföy değerlerinden yaptığımız hesaba göre üçüncü çeyrekte yabancı yatırımcıların payı bankacılık dışındaki bütün ana endekslerde yükseldi. 

Söz konusu endeksler arasından yabancı payında en yüksek artış 9,7 puanla BIST Holding ve Yatırım’da yaşanırken, bu endekste yabancı payı %29,5’e ulaştı. Aynı dönemde BIST Teknoloji’de yabancı payı 7,5 puan artışla %45,4’e çıkarken, BIST Sınai’de 5,1 puan artışla %35,5’e, BIST Hizmetler’de 4,9 puan artışla %39,6’ya ve BIST Ticaret’te 4,7 puan artışla %58,3’e yükseldi. 

Üçüncü çeyrekte yabancı payı BIST Mali’de benzer şekilde 3,5 puan artışla %26,2’ye yükselirken, BIST Sürdürülebilirlik’te 1,6 puan artışla %40,5’e, BIST Kurumsal Yönetim’de ise 0,6 puan artışla %37,1’e çıktı. Yabancı payının gerilediği tek endeks ise 4,5 puan azalışla %30,5 seviyesine inen BIST Banka oldu.

Katar üçüncü sıraya geriledi

Üçüncü çeyrekte en yüksek portföy değerine sahip yabancı yatırımcı grubu 14,0 milyar dolarla ABD’li yatırımcılar oldu. Bir önceki yılın aynı döneminde 12,2 milyar dolar seviyesinde bulunan ABD’li yatırımcıların portföyü %14,7 büyürken, toplam yabancı portföy içindeki payları da %20,0’den %26,5’e yükseldi. Böylece ABD, geçen yıl ikinci sırada yer aldığı Katar’ın önündeki konumunu korurken, Birleşik Krallık da Katar’ı geride bırakarak ikinci sıraya yerleşti.

Katarlı yatırımcıların portföyü ise aynı dönemde %43,9 azalışla 8,7 milyar dolara geriledi. Bu azalış neticesinde Katar’ın toplam yabancı portföy içindeki payı da %25,3’ten %16,4’e düştü. Aynı dönemde Birleşik Krallık uyruklu yatırımcıların portföyü ise %9,6 büyüyerek 8,8 milyar dolara yükselirken, toplam yabancı portföy içindeki payları %13,2’den %16,7’ye çıktı. Böylece ABD, Birleşik Krallık ve Katar’ın toplam yabancı portföy içindeki payı bir yılda %58,5’ten %59,6’ya yükseldi. Ancak bu dönemde ilk üç ülke arasındaki ağırlık dağılımı da önemli ölçüde değişti. Katar’ın portföy değeri 6,8 milyar dolar azalırken, ABD ve Birleşik Krallık’ın portföyleri toplam 2,6 milyar dolar büyüdü.

Katar portföyündeki değer kaybının 2,9 milyar dolarlık bölümü üçüncü çeyrekte yaşandı. Haziran sonunda 11,6 milyar dolar seviyesinde bulunan Katar portföyü Eylül sonunda 8,7 milyar dolara gerilerken, ABD’li yatırımcıların portföyü aynı dönemde %15,3 azalışla 14,0 milyar dolara, Birleşik Krallık’ın portföyü ise %6,3 azalışla 8,8 milyar dolara indi. Ülke bazında toplam yabancı portföy değeri de üçüncü çeyrekte %14,4 azalarak 61,6 milyar dolardan 52,7 milyar dolara geriledi.

• Üçüncü çeyrekte ABD, Birleşik Krallık ve Katar’ı 5,0 milyar dolarlık portföyle İspanyol yatırımcılar, 2,5 milyar dolarla Lüksemburglu yatırımcılar, 2,5 milyar dolarla Hollandalı yatırımcılar, 1,6 milyar dolarla Cayman Adaları’na kayıtlı yatırımcılar ve 1,4 milyar dolarla İrlandalı yatırımcılar takip etti.

Üçüncü çeyrekte portföy değerini yıllık bazda dolar cinsinden en çok büyüten yabancı yatırımcı grubu ise %40,0 ile Fransız yatırımcılar oldu. Fransa’yı %16,2 ile Cayman Adaları, %14,7 ile ABD, %9,6 ile Birleşik Krallık ve %6,2 ile Lüksemburg izledi. Aynı dönemde Katarlı yatırımcıların portföyü %43,9, Singapurlu yatırımcıların %36,7, İspanyol yatırımcıların %26,1, Hollandalı yatırımcıların %23,2 ve İsviçreli yatırımcıların portföyü %13,4 daraldı.