Ülkede çoğumuzun yaşadığı aslında Rafa Silva sendromu

Uzunca bir süredir Beşiktaş Futbol Takımının en gözde oyuncusu Rafa Silva’nın teknik direktör Sergen Yalçın ile olan sorunlarını, Rafa Silva’nın takımdan ayrılmak istediğini, tarafların her birinin (yönetici, teknik direktör, oyuncu) kendini haklı çıkarmaya çalışan açıklamalarını, karşılıklı suçlamalarını takip ediyoruz.

Ülkede futbol çokça sevildiği için olsa gerek hem Beşiktaş taraftarları hem de başka takım taraftarları açısından gündemdeki en önemli konu bu gözüküyor.

Teknik direktör ve kulüp başkanının sözleşmesi devam eden bir oyuncuları hakkında basın toplantısı yapıp, kendilerini haklı çıkarmak adına oyuncuyu suçlamalarına ben ilk defa şahit oldum. Oyuncu bu basın toplantısına katılmadı. Sonrasında oyuncu menajeri vasıtasıyla 21 maddeden oluşan bir açıklama gönderdi.

Karşılıklı açıklamalar ve suçlamalar sonrasında taraftar gruplarında adeta ikiye bölünmeler yaşandı. Bir oyuncunun parasını aldıysa eğer antrenmana çıkıp sorunsuz bir şekilde oynaması gerektiğini savunanlar azımsanmayacak sayıda. Bizim görebildiğimiz kadarıyla olay epey çirkin bir hal almış durumda.

Yaşananlara herkesin kendi bulunduğu noktadan bakması çok doğal. Futbolcunun kazandığı parayı rüyasında göremeyecek çoğumuz açısından elbette en önemli motivasyon para olabilir.

Ben bu noktada ülkede farklı kesimlerin özellikle gençlerin yaşanan süreçler nedeniyle kendini mutsuz hissetmesi ve sonunda ülkeyi terk etmeye kadar giden süreci “Rafa Silva Sendromu” olarak adlandırdım.

Öncelikle Rafa Silva’nın menajeri vasıtasıyla gönderdiği açıklamaların ilk 5 maddesine bir bakalım:

Beşiktaş'ın mevcut durumu nedeniyle Rafa Silva gerçekten memnun değildir ve kabul ettiği projeye dair kendisine verilen beklentilerin karşılanmaması sebebiyle derinden hayal kırıklığı yaşamaktadır.

Kulüpte artan istikrarsızlık — yönetim değişiklikleri ve teknik direktör değişiklikleri — sonuçların kötü olmasına rağmen her zaman örnek bir profesyonel olan futbolcunun hayal kırıklığını artırmıştır. Bu durum, taraftarların kendisine gösterdiği büyük sevgiyle de doğrulanmaktadır.

Rafa Silva'nın Beşiktaş'ı tercih etme kararı tamamen kendisine aittir. Diğer Türk kulüplerinden ve açıkça bilindiği üzere Suudi Arabistan, Katar ve bazı büyük Avrupa liglerinden de teklifleri vardı. Ancak Beşiktaş'ın projesine ve verilen sözlere inanarak burayı seçti.

Fakat gerçekler, oyuncuya sunulan projeyle örtüşmedi. Her şey 2024 Süper Kupa zaferiyle iyi başladı, ancak kısa süre sonra Rafa'nın Beşiktaş'ı seçmesinde belirleyici olan şartlardan ciddi sapmalar oldu.

Rafa için mesele asla finansal olmadı — öyle olsaydı Beşiktaş'ı seçmezdi.

Buraya tekrar döneceğim ancak bu aşamada “Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi”ne bakmak gerektiğini düşünüyorum.

Bilmeyenler için; Abraham Harold Maslow (1908–1970), Amerikalı bir psikolog. Onu meşhur yapan insan merkezli (hümanist) psikoloji akımının öncülerinden biri olması. Psikolojiye en büyük katkısı ise, insan motivasyonunu açıklamak için geliştirdiği İhtiyaçlar Hiyerarşisi (Maslow’s Hierarchy of Needs) kuramı.

Maslow, insanların davranışlarını yönlendiren temel unsurun ihtiyaçlarını karşılamak olduğunu savunur ve bu ihtiyaçların belirli bir sıraya göre ortaya çıktığını öne sürer.

Maslow, insan ihtiyaçlarını piramidal bir yapı içinde beş basamakta toplar. Burada en önemli belirleyici olan bir bireyin alt basamaklardaki ihtiyacı karşılanmadan üst basamaklarda tam anlamıyla motivasyon kaynağı bulamamasıdır.

Piramidin en alt basamağında fizyolojik ihtiyaçlar yer alır. Bunlar yaşamı sürdürebilmek için gerekli en temel ihtiyaçlardır. Yani yemek yemek, su içmek, sağlıklı metabolizma, uyku, cinsellik. Bu temel ihtiyaçların yanında barınma ve giyinme gibi ihtiyaçlar da yer alır. Bunların bir kısmını elde etmek için de (barınma, doyma, giyinme) para kazanmaya ihtiyaç vardır. Bu ihtiyaçlar karşılanmadan diğer aşamalar motive etmez.

Piramidin bu basamağından yükselememiş bir kişi için diğer basamağın bir anlamı yoktur. Önce bu basamaktaki ihtiyaçlarını karşılaması gerekir. O nedenle en geniş basamak burasıdır. Hepimiz bu basamaktan başlarız.

İkinci aşamada güvenlik ve emniyet ihtiyaçları ile karşılaşırız.

Bireyler hayatlarında kontrol ve düzen isterler. Emniyette olma ve güvenlik ihtiyacı, davranışları büyük ölçüde etkiler. Bu güvenlik ihtiyacı sadece fiziki bir güvenlik olmayıp finansal açıdan güvencede olmayı da kapsar. İş güvenliği, sağlık güvenliği, trafikte güvenlik, yargı güvenliği gibi alanlara bu güvenlik konusunu genişletebiliriz. Fizyolojik ihtiyaçlar ile birlikte güvenlik ve emniyet ihtiyaçları, Maslow’un sözünü ettiği “temel ihtiyaçlar” kapsamında yer alır. Yine benzer şekilde bu ihtiyaçlar karşılanmadan bir üst aşamaya geçiş yapılamaz.

Üçüncü aşamada sosyal ihtiyaçlar bizi karşılar. Artık ihtiyaçlar daha karmaşık bir hal almıştır. Duygusal ilişkiler ve buna duyulan ihtiyaç insan davranışlarını motive eden ve yönlendiren bir faktör haline dönüşür. Dostluk kurmak, romantik bir ilişki yaşamak, cemiyetlere, derneklere üye olmak, bir topluma ya da topluluğa ait olma hissi bu aşamanın unsurlarıdır. Kişiler depresyon ve kaygıdan uzak durmak için bir topluluğa ait olma ihtiyacı duyarlar. Başkaları tarafından sevilmek ve kabul görmek önem arz eder. Bazen bu ihtiyaçları sosyal gruplar, dernekler karşılarken bazen de dini topluluklar bu ihtiyaçları giderir.

Dördüncü aşamada “saygınlık ihtiyacı”nı görürüz. Alt basamakları başarı ile geçmiş olan kişi kendini bir üst basamak olan saygınlık ihtiyacının olduğu basamağa taşır. Fakat artık yukarı doğru çıkıldıkça piramidin alanı daralır. Alt basamaklardan birçok insan bu basamaklara geçemediği için daha az insanla buralarda karşılaşır oluruz. Bu düzeyde saygı ve takdir ihtiyacı ön plana çıkar. Alt seviyelerdeki ihtiyaçlar karşılandıktan sonra, saygınlık ihtiyacı davranışları motive etmede daha belirgin bir rol haline gelir. Özsaygı, başarı, özgüven, başkalarına saygı duymak, başkalarından da aynı saygıyı beklemek, takdir edilmek bu aşamanın tatmin edilmesi gereken ihtiyaçlarıdır.

Mesleki, akademik başarılar, sportif başarılar, sanatsal faaliyetlerin sergi açacak boyuta gelmesi gibi faaliyetler, saygınlık ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli bir rol oynar. Bu aşamada kişiler yeteneklerine, kişiliklerine güven duyma eğilimindedirler. Diğerlerinden saygı görmeyen kişilerde başarısız olunan durumlarda aşağılık duyguları gelişebilir.

Basamağın son aşaması ise “kendini gerçekleştirme ihtiyacı”dır. Maslow bu ihtiyaç ile “Kişi ne olabiliyorsa o olmalıdır’’ demiştir. Bir nevi kendini bulma aşamasıdır bu aşama. Hiyerarşinin zirvesinde çok az kişi vardır. Bunlar kendilerinin farkında olan, kişisel gelişimlerine odaklanmış, başkalarının görüşüne göre hayatını şekillendirmeyen, potansiyelindekini gerçekleştirmeye çalışan kişilerdir. Bunlar yapabileceklerinin en iyisini yaparlar. Yeteneğini kullanma bu aşamanın en temel konusudur.

Bence Rafa Silva Sendromu ile yaşananları Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi ile açıklamak çok mümkün. İlk 5 madde zaten bize bunları açıklıyor.

Takımın amaçsız kalması, geleceğe yönelik belirsizlik, teknik direktörün dünya futbolundan bir haber olmasına karşın üstenci tavrı oyuncuda ciddi bir motivasyon eksikliği yaratmış durumda.

Bu süreçte “para için oynanır” ya da “parayı alıyorsan oynamalısın” diyenlerin ihtiyaçlar hiyerarşisi basamağındaki yeri ile oyuncununki aynı yerde değil. O nedenle tarafların birbirini anlaması da çok mümkün gözükmüyor.

Aslında adı konmamış da olsa benzer sendromu örneğin “hekimlerimizde” de görmüyor muyuz? Çok iyi bir eğitim almış, farklı hobilere sahip, iyi yetişmiş bazı hekimlerimiz “güvenlik ihtiyaçları” giderilmediği için mesleği bırakma noktasına geliyorlar.

Kendilerine “kendini gerçekleştirme imkânı” verilen gençler sahip oldukları meslek ve donanım ile başka ülkelerde çok çabuk iş bulabiliyor.

Ülkenin bazen bize çok dar gelmesi, üstenci bakış açısı karşısındaki içsel itirazımız, güvenlik endişeleri, ülkede yaşanan barınma sorunu, yaşanan yüksek enflasyon nedeniyle alım gücünün düşmesi ve daha birçok neden bizi sürekli aşağı çekiyor ve bir türlü ihtiyaçlar hiyerarşisinde basamak atlayamıyoruz.

Bu konuya önümüzdeki yazıda gençler üzerinden devam edeceğim.