Yapay zeka çağında değer üretmek: Merak her zaman içten mi gelir?

Beğenilmek, öne çıkmak, tercih edilmek, işte ya da yaşamın herhangi bir alanında “yer edinmek”, her çağda hemen herkesin isteği... Yapay zeka çağında ise rekabet, sadece benzer özellikteki insanlarla sınırlı değil. Bu yüzden bu isteğe ulaşmak artık sanki biraz daha zor. 

Bana göre iyi yaşamak, başarılar elde etmek, etkili bir lider olmak gibi hedeflere ulaşmak için kalıp tavsiyeler vermek veya yöntemler önermek pek işe yaramıyor. Kişilerin yürüdükleri yol, yaşadıkları deneyimler ve nasıl bir insan oldukları gibi pek çok faktör, bu kalıpların getireceği sonuçları etkiliyor. 

Fakat öyle insani özellikler var ki hem geçmişte, hem bugün, hem de gelecekte, bu özelliklere sahip olanların istediklerini elde etmeye, beğenilmeye, tercih edilmeye ve toplumda iyi bir yer edinmeye çok daha yakın olduklarına inanıyorum.

İyi bir dinleyici olanlar ve olmayanlar ya da kendini bilenler ve henüz keşfetmeyenler… İnsanları ayrıştıran özelliklerden bu ikisini farklı yazılarda anlatmaya çalıştım. Şimdi bu özelliklere bir yenisini daha eklemek istiyorum: Merak edenler ve merak duygusunun yitip gitmesine izin verenler… 

“Yitip gitmesine izin verenler” diyorum; çünkü merak insanın doğasında var. Merak, doğduğumuzda bizimle olan bir duygu ve bir tetikleyici. Fakat yıllar geçtikçe çoğu zaman engelleyici aileler ve toplumlar nedeniyle bu refleksimizin azaldığını, hatta bazı kişilerde tamamen yok olduğunu görüyoruz. Önümüze koyulanla idare etmeyi, ötesini düşünmemeyi alışkanlık hâline getiriyoruz.

Sahi şu sıralar neyi gerçekten merak ediyorsunuz? 

Artık pek çok şeyi araştırmaya gerek yok. Platformlar, buna pek de ihtiyaç bırakmadan bize her şeyi öneriyorlar. Yiyeceklerimizden izleyeceklerimize, takip edeceğimiz kişilerden okuyacaklarımıza, haber özetlerinde görmek istediklerimizden sohbeti nasıl devam ettireceğimize kadar her şeyi öneri olarak alıyoruz. Herkes, her bilgiye istediği zaman, istediği platformdan erişebilir durumda. Fakat tüm bilgiler bu kadar elimizin altındayken bile tek bir duygu, tek bir davranış yatkınlığı büyük farklar yaratabiliyor. 

• “Özel bir yeteneğim yok, sadece tutkulu derecede meraklıyım” diyen Albert Einstein’dan bu yana değişen çok bir şey yok aslında. Bugünün öne çıkan kişileri de yine bir konuda uzmanlaşacak kadar merakı olanlar. 

Merak, çoğu zaman bir başlangıç. Fakat sadece bununla sınırlı değil. Bir konuya ilgiyi başlatan da merak, ilgiyi sürdürüp o alanda derinleşmeyi sağlayan da… Yerinde sorularla bir girişimi hayata geçiren de merak, yeni sorular sorup onu yepyeni pazarlara ulaştıran da… Özetle merak, eylemin öncüsü. 

Araştırmaktan ve keşfetmekten keyif alabilmeyi, çağımızın en zor vasıflarından biri olan “bağlılık gösterebilmeyi” sağlıyor merak. Ve pek çok şey tekdüzeleşirken yaptığın işe heyecan duyabilmenin, yaşadığını hissetmenin bir yolu olarak duruyor önümüzde. 

Çırak, kalfa, usta ve lider

İş dünyasında kariyerimin bir şirkete liderlik etme noktasına nasıl geldiğini soranlara anlattığım temel bir şey var. Çalıştığım her dönemde ve her işte herhangi bir yönünden tutarak o işin önce çırağı, sonra kalfası, daha sonra ise ustası olmamı sağlayacak bir merakla yola çıktım. Öğrenme, keşfetme ve gelişme süreci beni liderliğe götürdü. 

• Bir lider olarak şirketi yönetmeye başladığımda henüz o işin de çırağı olduğumu biliyordum. Bilgilerimin ve deneyimlerimin eksik olduğu ne varsa işin ustalarından öğrenmeye çalıştım; hâlâ da çalışıyorum. 

İş dünyasının öyle büyük sırları yok aslında. Ya içten gelen ya da kişinin çevresi tarafından körüklenen bir merak, ihtiyacımız olan temel şeylerden biri. Meraklı, ilgili, keşfetmeyi ve araştırmayı seven ve bu doğrultuda kendini geliştirmeye açık olanlar mutlaka fark ediliyor. Hatta çoğunluğun, önüne koyulanla yetinmeye eğilimli olduğu bu dönemde bu kişiler bence artık çok daha rahat fark ediliyorlar.

Eğer doğal olarak meraklıysanız sorun yok. Bu duygunun öne çıkmasına izin verin. Değilseniz merakı körüklemeniz gerekecek. “Gerçekten öğrenmek için soru sormak gerektiğini”, “bildiklerimizin bir damla, bilmediklerimizin ise bir okyanus olduğunu” ve her şey keşfedilmiş, tüm iyi fikirler sahiplenilmiş gibi dursa da hâlâ “bir yerlerde, keşfedilmeyi bekleyen olağanüstü bir şeyler olduğunu” aklınızda tutmaya ve bu düşüncelere tutunmaya çalışın. 

Sadece yeni bilgiler edinmek için değil, iletişimin önemi için de meraka tutunun. Masanın etrafında oturan diğer kişilerin ne düşündüğünü gerçekten merak ettiğinizde ve kendi bildiklerinizi diretmek yerine, onları dinlediğinizde fark yaratmaya başlıyorsunuz. Yarını, 10 yıl sonrayı, gelecek yüzyılda yaşanacakları, aynı şirkette çalışan diğer kişilerin yaptıkları işleri, bir krizin neden çıktığını, çözülüp bitmiş gibi gözüken o sorunun aslında neden ortaya çıktığını merak etmek ve merakın peşinden tutkuyla gidebilmekten bahsediyorum.

Bence bitmeyen bir meraka sahip olmak sanıldığından zor ve kıymetli. Hatta artık eskisinden daha da kıymetli; çünkü ancak merak ve öğrenme isteği bizi biz yapan temel özelliklerden biri olarak kaldığı sürece yapay zeka çağında da olsa gerçek değer üretmeye devam edebiliriz.