Yenilenemez Enerjilerden, Yenilenebilir Enerjilere: Üçüncü Büyük Dönüşüm

Dr. Zeynep Peker

Tarihin çok eski dönemlerinde mağara ve kaya sığınaklarında yaşayan avcı ve toplayıcı insanların ova ve su kenarlarına inerek toprağı işlemeye başlamaları ve böylelikle yerleşik hayata geçmeleri uygarlık tarihindeki ilk büyük dönüşüm olarak kabul edilir. 18. yüzyıl  İngiltere’sinde başlayan Avrupa ve Amerika’ya yayılan Endüstri Devrimi ise ikinci büyük dönüşümdür. Söz konusu büyük dönüşümler özünde, toplumların enerji kaynakları üzerindeki kontrolleri ve kullanılan enerji kaynaklarındaki değişimler ile ilişkilidir.  

İkinci dönüşüme kadar geçen süre zarfında, insanların iş yapabilmek için yararlandığı tüm enerji formları yenilenebilirdir. Endüstri toplumuna geçiş olarak nitelendirilen ikinci büyük dönüşümde gerçekleşen en temel değişim, kullanılan enerji kaynaklarının değişimidir. Tarım toplumundan endüstri toplumuna geçiş, yenilenebilir (tükenmez ve temiz) enerji kaynaklarından, yenilenemez (tükenir ve kirletici) enerji kaynaklarına; yenilenebilir enerji kullanımından, fosil yakıt tüketimine doğru bir geçiştir. 

Peki, ya üçüncü dönüşüm? Henüz tamamlanmamış olan üçüncü dönüşüm, endüstri toplumundan bilgi toplumuna geçişe karşılık gelirken, fosil olandan vazgeçerek yenilenebilir olana yönelmeyi işaret etmektedir. Şunu açıkça biliyoruz ki; fosil yakıtları yakarak gerçekleştirilen insan faaliyetleriyle salınan karbondioksit etkisiyle yeryüzü ısınıyor, ısındıkça küresel atmosfer bileşimi bozuluyor ve bu bozulmayla birlikte iklim değişiyor.

İnsan yaşamını tehdit eden ve önlem alınmadığı takdirde daha ciddi boyutlarda tehdit edecek olan iklim değişimi ile ilgili en temel sorun, değişimin hızıdır. Hızla artan ve hızla gelişen insan faaliyetlerinden kaynaklanan etkiler doğanın adapte olabileceği, birlikte uyum içinde evrileceği doğal bir değişim sürecinden kat kat hızlı bir değişime neden olmaktadır. Bu noktada atılacak en önemli adım, karbon emisyonları miktarı ve atmosfere salım hızlarının azaltılmasıdır. Bunu yapabilmenin birincil yolu ise, fosil yakıt kullanımından vazgeçmektir. Kaldı ki, yapılan araştırmalar yenilenme niteliği olmayan fosil kaynakların tükenmeye yüz tuttuklarını söylemekte, çok da uzun bir ömürlerinin kalmadığını ölçümlerle ortaya koymaktadır. 

Üç yüzyıl önce girilen fosil yakıt yolunun artık sonu görünüyor ve söz konusu iki sebep kullanılan enerji kaynaklarının değişimini zorunlu kılıyor. Bugün geldiğimiz noktada, üçüncü dönüşümün ve günümüz yeni endüstrilerinin temel hammaddesi ve nihai ürününün bilgi olduğunu; hammadde ve pazara erişimin demiryolu ve karayolu ağları ve araçlarıyla değil, bilgi otoyolları ağları ve donanımlarıyla sağlandığını görüyor ve bilgi ve elektriğin gerçek evliliğine şahitlik ediyoruz. Demem o ki, elektrik bağımlılığımız günden güne artıyor.

Artan elektrik gereksinimi hala büyük ölçüde fosil yakıtlardan karşılanıyor olsa da, uygarlık tarihindeki büyük dönüşümlerin bir enerji formundan başka bir enerji formuna geçişle birlikte gerçekleştiğinden hareketle, üçüncü dönüşümün yenilenemez enerji kaynaklarından yenilenebilir enerji kaynaklarına doğru bir değişimi içerdiğini söyleyebiliriz. Zira etrafımızda sıklıkla görmeye başladığımız rüzgâr pervaneleri ve güneş panelleri yenilenebilir enerji kaynaklarına geçişin sinyallerini veriyor.