Yörüngeye veri merkezi inşa etme yarışı: Anlatıldığı kadar iyi bir fikir mi?

Teknoloji şirketleri, yapay zekanın artan enerji ihtiyacına yanıt olarak uzay ortamındaki kesintisiz güneş enerjisinden faydalanmak için yüzünü yörüngeye çeviriyor. Aralarında SpaceX, Blue Origin ve Google’ın da bulunduğu pek çok şirket, ardı ardına uzaya veri merkezi inşa etme planlarını açıklıyor. Fakat uzmanlar, bunun anlatıldığı kadar iyi bir fikir olmayabileceğine dikkat çekiyor.
Yörüngeye veri merkezi inşa etme yarışı: Anlatıldığı kadar iyi bir fikir mi?

Quando

Quando

Her salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.

Yapay zeka araçlarının kullanımı dramatik bir hızla yaygınlaşırken teknoloji şirketlerinin enerji ihtiyacı da büyük bir hızda artış gösteriyor. Büyük dil modelleri, oldukça fazla sayıda veriyle eğitildiği ve bu verileri saklayan ve işleyen veri merkezleri devasa miktarda enerjiye ihtiyaç duyduğu için şirketler, bu ihtiyacı Dünya’da karşılamakta zorlanıyor. 

Geride bıraktığımız yıllarda yapay zekanın gelişiminin hızlanmasının önündeki en büyük engel, yeterli miktarda yüksek performanslı çipe duyulan ihtiyaçken bugün artık enerji ihtiyacı, sektörün karşı karşıya kaldığı ana darboğaz olarak öne çıkıyor. Bu ihtiyacın Dünya’da karşılanması, karbon emisyonlarının ve su tüketiminin artışını da tetikliyor. 

Bu yüzden geçen yıl nükleer enerji yatırımlarını artıran teknoloji şirketleri, bu yıl uzay ortamındaki kesintisiz güneş enerjisinden faydalanmak için yüzünü yörüngeye çeviriyor. Aralarında SpaceX, Blue Origin ve Google’ın da bulunduğu pek çok öncü şirket, ardı ardına uzaya veri merkezi inşa etme planlarını açıklıyor. Fakat bazı sektör analistleri, bunun anlatıldığı kadar iyi bir fikir olmayabileceğine dikkat çekiyor. 

Yarışta hangi aktörler var?

Son bir yıl içinde uzaya veri merkezi inşa etme planlarını duyuran pek çok şirket, girişim ve ülke yönetimi bulunuyor. Fakat bunlardan bazıları daha somut planlar ortaya koymuş olmaları nedeniyle diğerlerinden daha fazla öne çıkıyor. 

SpaceX: Elon Musk’ın uzay taşımacılığı şirketi SpaceX, yörüngeye veri merkezi inşa etmeyi planladığını duyuran şirketlerin başında geliyor. Yakın zamanda 250 milyar dolara Musk’ın yapay zeka girişimi xAI’ı da satın alan şirket, birleşmenin uzay tabanlı veri merkezleri inşa etmeyi ve yapay zeka odaklı bilgi işlem gücüne yönelik artan talebi topluma ve çevreye zarar vermeden daha verimli bir şekilde karşılamayı amaçladığını söylüyor. 

  • Kısa vadede uydu interneti hizmeti Starlink’in V3 uydularının yapay zeka odaklı veri merkezleri olarak işlev göstermesini bekleyen şirket, bu yapay zeka odaklı uydular için Ay’da bir üretim tesisi kurmayı da hedefliyor. 

Diğer yandan SpaceX, yakın zamanda bu planına yönelik ilk somut adımını atarak yörüngeye 1 milyon uydudan oluşan bir uydu takımyıldızı fırlatmak için ABD Federal İletişim Komisyonu’na (FCC) başvuruda bulundu. Başvuru, uydu takımının yapay zeka odaklı bir veri merkezi olarak işlev göstereceğine işaret etti. 

  • Söz konusu projeyi yapay zeka odaklı bilgi işlem gücüne yönelik artan talebi karşılamanın en verimli yolu olarak nitelendiren şirket, uydu takımyıldızının Güneş’in tüm gücünden faydalanabilen bir medeniyet olma ve insanlığı gezegenler arası bir tür hâline getirme yolunda atılan bir ilk adım olacağını dile getirdi. 

Blue Origin: Amazon kurucusu Jeff Bezos’un uzay taşımacılığı şirketi Blue Origin de yarışın öne çıkan aktörleri arasında yer alıyor. Aralık ayında The Wall Street Journal tarafından paylaşılan bir iddia, şirketin bir yıldan uzun bir süredir uzaya yapay zeka odaklı veri merkezleri inşa etmek için gerekli teknoloji üzerinde çalıştığına işaret ediyor. 

Kurucu Jeff Bezos’un da Ekim ayında Torino’da düzenlenen İtalyan Teknoloji Haftası’nda yaptığı bir konuşmada birkaç on yıl içinde yapay zeka odaklı veri merkezlerinin yörüngede süzüleceğini dile getirdiği biliniyor. GW ölçeğinde veri merkezlerinin 10-20 yıl içinde yörüngeye inşa edilebileceğini öngören Bezos, uzay ortamındaki kesintisiz güneş enerjisinin nihayetinde yörüngedeki veri merkezlerinin Dünya’dakilerden daha iyi performans göstermesini mümkün kılacağına inanıyor. 

Bezos, uzay ortamında bulut ve yağmur gibi etkili hava koşulları bulunmamasının da performansı ileri taşıyacağını savunuyor. 

  • Blue Origin, Starlink’e rakip uydu interneti hizmetini de birkaç yıl içinde kullanıma sunmayı planlıyor. Bu hizmete güç veren uyduların bir kısmının, ilerleyen yıllarda uzay tabanlı veri merkezleri olarak işlev görmesi bekleniyor. 

Google: Google da “Project Suncatcher” projesiyle uzaya veri merkezleri inşa etmeyi planlıyor. Planet Labs ile işbirliği içinde geliştirilen proje kapsamında 2027’de test fırlatmalarına başlanması bekleniyor. 

  • Şirket, daha önce projenin uygulanabilirliği üzerinde çalışırken Trillium yapay zeka çiplerinden birini proton ışını altına yerleştirerek radyasyona maruz bırakmıştı. Sonuçlar, çipin şaşırtıcı derecede uzay ortamında bolca bulunan radyasyona dayanıklı olduğunu ortaya koymuştu. 

Starcloud: NVIDIA ve Y Combinator tarafından desteklenen Starcloud ise ilk kez 2024’ün Eylül ayında yörüngeye GW ölçeğinde veri merkezleri inşa etme planlarını ayrıntılandıran bir teknik rapor yayımladı. Şirket ayrıca, geçen yıl NVIDIA H100 çiplerden güç alan bir sistemi yörüngeye göndererek uzayda bir büyük dil modelini eğiten ve Google’ın Gemini modelinin bir versiyonunu çalıştırmayı başaran ilk şirket oldu. 

Şirket, bu ay da veri merkezi projesi için uzaya 88 bin uydudan oluşan bir uydu takımyıldızı göndermek üzere FCC’ye başvuru yaptı. 

  • Benzer şekilde Y Combinator tarafından desteklenen Lumen Orbit de uzayda yapay zeka modellerini eğitecek bir veri merkezi inşa etmek için yatırımcılardan milyonlarca dolar fon topladı. 

Çin: Ocak ayında Çin hükümeti tarafından desteklenen China Aerospace Science and Technology Corporation (CASC) da 5 yıl içinde uzaya yapay zeka odaklı veri merkezleri inşa edeceğini açıkladı. GW sınıfı bir altyapı kurmayı planlayan CASC, yeni veri merkezlerinin hesaplama gücü, depolama kapasitesi ve bant genişliğini derin bir biçimde entegre ederek Dünya’dan gelen verilerin uzayda işlenmesine olanak tanıyacağına işaret etti.

Uzaya veri merkezi inşa etmek mümkün mü? 

Uzaya veri merkezi inşa etme planının uygulanabilirliği, hâlâ roket fırlatma maliyetlerinin düşüp düşmeyeceğine ve teknik engellerin aşılıp aşılmayacağına bağlı olmaya devam ediyor. Yörüngedeki veri merkezlerinin, Dünya’daki devasa tesislerden farklı olarak büyük güneş panellerinin merkezinde bulunan ve yapay zeka çipleri barındıran bir sunucu kümesi ve büyük uydularla inşa edilmesi bekleniyor. 

Starcloud’un kurucu CEO’su Philip Johnston, uzayda veri merkezlerinin her 5 yılda bir yeniden inşa edilmesi gerekeceğini savunuyor. Bu veri merkezlerine güç verecek uyduların, şafak ve alacakaranlık vakti Dünya’dan görüneceği tahmin ediliyor. 

Öte yandan: Uzmanlar, güncel olarak 1 kilogramlık bir yükün uzaya fırlatılmasının ortalama 8 bin dolarlık bir maliyeti olduğuna dikkat çekiyor. Bu maliyet, SpaceX ile 2 bin dolara kadar düşürülebiliyor. Fakat veri merkezlerindeki sunucu raflarının her biri, 1000 kilogram ağırlığı aşabiliyor. 

Bu nedenle analistler, fırlatma maliyetlerinin kilogram başına 200 dolara düşmesi durumunda uzaya veri merkezi inşa etmenin ekonomik açıdan mantıklı hâle geleceğini savunuyor. Maliyetlerin 200 dolara kadar düşmesinin yaklaşık 10 yıl süreceğinin de altı çiziliyor.

  • Google’ın Kasım ayında “Project Suncatcher” için yayımladığı bir araştırma makalesi de maliyetlerin ancak 2030’larında ortalarında bu seviyelere düşeceğini öngörüyor. 

  • Bazı uzmanlar ise maliyet düşüşünün çok daha uzun zaman alabileceğine işaret ediyor. 

Bununla birlikte: Pennsylvania Üniversitesi'nde profesör olarak görev alan Benjamin Lee, modern bilgisayar çiplerinin uzaydaki radyasyona dayanacak şekilde tasarlanmadığını savunuyor. Bu durumun, güvenilir bir şekilde hesaplama görevini yerine getirme kabiliyetini negatif etkileyeceği belirtiliyor. 

Ayrıca uzay ortamı, -270 derece gibi dondurucu bir soğuğa sahip olsa da bir vakum etkisi yaratıyor. Bu da uzayda veri işleme sırasında kendi kendine ısınan çiplerden ısıyı uzaklaştıracak bir hava olmadığı anlamına geliyor. Uzmanlar, uzaydaki veri merkezlerinin ısıyı dağıtmak için büyük radyatör panelleriyle donatılması gerekeceğine işaret ediyor. Zira dünyadaki veri merkezlerinde kullanılan hava akışı, sıvı soğutma ve fan gibi yöntemler, uzay boşluğunda çalışmıyor. 

Perspektif: OpenAI CEO’su Sam Altman, uzaya veri merkezi inşa etme fikrini “şimdilik imkansız” ve “saçma” olarak nitelendiriyor. Bu tip bir projenin ekonomik ve teknik olarak şu anda pratik olmadığını savunan Altman, yörüngede kurulacak potansiyel bir veri merkezinin 5 yıl içinde OpenAI’a anlamlı bir kapasite sağlamayacağına dikkat çekiyor. 

Avantajları neler? 

Yörüngeye inşa edilecek veri merkezleri, uzaydaki kesintisiz güneş enerjisinden faydalanarak yapay zekanın enerji ihtiyacını temiz enerjiyle giderme ve dünyadaki veri merkezi yoğunluğunu azaltarak karbon emisyonları ve su tüketimi aracılığıyla çevreye verilen zararı minimuma indirme potansiyeli taşıyor. 

Dünya yörüngesi, güneş enerjisine yerinde erişerek 7/24 sıfır emisyonlu ve sınırsız bir güç kaynağına ulaşmayı mümkün kılıyor. Ayrıca alınabilecek enerji, Dünya’daki gibi güneş panellerinin önünü kesecek bir bulut ortamı olmadığı için uzayda maksimize edilebiliyor. 

Madalyonun diğer yüzü: Fakat uzmanlar, yörüngede bile güneş enerjisinin sabit olmadığına işaret ediyor. Yörüngedeki uydular, düzenli olarak Dünya’nın gölgesine maruz kalıyor. Güneş panellerinin de her zaman Güneş ile optimum şekilde hizalanamayacağı ifade ediliyor. Fakat yapay zeka çipleri, kesintisiz enerjiye ihtiyaç duyuyor.

  • Uzayın riskli ortamında herhangi bir kesintinin Dünya’da olduğundan daha büyük bir tehdit yaratabileceği belirtiliyor. 

Öte yandan: Yörüngenin herhangi bir vergi ve yasal düzenlemeye tâbi olmaması da önemli bir avantaj yaratıyor. Dünya’da veri merkezi inşa etmek, yerel düzenleyicilerden izin almayı ve çeşitli vergiler ödemeyi gerektiriyor. Ayrıca şirketler, veri merkezi projelerinin su kaynaklarını tüketebileceğinden, elektrik faturalarını artırabileceğinden veya gezegeni aşırı ısıtabileceğinden endişe duyan yerel yönetimlerin engeline takılabiliyor. 

Uzayda ise bu tip bir engel teşkil edecek bir komşu bulunmuyor. Çok daha az yasal düzenlemeye tâbi olan uzay ortamı, elektrik faturalarından şikayet edecek potansiyel bir komşuyu da elimine ediyor. 

Dezavantajları var mı?

Elbette uzaya veri merkezi inşa etme planı, göründüğünden çok daha fazla dezavantajı da beraberinde getiriyor. Yörüngeye gönderilecek güneş paneli ve uydu gibi devasa ekipmanların üretim ve fırlatma maliyeti, bu dezavantajların arasında başı çekiyor. Ayrıca uzmanlar, bu ekipmanların belirli bir ömrü olacağına ve düzenli aralıklarla yenilenmesi gerekeceğine işaret ediyor. Bu da harcamaların süreklilik kazanacağı anlamına geliyor. 

Herhangi bir problem yaşandığında bakım ve onarımın da neredeyse imkansız olacağı öngörülüyor. Bu nedenle uzaya konuşlandırılacak ekipmanların, çalıştığı sürece yörüngede durmaya devam edeceği ve bozulduğunda uzay boşluğuna gönderileceği tahmin ediliyor. 

Çevresel etki: Yörüngedeki veri merkezleri, Dünya’daki veri merkezlerinin çevresel etkisini minimuma indirecek gibi gözükse de esasında çevre için alternatif riskler oluşturuyor. Uzmanlar, uyduların yörüngeye gönderilmesi için her yıl çok sayıda roket fırlatması yapılacağını vurguluyor. Bu fırlatmaların, atmosferdeki karbon emisyonu miktarını artırması bekleniyor. 

Ayrıca uydu üretimindeki artışın da karbon emisyonunda ciddi bir yükselişe neden olacağı ifade ediliyor. 

Uzay çöpü: Yörüngeye çok sayıda uydu yerleştirmenin, uzay trafiğini artırması ve Dünya ile iletişimde gecikmelere sebep olması bekleniyor. Ayrıca alçak Dünya yörüngesindeki uzay enkazı miktarının artması, başlı başına potansiyel bir çarpışma riski doğuruyor. 

Uzmanlar, bu artışın Kessler sendromu riskini de artıracağına dikkat çekiyor. Kessler sendromu, Dünya yörüngesine gönderilen insan yapımı nesnelerin çarpışarak uzay enkazına yol açtığı ve uzay enkazındaki bu artışın dolaylı olarak çarpışma olasılığını yeniden artırdığı bir döngüyü ifade ediyor. Bu tip bir senaryoda iletişim, iklim izleme ve gözlem gibi amaçlarla fırlatılan uyduların sağladığı hizmetlerde de ciddi aksamalar yaşanabileceği belirtiliyor. 

Ayrıca yörüngede çok sayıda uydu bulunmasının astronomik gözlemleri de zorlaştıracağı tahmin ediliyor. 

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Quando

Quando

Her salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.

YAZARLAR

Doğa Yurduneri

Doğa Yurduneri

İş Dünyası ve Teknoloji Editörü

Quando

Quando

Her salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

QuandoQuando
∙

HİKAYE

Anthropic tarihin en büyük halka arzına imza attı: Yatırımcının AI iştahıyla ilgili ne anlatıyor?

Anthropic, 19 Kasım günü yalnızca beş ay önce halka açılan SpaceX’i geride bırakarak tarihin en büyük halka arzına imza attı. Öncü yapay zeka modeli geliştiren şirketler arasında halka açılan ilk şirket olan Anthropic’in halka arzı, sektör için bir kıstas belirlerken yatırımcıların yapay zeka sektörüne yönelik iştahının ilk kez doğrudan halka açık piyasalarda sınanmasına da olanak tanıdı.

Doğa Yurduneri

·

20 Kas 2026

Anthropic tarihin en büyük halka arzına imza attı: Yatırımcının AI iştahıyla ilgili ne anlatıyor?
QuandoQuando
∙

HİKAYE

Flörtte yeni uyumluluk kriteri: AI savunan biriyle sevgili olur muydunuz?

Flört dünyasında artık siyasi görüşler, yaşam tarzları ve gelecek planları kadar, yapay zekaya bakış açısı da bir uyumluluk kriterine dönüşüyor. Kimileri, yapay zekayı günlük kararlarında kullanan biriyle flört etmeyi reddederken kimileri, yapay zeka sektöründe çalışan bir partneri özellikle tercih ediyor. Araştırmalar, teknolojiye yönelik tutumun romantik ilişkilerde giderek daha belirleyici hâle geldiğini gösteriyor.

Doğa Yurduneri

·

18 Kas 2026

Flörtte yeni uyumluluk kriteri: AI savunan biriyle sevgili olur muydunuz?
QuandoQuando
∙

HİKAYE

Sahte nostalji: Yapay zeka hatıralarımızı yeniden mi yazıyor?

Bir zamanlar fotoğrafları bulanık anılarımızı yeniden hatırlamak için açardık. Şimdiyse yapay zekayla fotoğrafları hatırladığımız anılara uygun hâle getirebiliyoruz. Peki bir fotoğrafın düzenlendiğini bugün biliyor olmamız, yıllar sonra da hatırlayacağımız anlamına geliyor mu? Araştırmalar, sonradan eklenen ayrıntıların zamanla gerçek anılarımıza karışabileceğini gösteriyor.

Berk Bayri

·

17 Kas 2026

Sahte nostalji: Yapay zeka hatıralarımızı yeniden mi yazıyor?
QuandoQuando
∙

HİKAYE

Teknoloji ekosisteminden iklim krizine karşı en sıra dışı 10 çözüm

Türkiye'nin başkanlığını ve ev sahipliğini üstlendiği iklim konferansı COP31, 9 Kasım Pazartesi günü Antalya'da başladı. Zirve, teknoloji ve girişim ekosisteminde iklim krizi için geliştirilen çözümleri de yeniden gündeme taşıdı.

Doğa Yurduneri

·

15 Kas 2026

Teknoloji ekosisteminden iklim krizine karşı en sıra dışı 10 çözüm
QuandoQuando
∙

HİKAYE

ABD ara seçim sonuçları teknoloji sektörü için ne ifade ediyor?

ABD ara seçimleri, Donald Trump yönetiminin teknoloji sektörüne yönelik politikalarının geleceği açısından yeni bir dönüm noktasına işaret etti. Hem Temsilciler Meclisi'nde hem de Senato'da daha fazla sandalye kazanan Demokratların ABD Kongresi’nin her iki yasama kanadında da çoğunluğu elde etmesi, son iki yılda izlenen politikaların yeniden tartışmaya açılabileceğini gösterdi.

Doğa Yurduneri

·

10 Kas 2026

ABD ara seçim sonuçları teknoloji sektörü için ne ifade ediyor?