Zamane konutları

İkamet üzerine düşünmek, şehir ve bölge planlama okuduğum yıllardan kalan bir yadigâr. Çünkü konut, bir aidiyet hissi yaratırken romantik bir bağlantı da sunuyor. Ne demek istediğimi biraz daha açayım; bir mekânın/mahallenin bizde bıraktığı algısının o mekânın sahibi veya sakinleriyle ilgili bize söyledikleri sıklıkla aklımı kurcalıyor. Bizi birleştirdiğini ve hatta kimi zaman özgürleştirdiğini düşündüğümüz mekânlar olarak evlerimizin de anlamı zamanla evriliyor. Dolayısıyla bugün, konutların maddi olmayan boyutları üzerine düşünmek için birkaç dakikanızı alacağım. 

Neden önemli? Ev, “yalnız bir ailenin oturabileceği biçimde yapılmış yapı” demek, konut “insanların içinde yaşadıkları ev, apartman vb. yer, mesken,” ikamet ise “bir yerde oturma”. İkametin mekânsal karşılığı, yani evimiz sosyolog David C. Thorns’a göre, mahalle(li) ve topluluğu oluşturuyor. Yani bir konutun içinde başlayan hikâyemiz, bir mahalleli olarak topluluk davetine icabet etmemizle devam ediyor; fakat Thorns burada “bir kâğıt parçasını da ikamet adresi olarak” kabul ediyor. Dolayısıyla evimizde otururken topluluğun bir üyesi olarak topluluğu etkileyebiliyor, güncel gelişmelerden de etkilenebiliyoruz. Ben, biz oluyor. Mahalle mekânın, topluluk da bireylerin gündemi takip etmesine ihtiyaç duyuyor. 

Nasıl? Yukarıda yazdığım kelimeler sözlükte tanımlı ama hissettirdikleri subjektif ve bizler gerçeğin ne olduğunu unutsak bile hissettiklerimizi hatırlayan canlılarız. Değişim, tam da burada, gündelik konularla tetikleniyor. Mülk, yakınlık, cinsiyet, belli bir etnik gruba bağlı olmak, aile ve ilişki biçimleri; evimizle kurduğumuz bağı tanımlıyor. Buradan yola çıkarsak sıcak yuva simgesi, sürekli psikolojik veya fiziksel şiddet gören kişiler için bir kapana dönüşüyor veya yatırım amacıyla ev sahibi olmak farklı öncelikleri vurguluyor. 

Kadın-erkek, genç-yaşlı: Araştırmacılar, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra postmodernizmin etkileriyle yaşananların küresel çapta hissedildiğini ve makro analizlerin mümkün olduğunu gösteriyor. Profesör Gill Valentine’in notlarına göre de “ev”in ne olduğuna dair yapılan araştırmalar feminist eleştirilerden kaçınamıyor. Çünkü konuyla ilgili araştırmalarda kadınların günlük deneyimleri üzerinden bir bağ kuruluyor. “Çekirdek ailenin” yapısı ve evi geçindiren baba karakterleri de baskın anlatımlardan. Konuyu derinlemesine ele almak isteyenler de evin farklı bireyleri için ne anlam ifade ettiğini araştırarak bu bağı açıklamaya çalışıyor. Örneğin, Kuzey ülkelerinde yapılan bir araştırma, çocuk ve gençlerin evlerini “arkadaşlarının geldiği, yarı açık/kamusal alan” olarak gördüklerini ortaya koyuyor. Birleşik Krallık’ta yürütülen bir çalışma da benzer sonuçlarla bunu destekliyor.

Gelecek belirsizken... Thorns gibi akademisyenler 20. yüzyıla bakarak 21. yüzyılı tahmin ederken evlerin, iş için ofis olarak kullanılacağına, sınıf gibi öğrenme merkezi olacağına, sanal alışveriş merkezi görevi göreceğine emindi. Hatta teknolojinin daha az iletişime ihtiyaç duyacağımız ev yaşantılarına sebep olacağını; danışmanların, tasarımcıların ön plana çıkacağını da belirtmişlerdi. Yeni tahminler, anlaması zor hibrit ilişkileri işaret ediyor. 2020’den beri deneyimlemeye başladığımız “yeni normal”in ilk etkilerinden birinin evle kuracağımız bağı değiştireceğine hemfikir olanlar bu politize olabilecek dönüşümün sancısını nasıl yaşayacağımızı tahmin edemedikleri boyutlarıyla ele almaya çalışıyor.