Sanasaryan Han: Vakıftan lüks otele uzanan yüz yıllık mülkiyet düğümü

Sirkeci’de, İstanbul’un en yoğun geçiş noktalarından birinde yükselen Sanasaryan Han, bugün "lüks otel" olarak işletiliyor. Ancak binanın hikayesi bir otelden çok daha fazlası: Bir Ermeni vakfı, devletleşen bir mülkiyet, siyasi tutukluluk hafızası ve yarım asrı aşan bir hukuk mücadelesi...
Sanasaryan Han: Vakıftan lüks otele uzanan yüz yıllık mülkiyet düğümü

Aposto İstanbul

Aposto İstanbul

İstanbul'dan ve dünyadan seçilmiş etkinlikler, kültür-sanat ajandası, şehir gündemi, tematik rehberler ve şehrin sınırlarından taşmaya değecek davetler her hafta e-posta kutunda.

Sirkeci’de, İstanbul’un en yoğun geçiş noktalarından birinde yükselen Sanasaryan Han, bugün "lüks otel" olarak işletiliyor. Ancak binanın hikayesi bir otelden çok daha fazlası: Bir Ermeni vakfı, devletleşen bir mülkiyet, siyasi tutukluluk hafızası ve yarım asrı aşan bir hukuk mücadelesi...

Türkiye Ermeni Patrikliği ile Vakıflar Genel Müdürlüğü arasında süren dava, bir taşınmazın kime ait olduğundan ziyade, Osmanlı döneminden Cumhuriyet’e uzanan vakıf rejiminin kırılmalarını da görünür kılıyor.

19. yüzyılın sonlarında Erzurumlu hayırsever Mıgırdiç Sanasaryan tarafından kurulan vakıf, Ermeni çocuklarının eğitimi için gelir üretmeyi amaçlıyordu. İstanbul, Sirkeci’de inşa edilen; avukatların, yazarların, gazetecilerin, ticaretle uğraşanların bürolarına ev sahipliği yapan han, bu vakfın en önemli gelir kaynağıydı. 

  • Erzurum’daki Sanasaryan Okulu’na gelir sağlaması için inşa edilen yapılardan sadece biri olan han, okulun kapanmasının ardından bu misyonunu İstanbul’da varlığını halen koruyan Getronagan Lisesi için sürdürdü.

Vakfiyeye göre yönetim hakkı Ermeni Patrikhanesi’ne bırakılmıştı. Bu ayrıntı, ilerleyen yıllarda açılacak mülkiyet tartışmalarının merkezinde yer alacaktı. 1929’da han, Sanasaryan Vakfı adına tapuya tescil edildi. Ancak bu tescil kısa sürede yerini yeni bir idari müdahaleye bıraktı.

1930: ‘Yolsuz tescil’ iddiasının başlangıcı

1930 yılında İstanbul Valiliği ve İl Özel İdaresi, vakfın "yönetilemediği" gerekçesiyle taşınmaza el koydu ve mülkiyet kendi adına tescil edildi. Patrikhane’nin iddiası burada başlıyor. Türkiye Ermeni Patrikliği’ne göre vakıf sahipsiz değildi, vakfiyeye göre mütevelli belliydi ve bu nedenle yapılan işlem "yolsuz tescil" niteliğindeydi.

Bu işlem, Patrikhane’nin hukuk mücadelesinde sık sık "gaspın başlangıcı" olarak tanımlanıyor. Buradaki "gasp" ise fiili el koymadan çok, tapu sicilinde yapılan idari değişikliğe işaret ediyor.

Emniyet, sorgu ve ‘tabutluk’ yılları

1930’lardan itibaren bina İstanbul Emniyet Müdürlüğü olarak kullanıldı. Özellikle 1940’lardan 1980’lere kadar, Türkiye’nin siyasi tarihindeki en sert dönemlerde Sanasaryan Han, gözaltı ve sorgu merkezi olarak anıldı. Bu döneme ilişkin tanıklıklar, yapıyı yalnızca bir idari bina değil, aynı zamanda bir hafıza mekanı hâline getiriyor.

Sabahattin Ali, dönemin koşullarını anlatırken burada tutulanların “uykudan mahrum, aç ve susuz bırakıldığını” yazmıştı. "Tabutluk" olarak bilinen hücreler, binanın en karanlık sembolü oldu. Attilâ İlhan ise "Tutuklunun Günlüğü" şiirinde bu mekanı, devlet şiddetinin simgelerinden biri olarak anacaktı.

Farklı dönemlerde burada sorgulanan ya da tutulduğu bilinen isimler arasında Nâzım Hikmet, Aziz Nesin, Zaven Biberyan, Hikmet Kıvılcımlı, Ruhi Su, Vedat Türkali, Deniz Gezmiş gibi farklı siyasi geleneklerden kişiler de bulunuyor.

Mülkiyetin el değiştirmesi: İl Özel İdaresi’nden VGM’ye

İl Özel İdaresi’nin kaldırılmasının ardından bina Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne geçti. Uzun yıllar kamu mülkiyetinde kalan yapı, daha sonra turizm yatırımlarına açıldı ve uzun süreli kiralama modeliyle işletilmeye başlandı. Bugün bu süreç, hukuk çevrelerinde hâlâ tartışmalı bir başlık olarak görülüyor. Çünkü taşınmaz üzerindeki mülkiyet ihtilafı kesin olarak çözülmeden ticari kullanım devam etti.

Türkiye Ermeni Patrikliği, 2011 yılında İstanbul 13. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde tapu iptali ve tescil davası açtı. Temel iddia şuydu: "1930’daki tescil hukuka aykırıdır ve taşınmaz Sanasaryan Vakfı’na aittir." Ancak ilk derece mahkemesi davayı reddetti. Gerekçeler arasında Patrikhane’nin vakfı temsil yetkisine sahip olmadığı ve vakfın "mazbut vakıf" sayılması gerektiği yönündeki değerlendirmeler öne çıktı.

Yargıtay’dan bozma, sonra karar değişikliği

2017’de Yargıtay 1. Hukuk Dairesi önemli bir bozma kararı verdi. Kararda; vakfın cemaat vakfı olduğu, devlet adına yapılan tescillerin "yolsuz tescil" niteliği taşıyabileceği ve davanın esasının incelenmesi gerektiği belirtildi.

Ancak karar düzeltme aşamasında Yargıtay, önceki yaklaşımını değiştirerek yerel mahkemenin ret kararını onadı. Bu çelişki, dosyayı daha da karmaşık bir hâle getirdi.

Anayasa Mahkemesi: ‘Mülkiyet hakkı ihlal edildi’

Patrikhane bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesi’ne gitti. AYM, 2022’de verdiği kararda önemli bir tespitte bulundu: Vakfın temsil yetkisine ilişkin iddialar yeterince incelenmedi.

Bu durum "mülkiyet hakkının ihlali" anlamına geliyor. Mahkeme dosyanın yeniden yargılama yapılması için yerel mahkemeye gönderilmesine hükmetti. Sonraki başvurularda da AYM, benzer şekilde mülkiyet hakkı ihlali tespiti yaptı.

Hukuki süreç devam ederken han, otel oldu

Tüm bu süreç devam ederken Vakıflar Genel Müdürlüğü, Sanasaryan Han’ı uzun süreli ihale ile turizm kullanımına açtı. Bugün bina, Sanasaryan Han, a Luxury Collection Hotel adıyla Marriott International’ın Luxury Collection markası altında faaliyet gösteriyor. Bu durum, hukuk çevrelerinde ve Türkiye Ermeni toplumu temsilcileri arasında tartışmalı bir başlık.

  • Patrikhane ve avukatları, mülkiyet ihtilafı devam ederken taşınmazın ticari işletmeye açılmasını “hukuken mümkün olsa bile hakkaniyet açısından sorunlu” olarak değerlendiriyor. Hukukçuların bir bölümü ise mülkiyet kesinleşmediği sürece devletin “tasarruf yetkisinin devam ettiği” yorumunu yapıyor.

Gelinen noktada Sanasaryan Han’ın tapusu Patrikhane veya Sanasaryan Vakfı adına geçmiş değil. Dosya, Anayasa Mahkemesi kararlarının ardından yeniden yargılama aşamasına girmiş durumda. Yerel mahkemelerin, AYM’nin ortaya koyduğu çerçeve doğrultusunda yeni bir değerlendirme yapması bekleniyor.

Bir bina kime aittir?

Sanasaryan Han dosyası bugün tek bir soruya indirgenmiş durumda: Vakıf, gerçekten sahipsiz bir "mazbut vakıf" mıdır, yoksa vakfiyeye göre mütevellisi olan bir yapı mıydı?

Bu sorunun cevabı yalnızca bir binanın mülkiyetini değil, Türkiye’de cemaat vakıflarının tarihsel hak rejimini de belirleyecek nitelikte. Sirkeci’deki bina ise bu soruya verilecek yanıtı beklerken aynı anda hem bir otel, hem bir dava dosyası, hem de bir hafıza mekanı olmaya devam ediyor.


Mevcut hukuki durum

Sanasaryan Han için hukuki süreç devam ediyor. Patrikhanenin avukatlığını üstlenen Ali Elbeyoğlu, yaptığı açıklamada “Yargıtay yerel mahkeme kararını onarsa şu an mazbut durumda olan Sanasaryan Vakfı tekrar faal hâle gelecek ve günün Patriği tarafından yönetilecek; hanın tapusu da Sanasaryan Vakfı adına tescil edilecek” diyor.

"Öncelikle, Sanasaryan Vakfı ve Sanasaryan Han’ın tarihçesine kısa bir şekilde değinmek gerek. Sanasaryan Vakfı, Mıgırdiç Ağa Sanasaryan tarafından fakir Ermeni çocukların eğitim, öğretim, barınma ve yeme-içme ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla kurulmuştur. Mıgırdiç Ağa bu amacını gerçekleştirmek üzere Sanasaryan Han’ı satın almıştır. Vakfeden, Türkiye Ermenileri Patriğini veya Patriklik Kaymakamı’nı vakfın tek mütevellisi yani tek yetkilisi/yöneticisi olarak tayin etmiştir. Patriklik, Sanasaryan Vakfı’nın kuruluşundan itibaren vakfın mütevelliliği görevini üstlendi ve handan elde edilen gelirler, vakıf amacı doğrultusunda kullanmaya devam ederken 1936 yılında Sanasaryan Vakfı hayri ve fiili amacı kalmadığı gerekçesiyle mazbut vakıf statüsüne alındı. 1952 yılında ise Sanasaryan Han’ın tapusu Patrikliğin uhdesinden çıkmıştı.

Hanın iadesi için açtığımız dava yerel mahkeme ve Yargıtay aşamasında Sanasaryan Vakfı’nın mazbut bir vakıf olduğu gerekçesiyle reddedilmişti. Dosya kesinleştiğinden ötürü Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunduk. Anayasa Mahkemesi yaptığı incelemede bizi haklı buldu. Patrikliğin Sanasaryan Vakfı’nın mütevekkili olduğuna, vakfın mazbut vakıf statüsüne alınmayacağına ve hanın iade edilmesi gerektiğine karar vererek yeniden yargılama yapılmak üzere dosyayı yerel mahkemeye gönderdi. Yerel mahkeme 2023 yılında AYM kararı doğrultusunda davamızı kabul etti, Hanın tarafımıza iadesine hükmetti. Mahkeme kararının tapuda infazı için dosyanın kesinleşmesi gerekiyor. Ancak yerel mahkeme kararına karşı VGM temyiz kanun yoluna başvurdu. Dosya şu an Yargıtay’ın önünde, sonucunu bekliyoruz."

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Aposto İstanbul

Aposto İstanbul

İstanbul'dan ve dünyadan seçilmiş etkinlikler, kültür-sanat ajandası, şehir gündemi, tematik rehberler ve şehrin sınırlarından taşmaya değecek davetler her hafta e-posta kutunda.

YAZARLAR

Vartan Estukyan

Vartan Estukyan

Gazeteci. Kültür-sanat, müzik, insan hakları ve güncel politika haberleri yapıyor.

Aposto İstanbul

Aposto İstanbul

İstanbul'dan ve dünyadan seçilmiş etkinlikler, kültür-sanat ajandası, şehir gündemi, tematik rehberler ve şehrin sınırlarından taşmaya değecek davetler her hafta e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

‘İstanbul’un Gözü’ Ara Güler'den geriye kalan kent manzaraları

Ara Güler’in objektifinden kalan İstanbul’u bütünüyle geri getirmek mümkün değil. Sokaklar değişti, bazı yapılar ortadan kalktı, kıyılar başka işlevler kazandı. Ara Güler’in ölümünün 8. yılında fotoğraflarına yeniden bakmak, yalnızca eski günleri anmak için değil, yaşadığımız kenti sorgulamak için de bir fırsat.

Vartan Estukyan

·

16 Eki 2026

‘İstanbul’un Gözü’ Ara Güler'den geriye kalan kent manzaraları
Bizi bu şehir sinirlendiriyor olabilir mi?

Bir zamanlar iyi geldiği için adı "terapi" konan bölgelere sahip bu şehir, bugünlerde çoğumuzun psikolojisinin bozulmasının sebeplerinden biri hâline gelmiş gibi. Belki de sorun İstanbul’un yalnızca çok kalabalık olması değildir. Belki sorun, İstanbul’un bize kendimiz için giderek daha az yer bırakması. Belki mesele yalnızca trafik değil, gürültü değil, nüfus değil, beton değil. Bütün bunların arasında kendimize ait küçücük bir alan bulamamak.

Vartan Estukyan

·

05 Eki 2026

Bizi bu şehir sinirlendiriyor olabilir mi?
Eski Şark Eserleri Müzesi yeniden açıldı: İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nin gözden kaçan hikayeleri

Dört yıllık tadilatın ardından yeniden açılan Eski Şark Eserleri Müzesi, İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin geniş koleksiyonundaki hikayelerin peşine düşmek için İstanbullulara bahane oldu. Dört bin yıllık bir aşk şiirinden Assur’un süslü cinlerine, Midillili bir köpeğin mezartaşından müze bahçesindeki altı Bizans, üstü Osmanlı çeşmesine, bu kez hemen akla gelen başyapıtlarla değil, ilk bakışta gözden kaçabilecek ilginç hikayeler eşliğinde geziyoruz müzeyi.

Deniz Kaynak

·

09 Ağu 2026

Eski Şark Eserleri Müzesi yeniden açıldı: İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nin gözden kaçan hikayeleri
İstanbul’da neden bir Doğu Roma müzesi yok?

İstanbul’da gezerken bazen bir sarnıcın önünden geçeriz, bazen bir sur parçasının yanından. Bazen eski bir kilisenin, bazen bir saray kalıntısının, bazen de adını bilmediğimiz bir sütunun önünde dururuz. Çoğu zaman fark etmeyiz; fark ettiğimizde de bu kalıntıları ayrı ayrı görürüz. Ayasofya bir yerde durur, Kariye başka bir yerde. Oysa bütün bunlar aynı büyük hikayenin parçalarıdır: İstanbul’un bin yılı aşan Roma / Doğu Roma başkentliği.

Şerif Yenen

·

04 Ağu 2026

İstanbul’da neden bir Doğu Roma müzesi yok?
Kent hakkı ve bellek: Kadıköy değişiyor, peki kimin için?

Kadıköy değişiyor ama bu sadece yapısal bir dönüşüm değil. Bu, bir mahallenin değişen yaşam kültürünün, aşınan kent belleğinin ve yaşadığı çevre üzerinde söz sahibi olmak isteyen sakinlerinin hikayesi aynı zamanda. Caferağa Mahallesi Muhtarı Hanife Dağıstanlı, son 15 yılda semtin geçirdiği dönüşümü kent belleği, kamusal alan ve aidiyet üzerinden değerlendiriyor.

Zeynep Sipahi

·

22 Tem 2026

Kent hakkı ve bellek: Kadıköy değişiyor, peki kimin için?