Zihnini Arındır

Ayşe Erenel Margossian

Gabor Maté, "Travma, başımıza gelen şey değildir. Travma, başımıza gelen şeyin içimizde yarattığı etkidir." der. Bu, Buda’nın acıyı açıklama biçimiyle de örtüşür.

Buda, acıyı iki ok metaforuyla anlatır. İlk ok, kaçınılmaz olan fiziksel ya da zihinsel acıdır, hayatın doğal bir gerçeğidir. Ancak ikinci ok, bizim verdiğimiz tepkidir: direnç, öfke, korku, suçluluk… Bu duygular acıyı büyütür ve ızdıraba dönüşmesine neden olur. Bilge kişi, ilk okun kaçınılmaz olduğunu kabul eder ama ikinciyi kendine saplamaz.

Benzer şekilde, modern insanın en büyük yüklerinden biri strestir. Sorun, stresin kendisinden çok, ona verdiğimiz tepki ve onunla kurduğumuz ilişkidir. Sürekli başarı, onay ve güvenlik arayışı içindeyken, aslında kendimizi bir döngüye hapsederiz. Daha fazla kazanç, daha fazla kontrol peşinde koşarken, stresin kaynağını dış dünyada ararız. Oysa asıl yük, bu çabanın kendisidir. Stresin büyük bir kısmı, geçmişe ya da geleceğe sıkı sıkıya tutunmaktan kaynaklanır. Olanları geride bırakmak yerine, onları zihnimizde tekrar tekrar yaşarız. Oysa bırakmayı öğrenmek, özgürleşmenin ilk adımıdır. Bu noktayı en iyi anlatan hikayelerden biri, Zen geleneğinden gelir.

Usta keşiş ve genç keşiş birlikte seyahat ederken güçlü bir akıntısı olan bir nehre varırlar. Genç bir kadın, karşıya geçemediği için beklemektedir. Usta keşiş, tereddüt etmeden onu kucaklayarak karşıya taşır. Genç keşiş sessiz kalsa da rahatsız olur. Saatler sonra dayanamaz ve sorar: "Keşişler olarak bizlerin kadınlara dokunmamız yasak. Peki, o kadını neden nehirden taşıdın? Usta keşiş gülümseyerek cevap verir:"Ben onu saatler önce nehir kıyısında bıraktım. Sen neden hala onu taşıyorsun?"

Bu hikâye, asıl yükün dış dünyadaki olaylar değil, bırakamadığımız düşünceler olduğunu gösterir. Stresin de doğası budur: Olanlar geçmişte kalır, ama biz onları zihnimizde taşımaya devam ederiz. Sürekli geçmişi sorgular, pişmanlık duyar veya geleceğe dair kaygılar üretiriz. Oysa gerçek huzur, bırakmayı öğrenmekle mümkündür. Gabor Maté’nin travma hakkındaki görüşü de bunu destekler. Travma, sadece yaşadıklarımız değil, onları içimizde nasıl taşıdığımızdır. Aynı şekilde stres de olayların kendisinden değil, onlara verdiğimiz tepkiden doğar.

Buda’nın ikinci ok metaforunun sunduğu en büyük ders budur: İlk okun kaçınılmaz olduğunu ama ikinciyi kendimize saplamanın bir seçim olduğunu fark ettiğimizde, zihinsel yüklerimizden kurtulabiliriz. Stresle savaşmayı bıraktığımızda, onu kabullendiğimizde ve içsel bir esneklik geliştirdiğimizde, üzerimizdeki etkisini yitirir. İşte o zaman, gerçekten özgür olabiliriz.

Bahar yaklaşırken, doğa gibi zihnimizi de yenilemenin zamanı geldi.

Tıpkı ağaçların eski yapraklarını döküp yeni filizler vermesi gibi, biz de geçmişin ağırlığını, gereksiz kaygıları ve kendimize yüklediğimiz stresleri bırakabiliriz. Zihinsel bir bahar temizliği yapmak, sadece dış dünyamızı değil, iç dünyamızı da sadeleştirmek demektir.

Bırakmayı öğrenmek, üzerimizde taşıdığımız gereksiz yükleri fark etmekle başlar. Eski kırgınlıkları, geleceğe dair kontrol çabasını ve içimizde büyüttüğümüz fazladan ıstırabı geride bırakabiliriz. Bunu yaptığımızda, yer açılan boşlukta huzur ve esneklik filizlenmeye başlar. Belki de en büyük yenilenme, zihnimizde taşıdıklarımızı sorgulamak ve gerçekten ihtiyacımız olmayanları bırakmaktır. Baharın getirdiği tazelik gibi, biz de hafifleyebilir, akışla uyumlanabilir ve hayatın değişken doğasını kucaklayabiliriz. Çünkü özgürlük, daha fazlasına sahip olmakta değil, gereksiz olanı bırakabilmekte yatar.

Bir dahaki sefere zihnimizin dağıldığını fark ettiğimizde, ona kapılıp gitmek yerine, dikkatimizi basit bir şeye yöneltmeye ne dersiniz? Bunun için, nefesimize odaklanabilir, dışarıdaysak attığımız adımı hissedebilir, araba kullanıyorsak ellerimizin direksiyona temasını fark edebiliriz. 

Çevremizde olan biteni gözlemleyerek veya bedenimizdeki duyumları fark ederek, geçmişin ve geleceğin zihnimizde yarattığı yükü hafifletmek mümkün. Dikkati ana, şimdiye yönlendirdiğimizde, zihinsel yüklerimiz ve hissettiğimiz stresin üzerimizdeki gücünün azaldığını farkedebiliriz. Denemeye değer ne dersiniz?