Yazarlar: Tuğba Gökduman, Rayka KumruEşitlik ve özgürlük çağrılarıyla 8 Mart, birlikte ne kadar güçlü olduğumuzu hatırlamamızı sağlıyor her yıl. Bir yandan bizden önce gelenlerin mücadelesinin hafızasını, bir yandan bizden sonra gelecekler için de mücadele gerektirmeyecek kadar eşit ve adaletli bir geleceğin umudunu taşıyor.&nbsp;Elbette tek ve değişmez bir feminizm yok, değişen ve çeşitli feminizmler var; ama hepsi bell hooks’un Feminizm Herkes İçindir kitabındaki şu temel tanımda buluşuyor denebilir: “Feminizm cinsiyetçiliği, cinsiyetçi sömürüyü ve baskıyı sona erdirmeye çalışan bir harekettir.”&nbsp;Cinsiyetçilik burada cinsiyet kimliği, cinsel yönelim ve cinsiyet ifadesine dayanarak uygulanan ayrımcılık, eşitsizlik, hak ihlali ve şiddeti tanımlıyor. Cinsiyetçilik bir sistem ve kurum olarak yerleşikleştiğinde ise ataerki oluşuyor. Feminizmin amacı ise yalnızca kadınları değil, ataerkinin etkilediği tüm yaşam alanlarını ve canlıları eşit ve özgür kılmak. Tabii ataerkinin nimetlerinden fayda sağlayan ya da sağladığını sanan gruplar varken bu mücadele her zaman kolay olmayabiliyor.Zor olsa da feminist hareket yıllardır, yüzyıllardır devam ediyor. Süfrajet hareketinden cinsel devrime, #MeToo’dan LGBTİ+ hareketine kadar birçok akım, feminizmi büyütüyor. Bu alanlarda kutlanmaya değer kazanımlardan bahsetmek mücadeleye olan inancımızı tekrar tekrar tazeleyebilir: Mesela geçen yıl “Kadının Soyadı” düzenlemesiyle kadınların evlendikten sonra kendi soyadlarını taşıyabilmesi konusu gündeme geldi ve nihayet, kadınların da kendi isimleri ve soyadlarıyla yaşayabilecekleri kadar basit bir kişilik hakkına yönelik adımlar atılmış oldu. Bir başka örnekse çok yeni bir gelişmeyle alakalı: Fransa, geçen hafta gönüllü gebelik sonlandırmayı (kürtaj) anayasa tarafından güvence altına alan ilk ülke oldu; böylece kürtaj Fransa’da artık anayasal bir hak hâline geldi. Bu gelişmeler, bir günde olmadı; tek bir kişiyle olmadı. Yıllarca süren kolektif çabalarla, mücadelelerle oldu.Daha gidecek yolumuz çok. Fakat feminizmden bağımsız var olmayacak bazı değerleri pratiğe dökebilmek bile bu mücadeleyi desteklemek anlamına geliyor.&nbsp;Eleştirel düşünme: Feminizm, feministler, hatta geniş çerçevede "woke kültürü" hakkında—hele de merkez medyalardan—duyduklarınız her zaman doğru değildir. Güvenilir kaynakların neler olduğunu araştırmak ve bu kaynaklardan bilgilenmeyi önceliklendirmek; bu sırada kulaktan dolma bilgileri yaygınlaştırmamak önemlidir.&nbsp;Kapsayıcılık: Bazen bir kelime yerine daha kapsayıcı başka bir kelimeyi kullanmak size anlamsız, gereksiz ya da saçma gelebilir ama değişim kullandığımız kelimelerle başlar. Kullandığımız kelimeler dünyayı algılayış biçimimizle ilişkilidir. Çeşitli cinsel kimliklerin adaletli ve insana yaraşır bir şekilde temsil edilebilmesi için kelimeleri dönüştürmek önemli ve gereklidir. Bu çerçevede insanlara istedikleri isimler ve kelimelerle hitap etmek; yargılama, aşağılama veya nefret içermeyen kelimeler seçmek kapsayıcı ve saygılı iletişimin bir parçasıdır.Kapsamlılık: Feminizm, hayatın çeşitli alanlarında eşitlik ve özgürlük talep eder. Bu alanlar arasında beden, ilişkiler ve cinsellikle ilgili haklar da vardır. Beden bütünlüğü, kapsamlı cinsellik eğitimi (KCE), toplumsal cinsiyete ve cinselliğe dayalı ayrımcılık ve şiddet, flört şiddeti, regl tabusu, cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyonlara yönelik damgalama ve sağlık ürünlerine ve hizmetlerine erişim gibi konulardaki hakları savunmak ve güvence altına almak da eşitlik mücadelesinin bir parçasıdır. Feminizm, örneğin sadece seçme ve seçilme hakkı ya da sadece oy verme hakkı ile ilgili değildir. Feminizm, ataerkinin hayatın tüm alanlarında inşa ettiği tahakküm ve hiyerarşiye karşıya sürdürülen bir eşitlik mücadelesidir. Belli bir alanda bir kazanım sağlandığı için sona erecek bir hareket değildir.&nbsp;Kesişimsellik: bell hooks’un da dediği gibi, feminizm herkes içindir! Çünkü ataerki, kendisinden fayda sağlayan grupları bile olumsuz etkileyebilir. Temelinde eşitsizlik olan bir sistem, yalnızca bir gruba değil, herkese zarar verebilir. Bu eşitsizlik, yalnızca toplumsal cinsiyet ve cinsellik temelli değil, aynı zamanda etnik köken, sosyal sınıf, din, dil, engellilik durumu gibi özelliklere dayanabilir. Feminizm tarih boyu birçok grubun ve kesişen kimlikten insanların mücadelesinin bir parçası olsa da, belli ayrıcalıklara sahip insanların, belli grupları marjinalize etmesi ya da belli mücadeleleri daha görünmez kılması için kullanılmış. Kesişimsel bir yaklaşım benimsemek, insanların yalnızca “kadın” ya da “erkek” olarak değil, kimliklerini ve varoluşlarını etkileyen tüm karmaşık yapıların bileşimiyle güç sistemlerinin neresinde durduğunu; buna göre ayrıcalıkların ve çeşitli kimlik belirteçlerinin farkında olmayı destekler.&nbsp;tabukamu olarak 8 Mart’ı kutlar, eşitliğin ve adaletin eksik olmadığı nice 8 Martlar dileriz.Cinsel sağlık ve üreme sağlığı haklarına dair içerikler için <a fr-original-style="" href="https://tabukamu.substack.com" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">tabukamu’nun e-bültenine</a> üye olabilirsiniz.&nbsp;

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

Elbette tek ve değişmez bir feminizm yok, değişen ve çeşitli feminizmler var; ama hepsinin birleştiği ortak noktalar da var. Cinsiyetçiliği, cinsiyetçi sömürüyü, baskıyı sona erdirmek için çalışmak gibi... Bunu yaparken eleştirel düşünmek, kapsayıcılığı, kapsamlılığı, kesişimselliği kullanmak gibi.

8 Mart'ın ardından farklılıklarımızla buluştuklarımız

"Sevgili" kelimesini, tanımı üzerine düşünmeyecek kadar sık duymaya alışkınız. Tanım çok düşünülmüyor çünkü belki de sevgililik denildiğinde insanların zihninde benzer görüntüler canlanıyor: İki insan geliyor akla hemen, yani bir “çift”. Toplumun birinin kadın, diğerinin erkek olduğunu varsaydığı iki insan. El ele tutuşan, birbirlerine romantik kelimeler hitap eden, birlikte dizi izleyen iki insan. Bir gün evlenme ve çocuk yapma hayali olan iki insan. Bu örnekler çoğaltılabilir. Çoğaltılmalı da, çünkü sevgililik denildiğinde akla gelebilecekler, dünyadaki insan ve ilişki sayısı kadar çeşitli. Neticede sevgililikten hepimizin aynı anlamı çıkardığını ve aynı deneyimi yaşadığını düşünmek hata olur. İstek, ihtiyaç ve beklentiler bu kadar çeşitliyken nasıl tek bir sevgililik görseline sıkışmayı bekleyebiliriz ki zaten?En yalın hâliyle sevgililik; birbirlerine karşı sevgi, yakınlık ve bağ hisseden insanlar arasındaki ilişkiyi ifade ediyor. Spesifik olarak bunun deneyimlenme biçimini belirleyen çerçeve ise insandan insana, içinde yaşanan mekan ve zamana göre değişiyor. Örneğin bazı insanlar için sevgililik, romantik bir ilişki anlamına geliyorken, bazıları tarafından cinsel birlikteliği de kapsayan bir ilişki olarak değerlendirebiliyor. Bazı kültürler ya da dönemlerde sevgililik, evliliğin bir ön aşaması olarak görülürken, başka kültür ve dönemlerde kendi başına, evlilik olmaksızın da deneyimlenebilen bir birliktelik olabiliyor. İlişkilerimizi yaşayış biçimimiz, bazen toplumsal değerlerden ve algılardan çok etkilenebilirken bazen kişisel değerlerimize daha yakın olabiliyor.&nbsp;Bu çeşitliliğin bizden saklandığı ya da adaletli bir biçimde sunulmadığı durumlarda, belli bir “ideal”e ya da “normal”e ulaşmak konusunda baskı hissedebiliyoruz. İlişkilerimiz “normal” olduğu varsayılanın azıcık dışına çıktığında kendimizi “yanlış” sularda yüzüyor gibi hissedebiliyoruz.&nbsp;Bu konuya bir örneği, hakkında pek de konuşulmayan, çokaşklı ya da poliamor ilişkilerden verebiliriz. Bu, ilişki kuran partnerlerin aynı anda birden fazla insana çekim hissedebildiği ve onay dahilinde birden fazla insanla ilişki yaşayabildiği ilişki türünü tanımlıyor. Bazı insanlar için çokaşklılık bir cinsel yönelim olabileceği gibi bazıları için bir hayat tercihi. Bazıları için de politik bir duruş ya da öze dönüşü temsil edebiliyor.&nbsp;İnsanlar her zaman ve her yerde tekeşli ilişkiler mi yaşadılar, yaşıyorlar?Hayır. Çünkü tekeşlilik de bazı toplumlarca, bazen ahlaki, bazen biyolojik temellere dayandırılarak oluşturulmuş sosyal bir yapı. Sevgililik, tekeşlilikle öyle iç içe geçmiş ki tekeşlilik dışında ilişkilerin nasıl yaşanabildiği konusuna birçoğumuz yabancıyız. Dossie Easton ve Janet Hardy’nin kaleme aldığı Etik Sürtük (The Ethical Slut) isimli kitaptaki şu bölüm, bu yabancılık hissini oldukça güzel özetliyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">"Hepimize ilişki kurmanın tek yolu olduğu, bunun da ömür boyu tekeşli, heteroseksüel evlilik olduğu öğretildi. Bize tekeşliliğin “normal” ve “doğal” olduğu ve eğer arzularımız bu kısıtlamaya uymuyorsa ahlaki açıdan yetersiz, psikolojik olarak rahatsız olduğumuz ve doğaya karşı çıktığımız söyleniyor. Birçoğumuz içgüdüsel olarak bu resimde bir şeylerin yanlış olduğunu hissediyoruz. Ama sahip olduğunuzun bile farkında olmadığınız bir inancı nasıl kazıp inceleyebilirsiniz ki?"</blockquote>“Sahip olduğumuzun bile farkında olmadığımız” bu inançlar ne olabilir? Aşk ve sevgililiğe dair en çok ne tür mitleri duyduk?<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mit 1: Sevgililik en doğal, en önemli ve en ‘gerçek’ ilişki türüdür.</h2>İnsanların aileleri, arkadaşları, iş arkadaşları ya da sosyal çevrelerindeki tanıdıklarıyla ilişkileri olabilir. Fakat “ilişkim var” denildiğinde akla tekeşli bir sevgililik ilişkisi geliyor. Bu ilişkinin diğer tüm ilişkilerden önemli ve öncelikli olduğu ve bir insanın sevgilisine diğer herkesten daha çok vakit ayırması gerektiği düşünülebiliyor. Bu yaklaşım bazen, sevgilisi olmayanların kendilerini değersiz hissetmelerine sebep olabileceği gibi sevgilisi olan insanların üzerinde de baskı oluşturabiliyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mit 2: Çokaşklı ilişki yaşamak aldatmaktır.</h2>Çokaşklı ilişkiler de tıpkı diğer sağlıklı ilişkiler gibi, onay ve güven üzerine kurulabilir. Çokaşklı ilişkiler, partnerlerin açık ve dürüst iletişim kurabildiği, birbirlerinin başka insanlarla görüşmelerine onay verdikleri bir ilişki türünü tanımlıyor. Taraflar, onay verdikleri bu düzende aldatıldıklarını veya kandırıldıklarını hissetmiyorlar. Çünkü çokaşklılık, partnerlerin tekeşli ilişkideymiş gibi davranıp, bu konuda kafa karıştırıcı ve tutarsız sinyaller verip, gizli saklı bir şekilde başka ilişkiler yaşadığı ilişkileri tanımlamıyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mit 3: Biriyle sevgili olmak, onun davranışlarını kontrol edebilmek anlamına gelir.</h2>Sevgili olmak ≠ birinin sahibi olmak. İlişkilerde insanların duygu, düşünce ve davranışlarını kontrol etmeye çalışmak tüm taraflar açısından zararlı sonuçlar doğurabiliyor ve ilişkinin toksikleşmesine sebep olabiliyor. İlişkilenme biçimimiz ne olursa olsun kimsenin sahibi değiliz, olamayız da. İlişkiler özgürce ve özgürlük hissiyle yaşanmak için var.Onay dahilinde tekeşli olmayan ilişkiler hakkında sevdiğimiz bazı içerikler:<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dr. Kim Tallbear’in ilişkilenme biçimleri ve özellikle de poli ilişkilere eleştirel ve dekolonizasyon penceresinden baktığı <a fr-original-style="" href="http://www.criticalpolyamorist.com/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">blogu</a>,</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dossie Easton ve Janet Hardy’nin kaleme aldığı Etik Sürtük,</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Jessica Fern’in kaleme aldığı Polysecure: Attachment, Trauma and Consensual Nonmonogamy,</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Thomas Schroedter’in kaleme aldığı Çokaşklılık,</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ve son olarak cinsellik, ilişkiler ve seks-pozitifliğe dair başka içerikler için <a fr-original-style="" href="https://tabukamu.substack.com" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">tabukamu’nun e-bültenine</a> üye olabilirsiniz.&nbsp;</li></ul>

Sevgililik ve duygusal ilişkiler denince herkesin beklenti ve ihtiyaçlarının farklı olduğu malum. Hâliyle ilişki biçimlerindeki çeşitlilik de dünyada yaşayan insan sayısıyla sınırlı hâle geliyor. Yani neredeyse sınırsız bir olasılıklar nehrinden bahsediyoruz. tabukamu ekibi; aşkın mitlerini, olasılıkların çeşitliliğini ve son dönemde adına daha sık rastladığımız poliamorinin (nâm-ı diğer çokaşklılık) ne olduğunu yazdı.

Aşkın çoğul sularında: Nedir bu poliamori?

Son birkaç sayıdır şiddet içermeyen, güvenli ve bol onaylı ilişkiler yaşamak herkesin hakkıdır dedik. Bu hakkın kendisi kadar, karşılıklı onaya, güvene ve saygıya dayalı ilişkilerin neye benzediğini öğrenmek de bir hak. Öğrenme sürecini bir pusulaya benzetirsek, pusulanın kırıldığı, işlevsiz kaldığı ya da hiç olmadığı durumlarda ne kalır elde? Kaybolur belki insan, korkar ya da güvensiz hisseder. Güvenlik planı dediğimiz şey tam da bu noktada devreye girer; ilişkide güvensiz hissedilen anlarda oturup ihtimalleri, adımlarını ve seçeneklerini planlamaya yarar. Güvenlik planı, şiddet içeren bir ilişkiden çıkmak ya da çıktıktan sonra daha güvende hissetmek için kişinin kendi ihtiyaçlarına göre hazırladığı bir yol haritasıdır. Pusulaların yokluğunda haritalar çizmek, böylece şiddet içeren veya güvensiz hissettiren bir ilişkiden çıkmak da bir haktır.Haritasız ilerlemek zor olabilir, çünkü bir ilişkide gerilimin yükseldiği ya da şiddet davranışının gerçekleştiği anlarda kişiler bazen donup kalabilir. Beklemedikleri davranışlara nasıl karşılık vereceklerini, kendilerini nasıl savunacaklarını bilemeyebilirler. O anın içindeyken olanları değerlendirmek ve güvenli bir seçenek bulmak zor olabilir. Böyle anların tekrar gerçekleşme ihtimaline karşı önceden hazırlanmak, seçeneklerini önden belirleme imkanı verebilir. Güvenlik planı, potansiyel olarak tehlikeli durumlardan kaçınmanın yollarını düşünmeye, tehlike ve şiddet anında uygulayabileceğin stratejileri önceden belirlemeye, tepki vermenin en iyi yolunu değerlendirmeye ve planlamaya teşvik eder.Güvensiz ilişkiler bir labirentte kaybolmuş gibi hissettirebilir, fakat en karışık labirentlerde bile soluklanılacak alanlar ve bir çıkış vardır.

ayıpsız, tarafsız, tuzaksız, bilime dayalı, yeni nesil cinsellik rehberiniz.

müstehcen mecmua

Güvensiz ilişkiler bir labirentte kaybolmuş gibi hissettirebilir, fakat en karışık labirentlerde bile soluklanılacak alanlar ve bir çıkış vardır.

güvensiz ilişkiden çıkış haritası

Korunma yöntemlerine erişimin tarihsel arka planına baktığımızda, örneğin minik bir doğum kontrol hapının belki de kendinden beklenmeyecek kadar büyük, devrim niteliğinde toplumsal değişimlere alan açabileceğini biliyoruz. Özellikle 1960’lardan bu yana doğum kontrol yöntemleri -dünya gündemini etkileyen birçok başka gelişmeyle birlikte- cinsel, romantik, aile ve toplum içi ilişkilerin yapısını etkiledi.&nbsp;Doğum kontrol hapı dedik oradan gidelim: Korunma yöntemlerinin mevcut olmadığı ya da erişilemediği zamanlarda, penis-vajina birleşmesi içeren cinsel ilişkiler gebelik ihtimalini de barındırıyor. Gebelikler ise -istenmediği durumlarda sonlandırılamıyorsa- gebe insanın hayatını yeniden düzenlemesini gerektiren bedensel, psikolojik ve sosyal, uzun soluklu bir süreci başlatıyor. Korunmasız vajinal ilişkilerin devam etmesi gebelik ihtimalini sürdürüyor ve bu sürecin tekrar etmesiyle sonuçlanabiliyor. Tekrarlayan plansız gebelikler ve (doğumun gerçekleşmesi halinde) ortaya çıkan bakım ihtiyaçları, sürece yönelik hizmetler, sosyal destekler ve toplumsal cinsiyet eşitliği politikaları da yetersizse, geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin ekmeğine bal süren bir durum oluşturabiliyor.&nbsp;Doğum kontrol hapı, tam da bu döngüye çomak sokarak gebeliğin seçilebilen ve istenen bir deneyim olmasına destek veriyor. Böylece, cinsel birleşme yoluyla ebeveyn olmak isteyen insanlar bu kararlarını ev, eğitim, çalışma ve özel hayatlarına paralel şekilde planlayabiliyor. Feminist hareketinin hakkında mücadele verdiği konulardan biri de bu değil miydi zaten: gebeliği bir seçim olarak yeniden kurgulayarak kadın+’ların partner seçimleri, cinsel ilişkileri ve bedenleri üzerinde kontrol kazanmasını sağlamak.&nbsp;Elbette korunma yöntemleri yalnızca penis-vajina ilişkileri için değil, tüm ilişkiler için gerekli. Ve yine tüm ilişkiler için özgürleştirici bir etkiye sahip olabiliyor. Cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyonların stigma, cinsiyet kimliği ve cinsel yönelim temelli ayrımcılık ve dışlama üzerinden yazılan yakın dönem tarihinin, cinsel muafiyeti, tek eşliliği, hatta heteroseksüelliği bir “korunma yöntemi” olarak sunabildiğini gördük. Oysa korunma yöntemlerinin amacı belli bir cinsel yaşamı ya da kimliği dayatmak değil, herkesin cinsel seçimleri (sevişip sevişmemek, sevişecekse nasıl sevişeceği), yönelimleri ve kimlikleriyle güvenli ve rahat ilişkiler yaşamasını sağlamak.&nbsp;Günümüzde, bundan 50-60 yıl öncesine kıyasla çok çeşitli korunma yöntemleri mevcut. Fakat bunların ne kadarına, nerelerde ve kimlerin, adil ve insana yaraşır şekilde erişebildiği sorusunun cevabı ne yazık ki geçmişten günümüze pek de değişmemiş gibi duruyor…&nbsp;

Korunma yöntemlerine erişim, insanların bedenleri, partnerleri, cinsel yaşamları ve aile planlamalarına dair seçimlerini çeşitlendiriyor.

bir seçim olarak korunma

Onay, bir ilişkide güvenli ve istekli bir şekilde bir davranışı karşılıklı kabul etmek anlamına geliyor. Diğer ilişkiler gibi aşk ilişkileri de onaydan muaf değil, aşk ilişkilerinde de onay otomatik olarak yüklenmiyor. Onay ilişkilerin güzel ve gerekli bir parçası; bir ayak bağı, keyif kaçırıcı, inşa edilen ya da uğraş gerektiren bir şey değil. Aşık oldum olacağım diyenler, onay hakkında düşünmek için aşık olmama gerek yok diyenler, onayım geldi mi gelmedi mi bilmiyorum diyenler buyursun, onaylı günlerde kullansın.&nbsp;Sen daha önce hiç aşık oldun mu?&nbsp;Aşk, ilişkiyi güzel ve güvenli kılan tek şey mi?&nbsp;Aşk, ilişkide olmak için yeterli mi?&nbsp;Bu sorulara cevaplar çeşitli olabilir, ama hepsinin buluştuğu ortak bir yer var: onay. Onay, bir teklifi, bir soruyu veya bir davranışı sözlü olarak ya da beden diliyle kabul etmek, onaylamak anlamına gelir. Aşk ilişkileri diğer tüm partnerli ilişkiler gibi onaydan muaf değildir. Yani aşk, onayın yerini almaz, otomatik olarak güven yaratmaz, istek anlamına gelmez. Birine aşık olmak için onunla bir ilişkide olmak gerekmez elbet, ama aşk ilişkisi yaşayabilmek için en az iki kişi gerekir. İlişki söz konusu olduğunda aşık olan insanlar onay vermeli ve istekli olmalıdır.&nbsp;Arkadaşlık ilişkileri ya da bazı sosyal ilişkilerin zamanla inşa edilen yakınlıklar olduğu düşüncesi yaygınken aşk ilişkilerinin kontrolsüzce, aşıkların tepesine yıldırım gibi düşüveren bir ilişki olduğu varsayılır bazen. Böylesi daha romantik gelir belki. Elbette aşk en beklenmedik anda ve yerde oluşabilir, ama aşk ilişkileri için onay, istek ve ihtiyaçların kontrolünde ve bilincinde olmak herkesin sorumluluğudur.&nbsp;“Çıkma teklifi” almak veya etmek bir zamanlar yaygındı. Aşk ilişkisine başlamadan önce bunu sözlü olarak, bu şekilde dile getirmek günümüzde biraz komik ya da belki demode karşılansa da çıkma teklifinin onayla ilişkili bir yönü var aslında. Bir hoşlanma, çekim ya da aşk hissi olduğunda insanların bir ilişki yaşamak isteyip istemediklerini birbirlerine sormaları, ne tür beklentiler olduğunu anlamayı kolaylaştırabilir. Birinin hoşlandığını varsaymak veya aşk ilişkisi yaşamak istediğine yönelik işaretler aramak yerine hislerinin neler olduğunu sormak, bazen korkutucu gelebilir. Cevaplar her zaman istediğimiz gibi olmayabilir, ama en azından bu ilişkide nasıl bir tutum takınmamız gerektiğini anlamaya yardımcı olabilir.&nbsp;Karşılıklı onayın olmadığı yerde hissedilen aşk puf diye ortadan yok olmayabilir; aşığın kalbi ne zaman onu görse pıt pıt atmaya devam edebilir. Bu aşkın yoğunluğu zamanla azalabilir veya değişebilir. Ne olursa olsun, aşığın ifadelerinden her zaman sorumlu olması ve tutulması, aşık olduğu insanı bu konuda rahat ve huzurlu bırakması önemlidir. Birine sürekli aşkını ifade etmek, baskı uygulamak, kendini kötü veya suçlu hissettirmek, aşık olmasını sağlamaz. Zorla aşk olmaz. Zorla olana da zaten aşk denmez.&nbsp;Aşkın flörtle, flörtün de onayla ilişkisi hakkındaki algılarını gözden geçirmek için geçen yıl Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği’nin NVNY?! Gençlik Programı ve tabukamu iş birliğinde hazırladığımız <a fr-original-style="" href="https://www.tabukamu.com/test-ask-bu-degil" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">testini çözmeye davet ediyoruz seni</a>.&nbsp;

Olmaz. 

zorla aşk olur mu?

Aşkta işler bazen karmaşıklaşabilir. Hisler karşılıklı olur ve aşk ilişkisi yaşanır, ama bazen bu ilişkiye dair istekler ve ihtiyaçlar farklı olabilir. Örneğin, biri onun gül cemalini her gün görmek isterken, o bunu haftada 2-3 gün yapmak istiyordur. Biri konuşurken aşk sözcükleri kullanma ihtiyacı duymuyordur, o konuşurken aşkını daha sık ve daha özel kelimelerle ifade etme ihtiyacı duyuyordur. Biri aksiyon filmi seviyordur, o aksiyon filmlerinden hoşlanmıyordur. Biri evlilik fikrine sıcak bakmıyordur, o bir gün onunla evleneceğinin hayalini kuruyor, gelecekteki hayali çocuklarının isimlerini seçiyordur.&nbsp;Partnerler birbirini daha iyi tanıdıkça bu çeşitli yönler hoşlarına gidebilir veya aksine, birbirlerine uygun olmadıklarını düşünebilirler. Bazen fikir, beğeni, istek ve ihtiyaçların farklı olmasından çok hoşnut olmasalar da ortada buluşabilecekleri alanlar arayabilirler. Bazen, özellikle de aşk ilişkisinin ilerleyen zamanlarında birbirlerine karşı kuvvetli bir yakınlık duymalarına rağmen artık aşık olmadıklarını hissedebilir, birbirlerine çok uygun olmadıklarını düşünseler de ilişkide kalmaya devam edebilirler. İnsanların bir aşk ilişkisinde olmaya yönelik motivasyonları çeşitli olabilir: sevmek, sevilmek, güvende hissetmek, ilgi ve destek görmek, beğenildiğini hissetmek, sohbet etmek, yalnız kalmamak, partnerini kaybetmemek, aile kurmak ve daha birçok istek ve ihtiyaç, aşk ilişkisinin içinde olabilir. Yani, aşk ilişkileri yalnızca aşkla alakalı olmak zorunda değildir.&nbsp;Bununla birlikte aşk ilişkisi, hoşlanmadığımız ve istemediğimiz halde sırf bir gün lazım olur diye çantada tuttuğumuz keklik de değildir. Elbette hoşlandığımız insanın hoşlanmadığımız yönlerini görmek, aşık olduğumuzu sanarken öyle olmadığını hissetmek ya da emek verdiğimiz bir aşk ilişkisini dönüştürmek/bitirmek her zaman kolay değildir. Ancak artık o ilişkide olmayı istemiyorken istiyormuş gibi davranmaya devam etmek ya da partnerinin istemediğini fark etmesine karşın onu o ilişkide kalmaya zorlamak ne aşka, ne de güvenli ilişkilere aittir. Tıpkı onay gibi aşk da başka bir şeyin garantisi değildir.&nbsp;Hazır çantada keklik demiken: Cepte tutmak, yedekleme ya da benching kavramlarını daha önce duydun mu? <a fr-original-style="" href="https://www.tabukamu.com/post/partnerimin-beni-yedekte-tuttugunu-nasil-anlarim" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Sevgilimin beni cepte tuttuğunu nasıl anlarım?</a> ve <a fr-original-style="" href="https://www.tabukamu.com/post/yedekleme-ne-degildir" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yedekleme ne değildir?</a> yazılarımızı inceleyebilirsin.&nbsp;

Artık o ilişkide olmayı istemiyorken istiyormuş gibi davranmaya devam etmek ya da partnerinin istemediğini fark etmesine karşın onu o ilişkide kalmaya zorlamak ne aşka, ne de güvenli ilişkilere aittir.

çantada keklik

Aşk ilişkilerinde partnerler bazen “e biz zaten ilişkideyiz, onayını sormama gerek yok ki” diye düşünebilir ve otomatik olarak onay olduğunu varsayabilir. Oysa onay, iki günlük ilişki için de kırk yıllık ilişki için de gereklidir. Birinin hangi durumda ne tepki vereceğini bildiğini düşünmek onayın gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Tıpkı diğer ilişkilerde olduğu gibi aşk ilişkilerinde de onay, bilinçli, istekli ve güvende hissedilen bir anda karşılıklı verildiğinde onay olur. Bunların olmadığı bir yerde verilen onay, onay değildir.&nbsp;bilinçli onayBilinçli verilen onay, ifadelerin ve davranışların farkında olarak verilen onaydır. Alkol, uyuşturucu, ilaç gibi bazı ürünler karar verme mekanizmasını etkileyebilir, gevşetebilir. Tam da bu sebeple insanlar, aşık olduklarında heyecanlı, gergin, stresli hissediyorlarsa bu ürünleri tüketmek ve rahatlamak isteyebilirler. Fakat bu ürünlerin etkisi altındayken insanlar normalde onay vermedikleri şeylere onay verebilir ve sonrasında bundan pişmanlık duyabilirler. Bilincin karıştığı, bulanıklaştığı, kapandığı ve türlü şekillerde etkilendiği her durumda ise onay çok daha kompleks bir hal alır. Böyle durumlarda onayın ortadan kalkabileceğinin bilincinde olmak ve bununla ilgili iletişimi de önceden yapmak, ilişkilerin güvenli şekilde devam ettiğinden emin olunmasına destek olur.&nbsp;istekli onayOnayda istek olması ve bu isteğin insanın içinden gelmesi önemlidir. Aşk var diye her zaman istek olmaz. Partnerler bazen birlikte vakit geçirmek istemeyebilir, cinsel davranış deneyimlemek istemeyebilir, ilişkiye devam etmek istemeyebilir. Bütün bunlar istenmediği halde istiyormuş gibi davranmak ya da öyle davranmaya zorlamak, onayı ortadan kaldırır. Onay istekli bir şekilde ifade edilen “evet”tir. İstekli şekilde onay vermek, cinsel istekten de farklıdır. Bazen belli bir cinsel aktiviteye çok istekli olmadan, kişiler keşif amaçlı onay verebilir. Cinsel tepkilerimiz anlamındaki ‘cinsel istek’ ya da ‘cinsel isteksizlik’ hali ile, istekli şekilde onay vermenin farkının da altını çizmiş olalım.&nbsp;güvenli onayGüven, onayın ayrılmaz bir parçasıdır. Aşk ilişkilerinde güvenin oluşması karşılıklı zaman alabilir. Fakat bu, bu süreçte güvensiz hissettiren durum, davranış ve insanlara tahammül edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Bu durumlarda onaydan bahsedilemez. Çünkü bir insan güvende hissetmediğinde, karşı tarafın tepkisinin ne olacağından korktuğundan ya da çekindiğinden, onay vermek zorunda hissedebilir. Partner istekli görünmeyebilir ve buna rağmen “hayır” demeyebilir, diyemeyebilir, sessiz kalabilir. Onay için güvenli bir ortam gerekir.&nbsp;karşılıklı onayBir ilişkide onay olması için tüm partnerlerin onayı gerekir. Tek bir tarafın onayı olmadığında onay ortadan kalkar. İşin matematiğine girelim dersek, iki kişilik bir ilişkiyi ele alırsak, onayı şöyle formüle edebiliriz:Onay + onay = onay varOnay + onay yok = onay yokOnay yok + onay yok = onay yokYani, iki taraf da onay veriyorsa onay vardır, iki taraf da onay vermiyorsa onay yoktur. Ancak bir taraf isterken diğeri istemiyorsa onay yine yoktur. Onay karşılıklı ve tğm taraflar için var olmalıdır.&nbsp;

Onay + onay = onay var

onay, aşkta mısın?

Aşk ve onay üzerine söylenebilecek daha çok şey var. Biz bir kısmına yer verdik, merak edip başka neler varmış diyecekleri ise müstehcen önerilerimiz bekliyor! Öncesinde ufak bir kötü haberimiz var: İlişkilerde sağlıklı bir onay verilme anını resmeden anlatı, film, dizi vb. örneği epey az. Hemen iyi haberimizi de verelim, bazen onayın ne olmadığını anlamak, onayın ne olduğunu anlamaya destek olabilir. Bu yüzden bu sayımızda sizin için 3 podcast, 2 film, 1 dizi seçtik:Podcast<a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/episode/157bKQ3rX3nB466ncOTFz4?si=cb89c845ee2348ed" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">QueerTroublemakers Podcast, S02 E05: Rıza İnşası</a>Onay inşası, yani onay olmayan durumlarda ikna, zorlama, baskı ya da duygusal manipülasyon yoluyla “hayır”ı “evet”e çevirme, onay değildir. Bu podcast bölümü, onay inşasının ne demek olduğunu, ilişkilerde nasıl ortaya çıkabileceğini ele alıyor. İnşa edilmeyen, kendiliğinden verilen ya da verilmeyen onaylara gelsin. (QueerTroublemakers, 2021)<a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/episode/1NZCVGNOpWsfdGC5AvRQAs?si=261692c9f9294997" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Mental Klitoris : "stealthing"</a>Onay, cinsel ilişkilerin olmazsa olmazı ve bu onay, korunma yöntemlerinin kullanımını da ilgilendiriyor. Mental Klitoris, stealthing’i “rızai olmayan kondom çıkarma veya kondoma zarar verme” olarak tanımlanıyor, yani bu, ilişkide bir tarafın onayı ya da haberi olmadan prezervatifin çıkarılması veya işlevsiz hale getirilmesi anlamına geliyor. Bu kavramı daha önce duymayanlara bu bölümü özellikle tavsiye ederiz! (Mental Klitoris, 2020)<a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/show/3Hoc6FOwH39bjFDtUljI0G?si=5fe355130ebe48f6" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Sex &amp; Consent</a>“Seks ve Onay” adlı bu podcast, adı üstünde, onayın çok çeşitli formlarına bakıyor. Onayla alakalı bireysel anekdotlarla onay kavramını şekillendiren sosyal normları ele alıyor. İngilizce podcast dinleyenler buyursun. (Sex &amp; Consent, 2022)Film<a fr-original-style="" href="https://www.imdb.com/title/tt4015500/?ref_=nv_sr_srsg_3" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">The Tale</a>Bu filmin ana karakteri çocukluğunda yaşadığını düşündüğü bir aşk hikayesini hatırlayan orta yaşlı bir kadın. Aklında kalan şey bunun bir “çocukluk aşkı” olduğu yönünde, ama günlükleri bunun tam olarak öyle olmadığını söylüyor. Hafıza, onay (daha doğrusu onaysızlık), çocuklar ve yetişkinler arası ilişkiler üzerine bir film. Dikkat, tetikleyici içerik olabilir. (Jennifer Fox, 2018)<a fr-original-style="" href="https://www.imdb.com/title/tt14807308/?ref_=nv_sr_srsg_1" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">She Said</a>Onayın öneminden daha rahatça konuşabildiğimiz şu son dönemlerde bir #MeToo hareketi yaşandı kocaman, onaydan bahsedip bu harekete değinmemek olmaz. Bu film, Hollywood’da onay olmayan ilişkiler ve bu cinsel şiddet vakalarının nasıl örtbas edildiğine yönelik bir araştırmanın izini sürüyor. (Maria Schrader, 2022)Dizi<a fr-original-style="" href="https://www.imdb.com/title/tt11204260/?ref_=nv_sr_srsg_0" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">I May Destroy You</a>Bu dizi onay ve cinsel şiddet hakkında çok çarpıcı bir hikayeye yer veriyor. Siyah bir kadın yazarın bir gün arkadaşlarıyla çıktığı bir barda maruz bırakıldığı bir tecavüz sonrasında hayatını, ilişkilerini ve duygularını nasıl yönettiğini, onayın ne olup olmadığı üzerine devam eden bir sorgulamayla gösteren bu diziyi izleme listenize eklemenizi öneririz. Müthiş bir soundtrack’i olduğunu da belirtelim! (Michaela Coel, 2020)

3 podcast, 2 film, 1 dizi

müstehcen öneriler

Hayatında en az bir romantik komedi filmi izlemiş olanlar bilir ki aşk, genellikle bir tesadüf sonucu doğuyormuş gibi gösterilir. Birinin eldiveninin teki tesadüfen öbürünün cebinde kalır, bir kafede birinin siparişi tesadüfen öbürüne gider, biri yanlışlıkla ters yöne giden otobüse biner ve orada biriyle çarpışır falan diye uzar bu liste...&nbsp;Tesadüfler güzel olabilir fakat bir aşk ilişkisinin oluşması için her zaman tesadüflerle dolu hikayelere gerek yok. Hele de çeşitli sebeplerden ötürü insanlarla yüz yüze tanışma ihtimalimiz azalıyor veya zorlaşıyorsa (bakınız: hey gidi covid-19 karantinası, ismindeki 19’dan bu yana 4 sene geçmiş!). Bir de elimizde bu tanışmaları başka yollardan sağlayacak yöntemler varsa, aşkın (ya da seksin) kıvılcımı, tesadüflere çok da ihtiyaç duymadan, bir telefon ya da bilgisayar ekranından da çıkabilir. Günümüzde Tinder, Bumble, Grindr, OkCupid, Happn gibi bu amaca uygun tasarlanmış ya da Instagram, Twitter gibi direkt olarak bu amaca hizmet etmese de tanışmaları kolaylaştıran birçok site ve uygulama var.&nbsp;Bu uygulamaları kullanmak bir eksiklik ya da fazlalık göstergesi değil. Buralardan kurulan aşk ilişkileri ve cinsel ilişkiler de yüz yüze sağlananlardan daha iyi ya da daha kötü değil. Sadece aşkı ve cinselliği, kokulu mektupların atıldığı dönemden daha farklı bir şekilde, dijital bağlama uygun olarak yeniden düşünmemiz gerektiğine işaret ediyor.

kokulu mektupların yerini kalpli mektup emojisi mi aldı?

dijitalden yürüyen aşklar

Üniversiteli genç kadınların cinselliği üzerine çalıştığım yüksek lisans tezimin saha araştırmasında görüşmecilerime sorduğum sorulardan biriydi bu: “Cinselliğe dair bildiğin şeyleri nasıl ve nereden öğrendin?” Cevaplar çeşitli: ilkokul arkadaşları, prezervatif reklamları, şifresi bir şekilde çözülen kanallar, dergiler, American Pie serisi, ana akım pornolar ve Haydar Dümen…&nbsp;Bir sürü cevap, bir sürü hatıra… Ama hepsi dönüp dolaşıp aynı yere çıkıyor: el yordamıyla öğrenme hali. Yüzeyde bir sürü bilgi dolaşıyor, ama asıl ihtiyaç duyduklarımız bir yerlerde gizli, gömülü. Bazen basit bir doğru bilgiye erişmek için bile kazmak gerekiyor, kazılan yerde bulunan bilgi de her zaman tatmin edici olmayabiliyor. &nbsp;Hele de benim gibi çocukluğu ve ergenliğini internetin henüz çok yaygınlaşmadığı bir dönemde geçirmiş biri için bu soru iyice kritikti. Sahi, ben nereden öğrendim cinselliğe dair bildiğim en temel şeyleri? Şüphesiz arkadaşlarımdan, en çok da lise yurdundan. Yurttaki akşam sohbetlerinden. Ve tabii ki, deneme-yanılma sonra tekrar deneme yöntemiyle. Bu konuda aileme ya da okula danışamayacağımın farkındaydım. Yokluğunun sebepleri gayet iyi bilinen, ama hakkında bir türlü konuşulamayan bir cinsellik eğitimi, daha doğrusu eğitimsizliği vardı.&nbsp;Son yıllarda internete erişimin artması bir şeyleri değiştirdi elbette ve cinsellik eğitimine dair doğru bilgiler daha fazla üretiliyor, dolaşıma sokuluyor. Ama hala el yordamıyla öğrenmemiz bekleniyor: bilgiyi aramak, kazmak; kazarak çıkardıklarımızın yüzeyde, daha görülebilir ve erişilebilir kalmasını umarak daha derine kazmak…&nbsp;

Yüzeyde bir sürü bilgi dolaşıyor, ama asıl ihtiyaç duyduklarımız bir yerlerde gizli, gömülü. Bazen basit bir doğru bilgiye erişmek için bile kazmak gerekiyor, kazılan yerde bulunan bilgi de her zaman tatmin edici olmayabiliyor.

cinsellik 101: el yordamıyla aramak

Erkekler varlar, aramızdalar. Erkeklikler ise kendi başına vücut bulmuş, yürüyen, konuşan canlılar değiller. Daha ziyade giyilip çıkarılan, bazen yıkanan, sonra tekrar giyilen kıyafetler bunlar. Kolektif kültürle biçilmiş, sonra her bedene göre yeniden dikilmiş kıyafetler. Bazılarının üstüne dar geliyor; bazıları ise içinde kaybolmamak için çırpınıyor. Kıyafetler çıplak gözle görünür değil belki, ama bazen kurmaca görünür olmalarına yardımcı olabiliyor. Romanlarda okuduğumuz, filmlerde izlediğimiz erkekler, günlük hayatta gördüklerimize çok benzeseler de, bazen bir fikri, bir davranışı veya bir kimliği temsil edebiliyorlar.Peki temsiller erkekler ve erkeklik hakkında ne söylüyorlar bize? Şimdiye kadar sanatın pek çok alanında erkekliğin belli temsillerini bolca gördük: beyaz erkekler, cis heteroseksüel erkekler, “güçlü” erkekler, ağlamayan erkekler, maceracı ve korkusuz erkekler, savaşçı erkekler, şiddet uyguladıkları için romantik sanılan erkekler… Çoğunlukla da belli kimliklere ve rollere sıkıştırılmış erkekler. Peki her erkek tek bir erkekliği mi temsil eder? Başka başka erkeklikler mümkün müdür?&nbsp;

İsyanımız bazı erkeklikleri görünmezleştirenlere…

görünmez erkeklikler

Duygularını ifade etDuygular, cinsiyet kimliğinden bağımsız olarak her insanda vardır ve çeşitlidir. Duyguları ifade etmenin sayısız yöntemi vardır, ama bazıları insanın kendisine ve çevresindekilere zarar verirken bazıları güvenli ve rahat bir iletişime alan tanır. Erkeklik, duygulanmaya ve duygularını ifade etmenin sağlıklı yollarını aramaya engel değildir. Öfke, gurur, kıskançlık gibi duygular kadar, mutluluk, korku, kaygı gibi duygular da normaldir ve güçsüzlük göstergesi değildir.&nbsp;Çeşitliliklere saygı duyBeden, cinsiyet kimliği, cinsel yönelim, cinsel ifade, istek ve ihtiyaçlar herkeste çeşitlidir. Bazı erkeklerin boyu kısadır, bazılarının boyu uzun. Bazı erkekler heteroseksüeldir, bazıları gey. Bir varoluş diğerinden daha üstün ve önemli değildir. Erkek olmanın türlü hali vardır.&nbsp;Ayrıcalıklarının farkında olErkekliğin toplum, kurumlar ve güç sistemleri nezdinde konumlandırıldığı yeri sorgulamak, erkeklere tanınan bazı ayrıcalıkların ve güç pozisyonlarının diğer insanları nasıl etkilediğini anlamaya yardımcı olabilir. Toplumsal cinsiyet rolleri bakımından güç, güçsüz görülenleri ezmek için değil, eşit ilişkiler adına ayrıcalıklardan vazgeçilebildiği noktada anlamlıdır.&nbsp;Dahil edilmediğimiz toplantıların masalarını tersine çevirdiğimiz&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/ayricalik-ve-guc" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ayrıcalık ve güç</a> sayımızı okudun mu?&nbsp;Yanlışları, normları, ve aktarılanları sorgulaDışarıdan bakıldığında oldukça “normal” ya da “doğal” görünen bazı davranışlar, kalıplar ve ifadeler, bazen insanlara zarar verir, kendilerini güvensiz ve kötü hissetmelerine sebep olur. Erkekliği toksikleştiren bir şey de normalleştirilen yanlışların tekrar edilmesidir. Düşünce ve davranış kalıplarını zarar vermeyecek şekilde değiştirmek mümkündür.Erkekliğin tek bir formülü olmadığını hatırlaErkeklik, belli davranışlarla kazanılacak ya da kaybedilecek bir yarış ya da bir rütbe değildir. Erkek olmak belli bir bedene, kalıba ve role girmeyi, kendini erkek olarak ispatlamayı gerektirmez. Herkes kendi formülünü yazarak sağlıklı erkeklikler inşa edebilir.

Erkeklikleri zarar vermeyen özelliklerle, bastırmayan ve bastırılmayan rollerle ve çok boyutlu kimliklerle nasıl düşünebiliriz?

erkekliğinizi nasıl isterdiniz?

Önce bir konuya açıklık getirelim: erkek ve erkeklik aynı anlama gelmez. Erkek, bir cinsiyet kimliğidir ve kişinin kendini nasıl hissettiği ve tanımladığıyla alakalıdır. Erkek olmak için illa penisle doğmuş olmak ya da erkek olmanın toplum tarafından fiziksel göstergesi sayılan özelliklere sahip olmak gerekmez. Çeşitli bedenlere ve cinsel organlara sahip insanlar, öyle hissediyorlarsa, erkektirler. Buna kişinin kendisi karar verir. Erkek olmak, biyolojik özelliklerle bağlantılı ve evrensel bir kavram olarak karşımıza çıksa da, bireyden bireye, toplumdan topluma, tarihten günümüze tanımı, deneyimlenişi ve özellikleri farklılık gösterebilen bir kavramdır.&nbsp;Erkeklik toplumsal cinsiyet rolleriyle ilgilidir. Bu roller, insanların doğumda atanan cinsiyetlerine göre nasıl giyinip kalkacağı, nasıl konuşacağı veya toplum içinde nasıl hareket edeceğine yönelik doğrular ve yanlışlar belirler. Erkeklik, geleneksel olarak kadınlığa atanan rollere zıt eksende tanımlanır. Örneğin, oğlanların mavi renk kıyafet giymesi, oyuncak silah ve arabalarla oynaması ve “kız gibi olmaması” öğütlenir. Cinsiyet kimliği erkek olduğu varsayılan bir yetişkinin ise bazen kavgacı veya korumacı olması, duygularını çok göstermemesi ve “kadın gibi ağlamaması” beklenir. İnsanlar doğumdan itibaren toplumun bu değer yargılarını, beklentilerini ve kurallarını içselleştirerek büyürler. Hatta bir noktada düşünce ve davranışların ne kadarının kişinin kendisiyle, ne kadarının ise toplumla alakalı olduğu belirsizleşebilir.

Erkeklikler deyince erkekleri mi kastediyoruz? Hangisiyle derdimiz? Hangisinden konuşuyoruz? Hangisini eleştiriyoruz? Kimse alınmadan, erkolar da kapatılmadan önce tanımlarımızı yapalım.

derdimiz erkeklerle mi erkeklikle mi?

Toplumun makbul bulduğu erkeklik her zaman makbul değildir çünkü bazen insanlara zarar verir. Toksik erkeklik, erkekleri belli düşünce ve davranış kalıplarına uymaya zorlar. Erkeklerin güçlü, cesur, hareketli, atak olması veya duygularını saklaması, ağlamaması beklentisi bir baskıya dönüşebilir. Aynı şekilde erkeklerin “doğaları gereği” şiddete ve kişisel sınır ihlaline meyilli oldukları varsayımı, şiddetin ve ihlallerin normalleştirilmesine neden olabilir.&nbsp;Erkekler geleneksel erkekliğe uygun davrandıkları takdirde onaylanmış, aksi takdirde yetersiz ve başarısız hissedebilir. Yetersizlik korkusu, erkekliği kanıtlama ihtiyacını ve bu ihtiyaç doğrultusunda şekillenen toksik düşünce ve davranışları doğurabilir. Örneğin, güç göstergesi olarak şiddet uygulamak, cis erkek/heteroseksüel olmayan ve olmadığı varsayılan insanları aşağılamak, sürekli cinsel performansından bahsetmek, ev içinde sorumluluk almamak, korkusuz görünmek için kendini veya çevresindekileri riske atan davranışlar sergilemek, kontrolsüz öfke patlamalarıyla çevresindekileri korkutmak, duyguları hakkında sağlıklı iletişim kurmayı güçsüzlük olarak görmek gibi.Toksik erkeklik özellikleri sürekli olmayabilir. Örneğin, bir erkek bir ortamda çok nazik ve saygılı davranırken, sonra başka bir ortamda saygısızca davranabilir. Bir gün sevgisini gösterirken başka bir gün şiddet uygulayabilir. Yani bir insan hem toksik, hem de toksik olmayan düşünce ve davranışlara sahip olabilir.&nbsp;Nasıl erkek olmak otomatik olarak kötü olmak anlamına gelmiyorsa, erkeklik de toksiklikle aynı şey değildir. Yani toksik olmayan erkeklikler de vardır ve mümkündür!&nbsp;Sağlıklı erkeklikler, erkekliğe atanan rolleri, toplumsal normları ve kişinin kendi önyargılarını ve korkularını sorgulamasını gerektirir. Bu sorgulama, toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik araştırmalar, erkekler arası grup sohbetleri ve değişime yönelik bir istekle desteklenebilir. Toplumsal cinsiyet rolleri sabit değildir, zamanla değişebilir ve daha sağlıklı ifade biçimleri kazanabilir.Toksik erkekliği sergilemek bir zorunluluk değildir. Tüm erkekler olmak istediği erkeği ve sergilemek istediği erkekliği seçebilir.&nbsp;

Tüm erkekler olmak istediği erkeği ve sergilemek istediği erkekliği seçebilir.

toksik erkeklikler varsa, sağlıklı erkeklikler de vardır. 

Cisnormativite ve heteronormativitenin insanlar üzerindeki dışlayıcı ve yıkıcı etkilerini anlayabilmek için önce toplumda var olan diğer güç sistemlerinin neler olduğuna bakmak gerekiyor. Bu noktada kesişimsel yaklaşım, ayrıcalık ve ayrımcılıkların cinsiyet kimliği ve cinsel yönelime ek olarak sınıf, etnik köken, din, dil gibi çeşitli kimlik özellikleriyle de iç içe olduğunu gösteriyor.&nbsp;İki insan hayal edelim. İkisi de trans ve genç olsun. Bu iki insan, güç sistemleri nezdinde benzer ayrımcılıklara, yani bu durumda transfobiye ve yaşa bağlı ayrımcılığa maruz bırakılıyor olabilir. Mesela bazı insanlar cinsiyet kimlikleri ile alakalı olarak, sırf genç oldukları için onlara “senin kafan karışık ileride geçer bunlar” diyebilir. Ya da okulda, işte, sokakta veya bir kurumda, trans oldukları için aşağılanabilir, dışlanabilir, etiketlenebilirler. Bu iki insan, bu ayrımcılıklara karşı aynı eylemde, mücadelede buluşabilir.&nbsp;Bununla birlikte, biri eğitimli, orta-üst sınıf bir aileden geliyor ve örneğin büyük bir şehirde yaşıyor olabilir. Diğeri ise alt-orta sınıf bir aile evinde, geleneksel bir köy ya da kasabada yaşıyor olsun. Kesişimsel bakış açısı, bu iki insanın söz konusu güç sistemlerinden ve kurumlardan etkilenme şekillerinin farklı olacağını varsayıyor. Çünkü coğrafi konum, bu konumun politik, ekonomik ve hukuki sistemleri, bu sistemlerle ilişkili olan aile yapısı, gelir durumu ve kültür de birbirinden farklı. Yani biri, bir trans olarak açılmak, sağlık sigortasına, cinsel sağlık hizmetlerine ve uyum sürecine erişmek, sosyal destek görmek ya da ev ve iş bulmak bakımından daha çeşitli engellerle karşılaşabilir.&nbsp;Kesişimsellik, birbirinden kültürel, coğrafi veya sınıfsal anlamda uzak görünen durumlar kadar aynı coğrafyada ve toplumda yaşayan insanlar özelinde de örneklendirilebilir. Örneğin, Burcu Karakaş’ın Kıvılcım Arat’la <a fr-original-style="" href="https://journo.com.tr/kivilcim-arat-kurdum-aleviyim-trans-kadinim" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">söyleşisinde</a> Arat şöyle söylüyor: “Kürdüm, Aleviyim, trans kadınım, muhalifim. İstemeden politik oluyorsun. Birden fazla yara aldığın yer oluyor. Türk, Müslüman, Sünni, erkek olma hâlinin dışındasın.” Aslında bir sorun da çeşitli kimlikler arasında yaratılan hiyerarşi ile alakalı. Hiyerarşinin tepesinde makbul bir insan var ve diğerleri ikinci, üçüncü plana atılanlar oluyorlar. Engelli Kadın Derneği’nden Bahar Turan bunu şöyle <a fr-original-style="" href="https://catlakzemin.com/engelli-kadin-derneginden-bahar-turan-ile-soylesi-esas-derdim-kimin-kimsen-yok-mu-sorusuyla/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">örneklendiriyor</a>: “Engelli olmayan erkek, engelli olmayan kadın, engelli erkek, engelli kadın diye bir sıralama var ve sen dezavantajın da dezavantajındasın, ama kendini anlatmak için alanın yok.”Bu çerçevede Türkiye’yi de homojen bir yapıya sahip bir yermiş gibi düşünme eğilimi var. Türkiye denilince akla cinsiyet, etnik köken, sınıf, dil ve din bakımından tek bir insan profili gelmesi gerekiyormuş ve bu profil; toplum ve kurumlar nezdinde makbul olanmış gibi düşünülebiliyor. Bu düşünce biçiminin arkasındaki sebepler bizi yine ayrıcalıklara götürüyor aslında. Var olan güç sistemleri, makbul olduğu sayılan Türklük, Sünnilik, engelsizlik, erkeklik, cisgenderlık ve heteroseksüellik gibi kimlik özelliklerinin daha fazla görünürleşmesi ve sesini duyurması için alan açarken, bazı kimliklerin görünmezleştirilmesine sebep olabiliyor. Oysa görülmek istenenin aksine Türkiye’de o kadar çok çeşitli kimlikten insan var ki… Ve bütün kimlikleriyle barış ve kardeşlik içinde yaşadığını iddia eden bu toplumda birileri hala, mesela televizyonda el ele tutuşan iki erkeği gördüğünde, “siz de çok oldunuz ama, bizi azınlık yapacak bunlar” diyor.&nbsp;Hak mücadelesi, başkalarının hakkını elinden almak, birilerini azınlık yapmak için değil, eşit olmak için veriliyor. Eşit haklar, özgürlükler, görünürlük ve ifade alanları için. Bunlar sağlanmadıkça eşitsizlik kendiliğinden ortadan kalkmıyor.

Var olan güç sistemleri, makbul olduğu sayılan Türklük, Sünnilik, engelsizlik, erkeklik, cisgenderlık ve heteroseksüellik gibi kimlik özelliklerinin daha fazla görünürleşmesi ve sesini duyurması için alan açarken, bazı kimliklerin görünmezleştirilmesine sebep olabiliyor.

cinsellik ve kesişimsellik

Kesişimsellik, 1989’da insan hakları, ırkçılık ve feminizm konularını çalışan akademisyen ve aktivist Kimberlé Crenshaw tarafından terimleştirilmişti. Bu kavram, güç ilişkilerinin, eşitsizliklerin ve hak ihlallerinin; toplumsal cinsiyet, sınıf, ırk/etnik köken, yaş, göçmenlik, engellilik gibi birbirine eklemlenebilen kategorilerden bağımsız değerlendirilemeyeceğini söylüyor. Bu kategorilerin buluşmasıyla ortaya çıkan karmaşık kimlikler iktidarla, toplumla ve kendi içlerinde farklı ilişkiler kuruyorlar. Bu da patriyarka, LGBTİ+fobi, ırkçılık, kolonyalizm ve var olan diğer güç sistemlerinin adaletsizlikler, eşitsizlikler ve ayrıcalıklar oluşturmasına sebep oluyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2023/3/2/1680583810452.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.79" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kesişimsellik, kimlik belirteçlerinin farkında olunmasına, ve bu farkındalığın hak temelli aktivizme kapsayıcılık bağlamında dahil edilmesine destek veriyor. Kesişimsellik, insanları tanımlara sıkıştırmakla, mağduriyet yarıştırmakla, belli kimlik özelliklerine sahip insanlar mutlaka daha güçlü ya da güçsüzdür demekle ilgilenmiyor. Aksine, kimliği oluşturan faktörlerin karmaşık ve çok katmanlı yapısına ve bunun sosyal yapılar içindeki karşılıklarının eşitsizliğine dikkat çekiyor. Bu eşitsizlikler karşımıza cinsiyetçilik, ırkçılık, transfobi, İslamofobi gibi şekillerde çıkabiliyor…&nbsp;Kesişimsellik kavramı bir yandan hepimiz için var olan ve hayatlarımızda rol oynayan sistem, kurum ve durumları tanımlıyor; diğer yandan da bunların kesişiminin sonsuz sayıda çeşitli ve kendine has insan deneyimi yarattığını gösteriyor. Aynı dili, dini, kültürü, coğrafyayı, kuşağı, hatta aileyi paylaştığımız insanlardan bile, buluştuğumuz bütün ortak paydalara rağmen farklılaştığımız noktalar var. Bu noktalar ise bazen ayrıcalıkların, bazen de ayrımcılıkların ekseninde kesişebiliyor. Ayrıcalıkların olması, ayrımcılığa uğrama ihtimalini her zaman dışlamayabiliyor.

Kesişimsellik kavramı bir yandan hepimiz için var olan ve hayatlarımızda rol oynayan sistem, kurum ve durumları tanımlıyor; diğer yandan da bunların kesişiminin sonsuz sayıda çeşitli ve kendine has insan deneyimi yarattığını gösteriyor. 