Quando

Teknoloji romantizmi tek başına belirlemez belki ancak romantizmin yaşandığı altyapıyı kökten değiştirebilir. Dikkati parçalayan, ilişkiyi metalaştıran tasarım teşvikleri ve kullanım biçimleri romantik ritüelleri zayıflatabilir. Doğru medya tasarımı ve kullanım pratikleriyse romantizmi güçlendirebilir pekala. Öte yandan Whatsapp ve benzeri anlık mesajlaşma platformlarının tasarımı, bu “doğru medya tasarımının” fersah fersah uzağında.

Dijital çağın aşk sancıları: Teknoloji yüzünden romantizm müzelik mi oldu?

"...Ahmet Abi, güzelim, bir mendil niye kanar Diş değil, tırnak değil, bir mendil niye kanar Mendilimde kan sesleri."İşçi bir babanın oğlu olan Ahmet Gayretli, gençlik yıllarında Kayseri Tayyare Fabrikası’nda çalışırken, halkevleri ile tanışır.İlk hapse atılma nedeni Fabrika’da komünizm propagandası yapmak olan Gayretli, bir yıl hapis hayatından sonra askere gider ve memleketi Kayseri’ye döner.Kendisine iş verilmeyince tabelacılık yapmaya başlayan Gayretli’nin sonraki durağı Ankara olacaktır.Ankara’da bir lastik fabrikasında çalıştığı yıllarda Türkiye Komünist Partisi (TKP) üyesi olduğu tahmin edilen Gayretli, 1951 TKP tevkifatında tutuklanır; Harbiye Askeri Cezaevi'nden sonra, Ruhi Su’ya&nbsp;‘Hasan Dağı, Hasan Dağı, eğil, eğil, bir bak, sıkıyor zincir bileği, jandarmada iman yok, hiç insaf yok. Bir ay doğdu, ışıdı yarama değdi, kelepçe derimi soydu, Hasan Dağı derdimiz çok...' mısralarını yazdıran Adana Cezaevi’nde yine Ruhi Su ve Vedat Türkali ile işkence görür.Ardından Malatya’ya sürgüne giden ve sonra memleketine dönerek evlenen Ahmet Gayretli’nin, çeşitli gazetelerde farklı isimlerle yazılar ve şiirler yazdığı biliniyor.Kayseri’de barınamadığı yıllardan sonra bir ara İstanbul’a gittiği ve Adam Yayınların'nın kurucusu Nazar Büyüm’ün vasıtası ile kısa sürede orada yaşadığı söylenen Ahmet Gayretli’nin,bu zaman zarfında tanıştığı Edip Cansever’in ünlü ‘Mendilimde Kan Sesleri’ şiirinin bu yıllarda yazıldığı da iddia edilenler arasında. &nbsp;Her ne kadar Edip Cansever’in, şiirini ne zaman Ahmet Gayretli’ye ithaf ettiği bilinmese de, Kayseri’ye döndükten sonra kendi kabuğuna çekilen Ahmet Gayretli’nin sosyalist camia ile bağı hiçbir zaman kopmaz. Ve Ahmet Gayretli 24 Mart 2015 tarihinde aramızdan ayrıld.İkisinin de aziz hatırasına, saygıyla.."..Ah güzel Ahmet abim benim İnsan yaşadığı yere benzer O yerin suyuna, o yerin toprağına benzer Suyunda yüzen balığa Toprağını iten çiçeğe Dağlarının, tepelerinin dumanlı eğimine Konyanın beyaz Antebin kırmızı düzlüğüne benzer Göğüne benzer ki gözyaşları mavidir Denize benzer ki dalgalıdır bakışları Evlerine, sokaklarına, köşebaşlarına Öylesine benzer ki Ve avlularına....Gülemiyorsun ya, gülmek Bir halk gülüyorsa gülmektir Ne kadar benziyoruz Türkiye’ye Ahmet Abi."&nbsp;

Yıldızlı Bir Hikâye

Edip Cansever'in Ahmet Abi'si Ahmet Gayretli'yi yakından tanıyalım.

Ahmet Abi Kimdi?

Birkaç gün önce Serdar Kuzuloğlu’nun <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmVjYzllNmE5MzgwMDAwN2NiZDNlMSZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWY3MDM3NzVlMDAxNmYwMDA4N2YyMDJiJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRm9wZW4uc3BvdGlmeS5jb20lMjUyRmVwaXNvZGUlMjUyRjVDZ2t4T2JJc3VwSEV1VFZ2TGlVSEYlMjUzRnNpJTI1M0R1NDBITGZVLVNMeTlGbVE2d3NfaDlR""""""">bir podcast serisinde</a> şu cümleyi duyunca bir an durakladım. “Hayatın akışını reddedip sabırsızlığımızla bir şeylerde telaş etmek ve bir şeylerin çabucak olmasını istemek büyük bir haksızlık.”&nbsp;Size de oluyor mu bilmem, bazen kendimi uzun zamandır İstanbul’da yaşıyormuş gibi değil de İstanbul benim onunla beraber yaşamama izin veriyormuş gibi hissediyorum. Demek istediğim, sanki o benim hayatıma girmiş değil de ben onun hayatına izinsiz girmiş gibiyim. Böylesine kalabalık ve telaş içide olan bir şehirde yavaşlamak sizce mümkün mü?Aklımdan bu düşünceler geçerken Kuzuloğlu devam ediyor ve anlamak ve durmak arasındaki ilişkiye dikkat çekiyor. İngilizce “to understand" (anlamak) kelimesinin içinde geçen “stand” (durmak) kelimesine değiniyor ve kısa bir süre içinde aklıma İstanbul’un vapurları geliyor. Benim için İstanbul’da anı en çok yaşadığım, yavaşladığım, durduğum, anlamak için durduğum yer; vapurlar…Sanat için vapur: Attila İlhan’dan Sunay Akın’a, Orhan Veli’den Vedat Türkali’ye kadar birçok şairin şiirlerine de konu ettiği, romantik ve naif duygularımızın mekânı olan vapurlar, boğazın ve İstanbul’un simgelerinden biri olarak <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmVjYzllNmE5MzgwMDAwN2NiZDNlMSZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWY3MDM3NzVlMDAxNmYwMDA4N2YyMDJiJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmxpc3RlbGlzdC5jb20lMjUyRmlzdGFuYnVsLXZhcHVybGFyaS10YXJpaGkta2lzaWxpayUyNTJG""""""">kabul edilir.</a> Ressam Ali Balkan, “İstanbul uzaktan değil, vapurdan güzel.” <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmVjYzllNmE5MzgwMDAwN2NiZDNlMSZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWY3MDM3NzVlMDAxNmYwMDA4N2YyMDJiJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnJlc3NhbWFsaWJhbGthbi53b3JkcHJlc3MuY29tJTI1MkZ0YWclMjUyRnNhbmF0LXZhcHVyLWljaW5kaXIlMjUyRg==""""""">diyor ve ekliyor</a>, “Vapur öyle bir semboldür ki. Denizcilik alanındandır. Endüstri çağındandır. İstanbul’un yatay-dikey kontrastını çok iyi bir şekilde özetler. Ben vapurların İstanbul’dan gidebileceğini düşünmem.&nbsp; Ancak zamanla ebatları küçülebilir ve anıt değerini kaybedebilirler endişesini taşırım. (…) Hep dediğim bir şey 10 metrelik Eyfel Kulesi olmaz. Yine mesajımı vereyim, Eyfel Kulesi Paris için neyse, vapurlar da İstanbul için odur. İkisi de 19. yüzyılın ikinci yarısından. İkisi de demirden.”&nbsp;Vapurların tarihçesi Cevdet ve Fuat Paşaların girişimleriyle 1851 yılında kurulan Şirket-i Hayriye’ye dayanıyor. Osmanlı Devleti’nde kurulmuş ilk anonim şirket olan Şirket-i Hayriye’nin kuruluş amaçlarından biri de İstanbul ve Boğaziçi iskeleleri arasında daha önce kayıklarla gerçekleştirilen ulaşımı kayıklara göre daha konforlu ve güvenli olan buharlı gemilerle <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmVjYzllNmE5MzgwMDAwN2NiZDNlMSZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWY3MDM3NzVlMDAxNmYwMDA4N2YyMDJiJnVybD1odHRwJTI1M0ElMjUyRiUyNTJGaXN0YW5idWwuZ292LnRyJTI1MkZpc3RhbmJ1bHVuLW5vc3RhbGppay12YXB1cmxhcmk=""""""">sağlamakmış.</a> Vapurların 1858’den beri faaliyet gösterdiği Haliç hattında kurulu bulunan Haliç Vapurları Şirketi’nin 1941 yılında; Boğaz hattında vapur işletmek üzere 1851’de kurulmuş olan Şirket-i Hayriye’nin ise 1945 yılında kamulaştırılarak bütün haklarının Şehir Hatları’na devredilmesi ile İstanbul sularında vapur taşımacılığı tek çatı altında toplanmış. İkinci Dünya Savaşı sonrasında filosunu yenileme ihtiyacı hisseden ve adı Şehir Hatları İşletmesi olarak değiştirilen işletmeye 1950’lerin başlarında üç parti hâlinde Hollanda’da inşa edilen yeni yolcu vapurları katılmış.İstanbul Boğazı’nın bahçeleri: İstanbul’un vazgeçilmez simgeleri arasında yer alan ve “Bahçe Sınıfı” olarak adlandırılan Dolmabahçe, Fenerbahçe ve Paşabahçe vapurları, ismini İstanbul’un semtlerinden almış. Marmara Denizi sularında uzun yıllar hizmet veren bu vapurlardan Fenerbahçe, Rahmi M. Koç Müzesi’nde ziyaretçilerini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmVjYzllNmE5MzgwMDAwN2NiZDNlMSZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWY3MDM3NzVlMDAxNmYwMDA4N2YyMDJiJnVybD1odHRwJTI1M0ElMjUyRiUyNTJGaXN0YW5idWwuZ292LnRyJTI1MkZpc3RhbmJ1bHVuLW5vc3RhbGppay12YXB1cmxhcmk=""""""">bekliyor</a>, Paşabahçe’nin ise yeniden Boğaz’la buluşması <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmVjYzllNmE5MzgwMDAwN2NiZDNlMSZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWY3MDM3NzVlMDAxNmYwMDA4N2YyMDJiJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5jbm50dXJrLmNvbSUyNTJGdmlkZW8lMjUyRnR1cmtpeWUlMjUyRnBhc2FiYWhjZS12YXB1cnUteWVuaWxlbml5b3ItdmlkZW8=""""""">planlanıyor.</a> “Bahçe Sınıfı” olarak adlandırılan ve diğer gemilere göre daha büyük ve gösterişli olan bu üç vapur İstanbul sularında, Adalar hattında ve Yalova hattında çalışmış; uzun yıllar yolcuların gözdesi olmuş. İstanbul’da deniz ulaşımının yakın tarihine tanıklık etmiş bu üç vapurdan günümüze yalnızca Paşabahçe ve Fenerbahçe vapurları <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmVjYzllNmE5MzgwMDAwN2NiZDNlMSZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWY3MDM3NzVlMDAxNmYwMDA4N2YyMDJiJnVybD1odHRwJTI1M0ElMjUyRiUyNTJGaXN0YW5idWwuZ292LnRyJTI1MkZpc3RhbmJ1bHVuLW5vc3RhbGppay12YXB1cmxhcmklMjUzRg==""""""">ulaşmış</a>.Bir deniz şehrinde vapurun anlamı: Aslında İstanbul’un hızlı bir şekilde büyümesinde vapurların katkısı oldukça fazla. Şehir büyüdükçe vapurlar çoğalmış, vapurlar çoğaldıkça şehir daha fazla büyümüş. İstanbul sularında aralıksız 94 yıl sefer yapan Şirket-i Hayriye vapurları, iki meşrutiyet, bir cumhuriyet, iki dünya savaşı gördüler, birincisine bilfiil <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmVjYzllNmE5MzgwMDAwN2NiZDNlMSZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWY3MDM3NzVlMDAxNmYwMDA4N2YyMDJiJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnRlemFyc2l2aS5jb20lMjUyRmlzdGFuYnVsLWJvZ2F6aW5kYS1jYWxpc2FjYWsteWVuaS1iaXIteW9sY3UtZ2VtaXNpLXRhc2FyaW1p""""""">katıldılar.</a> Belki de bu sebepten vapurlar, çalıştıkları yerle bu kadar çok özdeşleştiler.&nbsp;Kuzuloğlu’nun sözlerini yeniden düşünüyorum. Hayatın akışını reddedip sabırsızlığımızla bir şeylerde telaş ederek bir yerden başka bir yere ulaşım sağlamaya çalışırken vapur bizi İstanbul’da hem trafikten uzaklaştırıyor hem de ıslanmaktan kaçamadığımız telaş yağmurundan. Çeyrek kala-çeyrek geçe zamanlarını değil de özgürlüğümüzü bekliyoruz sanki farklı iskelelerde. Derin bir oh çekip, martıların, sıcacık çayımızın ve eşsiz boğaz manzarasının tadını çıkarıyoruz. Belki ortamın romantik ambiyansına kendimizi kaptırıp Ali Asker Barut’un dizelerini tekrarlıyoruz içimizden: “Karaköy’den kalkan vapurlar bilir / Yıllardır nasıl yangın Galata Kulesi / Kız Kulesi’ne”&nbsp;Öyle ya, İstanbul vapurdan çok güzel.

Aposto İstanbul

"Yine mesajımı vereyim, Eyfel Kulesi Paris için neyse, vapurlar da İstanbul için odur. İkisi de 19. yüzyılın ikinci yarısından. İkisi de demirden.” 

“İstanbul uzaktan değil, vapurdan güzel.” 

Vedat Türkali

Vedat Türkali ile ilgili hikayeler