Halka arz piyasası: Rekorlar ve darbeler

Oğuzhan Aydın

İllüstrasyon: Ayşe Ezgi Yıldız

2020’nin ilk yarısında piyasalar, pandeminin etkisiyle kaotik ve karamsar günler yaşarken yılın ikinci yarısında pandemi ile mücadelede kat edilen yol ve aşı çalışmalarının hızlanması boğa piyasası beklentisindeki yatırımcıları borsalara çekmişti. Bloomberg’ün verilerine göre, halka arzların yılı olarak görülen 2020’nin ikinci yarısında, halka arzlardan küresel çapta 282 milyar dolardan fazla sermaye elde edildi. 2021’in ilk yarısı ise küresel çapta elde edilen 350 milyar dolar sermaye ile şimdiden 2020’yi gölgede bıraktı.

Halka arz patlamasını ne tetikledi?

İştah kayması: Pandemi, neredeyse her alanda yapısal ve davranışsal değişikliklere neden olurken borsalardaki yatırımcılar da bu durumdan nasibini aldı. Son bir buçuk senede ulaşım, turizm gibi sektörlere ilgi azalırken halka arz prospektüsünde “dijital” kelimesi olan tüm şirketler yatırımcıların iştahını kabartmaya başladı. 2020’de halka arzlarda teknoloji, biyoteknoloji ve sağlık şirketleri öne çıkarken bu sene eğilim, yenilenebilir enerji ve e-ticaret şirketlerini de kapsayacak şekilde genişledi.

SPAC’ler: Son yıllarda şirketler, doğrudan listeleme yönteminin yanı sıra özel amaçlı satın alma şirketleri (SPAC) aracılığıyla da halka arz edilme yolunu seçmeye başladı. Herhangi bir ticari faaliyet göstermeyen SPAC'ler, halka arzlardan elde ettikleri sermayeyle başka bir şirketi satın almak üzere kuruluyor. "Açık çek" şirketleri olarak nitelendirilen bu şirketler, halka arz edildikten sonraki iki sene içinde yatırım yapacakları şirketleri seçerek satın almayı ve bu şirketlere değer kazandırmayı amaçlıyor. Bu süreçte doğru hedef bulunamazsa şirket tasfiye edilerek yatırımcılara sermayeleri geri ödeniyor. SPAC'ler her ne kadar son bir senedir halka arzların yüksek hacimlere ulaşmasında ciddi bir etkiye sahip olsa da son aylarda yapılan anlaşmaların azalmasıyla SPAC rüzgârı hafiflemiş gibi duruyor. (Ayrıntılar için bültendeki ikinci makaleyi okuyabilirsiniz.)

Makroekonomik yönlendirmeler: Pandemi döneminde halka arz piyasalarında yaşanan hareketliliği etkileyen faktörlerden biri de hükümetler tarafından açıklanan teşvik paketleri oldu. Pandemi döneminde borsayı keşfeden bireysel yatırımcı sayısı hızla artarken borsalar, teşvik paketleri aracılığıyla elde edilen "ekstra" parayı değerlendirmek için iyi bir alternatif haline geldi. Öte yandan, küresel çaptaki düşük faiz trendi, paralarını mevduat hesaplarında bekletmek istemeyen yatırımcıları görece daha kârlı olan borsalara yönelme konusunda baskıladı. Renaissance Capital’ın kurucu ortağı Kathleen Smith’e göre, 2020 ve 2021’deki halka arz patlamasının fitilini bu baskı ateşledi.

Halka arzların geleceği ve Çin'in hamleleri

2021’in ilk yarısının 2020’yi şimdiden sollamış olması, halka arz çılgınlığının geleceği hakkında çeşitli yorumların yapılmasına neden oluyor. Deutsche Bank Genel Müdürü Saadi Soudavar, piyasaları hareketli bir üçüncü çeyreğin beklediğini söylerken ABD merkezli Jefferies Financial Group’tan Rob Leach, halka arz patlamasının 6 ila 12 ay daha devam edeceğini öngörüyor. Çin hükümetinin yurt dışında halka arzlarla ilgili 1994’ten beri uygulanan kurallarda değişikliğe gideceğine dair beklentiler ise halka arz piyasasında dengeleri değiştirecek gibi duruyor.

ABD’de halka arz, Çin’de yasak: Geçen hafta, yurt dışı borsalarında listelenen veya listelenmeyi hedefleyen Çin merkezli şirketleri derinden etkileyen birtakım gelişmeler yaşandı. Çin hükümeti, 30 Haziran’da New York Borsası’nda halka arzını gerçekleştiren Çin merkezli paylaşımlı yolculuk ve yemek servisi uygulaması Didi’yi uygulama marketlerinden silme kararı aldı. Halka arz sonrası piyasa değeri 80 milyar dolara yaklaşan şirketin hisseleri, karar sonrası %30 değer kaybetti. Didi’nin ABD’de halka arzının akabinde Çin’de yasaklanması, Çin merkezli diğer şirketlerin de halka arz planlarında değişiklikler yapmalarına neden oldu. Spor ve egzersiz uygulaması Keep, New York Borsası’nda gerçekleştireceği halka arzını iptal etti.

Düzenlemenin ayak sesleri: Çin, Didi'ye yönelik kısıtlamalarının ardından yurt dışında listelenen veya listelenmek isteyen şirketler için kuralları sıkılaştıracağını açıkladı. Yeni planla şirketler yabancı borsalarda halka arz olmadan önce Çin hükümetinden onay almak zorunda olacak.

Analistler düzenleme hamlesini, Çin’in ABD sermaye piyasalarından kopmak için attığı en büyük adım olarak nitelendirirken kararın Çin'e pahalıya patlayacağını öngörüyor. Çin’in yatırımcıları korkutarak sermayeye erişimi geri dönülemez bir şekilde değiştirdiği ve kendisini az gelişmiş piyasalara yönelmek zorunda bıraktığı yorumları da yapılıyor. Hükümetin aksiyonlarının Çin'e 2030'a kadar 45 trilyon dolarlık sermaye akışına mal olacağı tahmin ediliyor. 

Öte yandan, Çin merkezli şirketlerin son 10 yılda ABD’de halka arzlardan yaklaşık 76 milyar dolar gelir elde ettiği ve 2021’in ilk altı ayında 36 Çin merkezli şirketin ABD’de halka arz edildiği düşünüldüğünde bu durum, ABD başta olmak üzere küresel borsalar için de olumsuz bir gelişme. Düzenlemeyle birlikte Çin ile ABD arasında gerilimin özellikle teknoloji gibi hassas alanlarda daha da artabileceği belirtiliyor.