2022 Nasıl Geçti?

2022 yılına şöyle bir dönüp bakınca yaşananları iki net kategoriye ayırabildiğimizi görüyorum: tamamen beklenenler ve hiç ihtimal verilmeyenler. Bunun arasında bir şeyler bulmanın gerçekten zor olduğu bir yıldı.

2022 için tahminlerimi yazdığım bültene geri dönüp baktığımda tahminlerimin büyük anlamda gerçekleştiğini gördüm. Medya ve internet üzerine yasal düzenlemeler gündemde bolca yer aldı, bunların başında Avrupa Birliği'nin “Digital Services Act”i ve “European Media Freedom Act”i geliyor. Ülkemizde ve birçok yerde de hem gazetecilere hem internete dair yasal düzenlemeler 2022 boyunca gündemdeydi.

2021'de bolca hype gören teknolojilerin ve trendlerin düşüşe geçebileceği ve büyük bir kesim için zararla sonuçlanabileceğini düşündüğümü söylemiştim. Gerçekten de NFT'lerin hepsi değerini kaybetti, metaverse Facebook için en büyük zarar kaynağına döndü. Ancak bir yıl içerisinde sektörün lideri olarak görülen birden çok şirketin batması çok az kişinin beklediği bir senaryoydu. Ancak onların yerini aşırı hızlı bir şekilde yeni nesil yapay zekâ araçları alınca Silikon Vadisi için konunun üstünü kapatmak kolay oldu.

Yukarıda da bahsettiğim gibi hibrit çalışma modelinin yaygınlaşması ve normalleşmesi bu yıl içerisinde gerçekleşen ve beklenen bir durumdu. Ancak bunların dışına çıktığımızda kimsenin beklemediği dinamikler devreye giriyor.

En başta da Rusya'nın Ukrayna'yı işgal girişimi ve bunun küresel çaptaki etkileri var. 2022 için çoğunluğun beklentisi pandeminin etkilerinin giderek azalması ve bu sayede ekonominin de küresel olarak kendini toplamaya başlamasıydı. Ancak Rusya'nın hamlesi ve devamında yaşananlar ekonomik anlamda çok daha büyük bir krizi getirdi. Bunun medya ve gazeteciliğe yansıması da daha fazla işten çıkarmalar, küçülmeler ve buna cevap olarak sektörde sendikalaşmanın ve grevlerin artışa geçmesi oldu. Her ne kadar sendikalaşma olumlu bir gelişme olsa da böyle kötü bir sebepten olmasını kimse istemezdi.

Bir diğer beklenmedik gelişme de sosyal medya devlerinin giderek kendi kuyularını kazmaya başlamasıydı. Meta'nın sanal gerçeklik ve metaverse yatırımları ile zarar etmeye başlaması ve bu yüzden küçülmeye gitmesi ve Elon Musk'ın Twitter ile başlattığı büyük kriz, Instagram'ın sürekli tepki toplayan değişiklikler yapması, insanların —özellikle de gazeteciler ve medya sektörünün— giderek sosyal medya ile ilişkilerini sorgulamaya başlamasına neden oldu. Bu kadar sert bir dönüşümü kimse beklemediği için de hemen herkes hazırlıksız yakalandı. Bu dönüşümden en az hasarla kurtulmayı başaranlar ise odaklarını sosyal medya platformları yerine kendi kontrol ettikleri üretim alanlarına —website, podcast, bülten gibi— çevirenler oldu. Diğer yandan büyük platformların yaşadıkları hem kimi eski platformların hem de daha yeni alanların görünür olmasına olanak verdi.

Bütün bu beklenenler ve sürprizlerin yanında gazetecilik ve medyanın toplumsal ve politik sorunları da büyüyerek devam etti. Yukarıda da ele aldığım RSF raporu gazetecilere karşı şiddet ve baskının bu yıl da artarak devam ettiğinin kanıtlarından birisi. Bunun yanı sıra Rusya-Ukrayna Savaşı’nın getirdikleri, Çin'in giderek başta Hong Kong olmak üzere daha agresif bir tavır alması, bu yıl içerisinde seçim gerçekleşen hemen her ülkede medyaya dair tartışmaların ve saldırıların yaşanması gibi olaylara maalesef sıkça tanık olduk.

Sanırım 2022'ye dair en önemli sorulardan birisi bu yılın nasıl bir etkisi ve sonucu olacağı. Yaşanan büyük küçük birçok gelişmenin mevcut duruma ekledikleri ile birlikte güçlü trendleri ve bazı alanlarda köklü dönüşümleri başlatan bir yıl olması ihtimali var. Bakalım önümüzdeki yıllarda kaç kez bu yıl yaşadıklarımızı hatırlamak zorunda kalacağız.