Arzunun zihindeki sınırları: Gillian Anderson'dan 'İstek'

Gillian Anderson’ın Ayrıntı Yayınları tarafından (çev. Sevda Deniz Karali) Türkçeye çevrilen eseri İstek, dünyanın dört bir yanından kadınların anonim olarak paylaştığı cinsel fantezileri biraraya getiriyor; arzuyu utançtan ve baskıdan kurtararak kadınların birbirini duyabildiği ortak bir zemine taşıyor. Kitap, biz kadınların "istemeye" dair bastırılmış arzularını görünür kılarak bir özgürleşme vaadi sunuyor. Aklıma takılan şu:

"Kadın arzusu bugün gerçekten özgür mü, yoksa artık fanteziler bile politik sansüre mi tabi?"

Ödüllü oyuncu, yapımcı ve aktivist Gillian Anderson, son yıllarda yalnızca oyunculuğuyla değil, kadınlara yönelik politik ve kültürel hamleleriyle de öne çıkıyor. Jennifer Nadel ile birlikte yazdığı We: A Manifesto for Women Everywhere ile feminist bir çıkış yapan Anderson, İstek ile bu kez kadınların arzularını görünür bir hatta taşıyor.

İstek, dünyanın dört bir yanından kadınların anonim olarak gönderdiği 174 cinsel fanteziden oluşuyor. Proje, Anderson’ın hayranı olduğu yazar Nancy Friday'in 1973’te yayımlanan Benim Gizli Bahçem’ine bir gönderme. Friday'in kitabı, kadınların erotik dünyasının erkeklerinki kadar zengin olduğunu ilk kez çarpıcı bir açıklıkta göstermiş, yayımlandığı dönemde de skandal yaratmıştı. Anderson yarım yüzyıl sonra aynı soruyu yeniden soruyor:

"Kadınlar ne ister?"

Bu soru bugün hâlâ bazıları için rahatsız edici. Aradan geçen onca yıla, feminizmin kazanımlarına, cinselliğin kamusal alandaki görünürlüğüne rağmen kadın arzusu hâlâ huzursuzluk yaratıyor. Belki de bu yüzden dünya basını İstek’i yalnızca “seksi” bir kitap olarak değil, politik bir müdahale olarak okuyor. Observer, kitabı “utançla örtülen bir alanda konuşma imkanı yaratan bir platform” diyerek tanımlıyor. Financial Times, kadın arzularının tarih boyunca “tehlikeli” sayıldığını hatırlatıyor. Bu ortak vurgu, İstek’in bir erotik derlemeden fazlası olduğunu gösteriyor.

Kadınların fantezileri yalnızca cinselliğe dair değil. Satır aralarında iş hayatı, annelik, ev içi emek, yorgunluk, bedene yöneltilen bakışlar var. Kadınlar yatakta ne istediklerini yazarken, hayatta neye ihtiyaç duyduklarını da anlatıyorlar. İsimsiz mektuplarda ortaya çıkan dil, bu kitabın asıl dikkat çeken noktası. Bu sesin neye benzediğini, etkilendiğim mektuplardan biri açık biçimde gösteriyor bize:

“Katı dinî kuralları olan bir çevrede büyüdüm, bu da cinsel herhangi bir şey konusunda çok fazla suçluluk duygusu ve utanç duymama sebep oldu. Her şey yasak ve günahtı. On beş yaşındayken, regl olmaya başlar başlamaz, cinsel fanteziler de kurmaya başladım.

Evlendim ve evlilik öncesinde kocamla hiç yatmadım. Bana kalsa günde iki kere seks yapardım, o ise hiç seks yapmadan mutlu mesut yaşayabilirdi. Seks yapmak istediğim için, çok istekli olduğum için ya da arzularımı ifade ettiğim için çok kere utandırdı beni. O noktadan sonra da fantezilerim eşlikçim oldu işte. Çoğu fantezim tamamen özgür, dürtüsel ve çılgın olmak üzerine. Hatta bazen edepsiz olmak üzerine, kuralları ya da sosyal normları yıkmak üzerine.”

Mektupta fantezi, erotik bir sahneden çok daha fazlası, suskunluğa zorlanmış bir hayat... Arzu, yasaklanmış bir bedenden çok, bastırılmış bir varoluşa karşı kuruluyor. Sayfalar ilerledikçe başka bir durum da dikkatimi çekiyor. Bazı kadınlar fantezilerini yazarken bile kendilerini savunma ihtiyacı hissediyor. Kaçırılma, esir alınma ya da kontrol edilme üzerine kurulan sahneler, “rızaya dayalıdır” ya da “ben feministim” gibi parantezlerle kesiliyor. Bu, fantezinin doğasına aykırı bir temkin. Çünkü fantezi, gerçek dünyanın kurallarından azade olduğu için vardır. Oysa burada kadınlar hayal kurarken bile ahlaki olarak bildikleri “doğru”yu yapmaya çalışıyor.

Biz kadınlar, güç ilişkileri konusunda bugün daha bilinçliyiz; ama bunun sonucu olarak hayal gücümüzü bile buduyoruz. Bu nedenle de İstek, tam da yaşadığımız çağın belgesi hâline geliyor. Kadınlar çoğu zaman törpüleyerek, çerçeveleyerek, “yanlış anlaşılmasın” diyerek yazıyorlar. Bu kitabın zayıflığı değil; tam tersine, en politik tarafı. Çünkü, kadın arzularının özgürleştiği bir çağda yaşadığımız iddiasını doğrulamıyor. Aksine, arzunun bile denetlendiğini gösteriyor. Fantezinin bile “meşru” olmak zorunda kaldığı bir dünyadayız.

“Elli yıl önce çıkan Nancy Friday’in erotik klasiği, her şeyin bir 'tık' uzakta olduğu bir çağda hâlâ güncel olabilir mi?”

Yanıt, evet. Ama bu bir zafer değil; bir saptama. Gillian Anderson’ın tanınırlığı da bu tabloyu karmaşıklaştırıyor. Bir oyuncu, bir aktivist ve Sex Education dizisindeki rolüyle “seksin güvenilir sesi”ne dönüşmüş bir oyuncu olarak Anderson, bu projeye meşruiyet kazandırıyor. Onun çağrısı olmasa binlerce kadının bu açıklıkta yazması muhtemelen mümkün olmazdı. Ama aynı popülerlik, kitabın sınırlarını da belirliyor. 

Kitap, sarsmaktan çok güven vermeyi tercih ediyor. Kitabı okurken beni asıl yakalayan da bu çelişki oldu. İstek, kadın arzularını sergilemekten çok, bugün arzunun hangi koşullarda mümkün olduğunu gösteriyor. Kadınlar artık yazabiliyor. Ama çoğu zaman kendilerini açıklayarak, savunarak, sınır çizerek. Belki de kitabın en dürüst yanı bize özgürleşmiş bir gelecek sunmaması ve bugünün tereddütlerini olduğu gibi bırakması. “Kadınlar ne ister?” diye sorması. Ancak belki de asıl soru şu:

"Kadınlar, istediklerini ne kadar filtresiz isteyebilir?"