Bedava Geziyle Yapılan Gazeteciliğin Etiği

Özellikle eğlence ve kültür sektörü üzerine çalışanların uzun yıllardan bu yana aşina olduğu bir konsept var: Kurumlar ya da onlar için çalışan PR ajansları gazetecilere tüm masraflarını karşıladıkları özel geziler düzenleyip habere götürürler ve bu sayede o gazetecilerin yaptıkları işi veya ürünü haberleştirmesini sağlarlar.

İngilizcede "junket journalism" adı verilen bu konsept, aslında çok bilinen ve etik boyutları da tartışılan bir konu. Doğrudan para ödemesi alınmasa da her şeyin karşılandığı bir seyahat başlı başına yönlendirici olabilir. Tabii ki gazeteciler için yapılan planın da haberi yönlendirme ya da belirli şeyleri gizlemek için kullanılma ihtimali her zaman söz konusu.

Özellikle yakın dönemde bu yöntemin eğlence sektöründen taştığı örneklerin sayısı giderek artıyor. Büyük şirketlerinin özel etkinlikleri için bu yönteme başvurması bunun bir örneği. Aynı zamanda bu yöntemin siyasette de örneklerini daha sık görmeye başladık.

Yöntemin daha hafif örnekleri genellikle siyasilerin veya ülke liderlerinin beraberinde gazeteciler gezdirmesi şeklinde oluyor. Her ne kadar dışarıdan bakıldığında basit bir olay gibi görünse de bir siyasetçi ile birlikte ve onun sağladığı imkânlar ile habere gitmenin yukarıda bahsettiğim birçok sorunu da beraberinde getirmesi kaçınılmaz. Bunun bir üst seviyesini ise ülkelerin kendi imajını süslemek için yaptıkları yatırımlarda görüyoruz. 2019'da bunun Suriye üzerinden örneklerini görmüştük.

Fakat Çin bu konuda kesinlikle elindeki her imkânı kullanmaktan çekinmeyerek herkesi gölgede bırakıyor. Sincan bölgesine ve Çin'in geri kalanına düzenli olarak "turlar" düzenlemek, yabancı gazetecilere ücretsiz yüksek lisans eğitimi vermek ve gazetecilere atölyeler düzenlemek bu kapsamda yaptıklarından birkaçı. Üstelik bu konuda çekingen de değiller, amaçlarının “Çin'in hikâyesinin iyi anlatılmasını sağlamak” olduğunu söylüyor, farklı proje dosyalarında açık bir şekilde bahsediyorlar.

Gazetecilerin burada çok ciddi bir etik sorgulama yapması gerekiyor. Normalde erişemeyecekleri alanlara girmek için iyi bir fırsat gibi görünse de beraberinde getireceği yükü ve sorunları da hesaba katmak lazım. Yaptığınız işin üzerinde bırakacağı gölge, elde edeceğiniz imkânlara değmeyebilir. Dahası, bir kez bu konuda sorgulanabilecek bir iş yapmak kariyeriniz boyunca okurların size şüpheyle yaklaşmasına da neden olabilir.