Büyüme ve enflasyon: Rakamlar ne anlama geliyor?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye ekonomisi 2021’in ikinci çeyreğinde %21,7 büyüdü. Ağustos ayı enflasyonu ise yıllık bazda %19,25 ile beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Peki, yüksek büyüme ve enflasyon rakamları ne anlama geliyor?

Pandemi kaynaklı büyüme: Baz etkisi

Mart 2020’de pandemi kaynaklı kapanmaların başlaması, 2020’nin ikinci çeyreğinde birçok ülkenin ekonomisinin daralmasına neden olmuştu. 2021’in ikinci çeyreğinde ise kısıtlamaların azalması ve aşı çalışmalarının hızlanması, tüm dünyada yüksek büyüme rakamlarının ortaya çıkmasını sağladı.

• Geçen yıl ikinci çeyrekte %21,4 daralan Birleşik Krallık ekonomisi, bu yılın aynı dönemindeki %22,2'lik performansıyla OECD'nin en yüksek oranda büyüyen ekonomisi oldu.
• 2020’nin ikinci çeyreğinde %10,3 daralan Türkiye ekonomisi, geçen yılın aynı dönemine kıyasla %21,7 büyüyerek Birleşik Krallık’ın ardından ikinci sırada yer aldı.

İnfografik: Taylan Kurt

Büyüme rakamları hesaplanırken geçen senenin aynı dönemi baz alınıyor. Dolayısıyla büyük alçalma veya yükselme yaşanan dönemlerin ardından o dönem referans alınarak hesaplanan değişimlerde “baz etkisi” görülüyor.

Tabii ki, %21,7’lik büyüme rakamını sadece baz etkisiyle açıklamak yeterli değil. TÜİK’in verilerine göre büyümede, tüketim ve yatırımdan kaynaklı iç talep ağır basıyor. İhracattaki artışın %59,9 seviyesinde olması ise özellikle konteyner kıtlığı nedeniyle Asya’dan gelen malların taşıma maliyetlerinin artması sonucu Türkiye’nin ihracat konusunda avantajlı duruma geldiğini gösteriyor.

Büyümeye rağmen azalan alım gücü

Peki, büyüme rakamlarının sokağa yansıması nasıl oluyor? Son dönemde herkes, gıda fiyatlarının artışından, konut piyasasındaki fahiş fiyatlardan ve maaşlarının değerinin giderek düşmesinden bahsediyor. Ankara Üniversitesi Öğretim Görevlisi Prof. Dr. Yalçın Karatepe’nin deyimiyle: “Kişisel refahımızı artırmayan bir büyüme ile karşı karşıyayız.” Zira, yüksek enflasyon nedeniyle son üç dört senedir alım gücü sürekli olarak düşüyor.

Tüketici fiyat endeksi (TÜFE), Ağustos 2021’de yıllık bazda %19,25, aylık bazda %1,12 arttı. Böylece enflasyon, son 28 ayın zirvesine ulaştı. Verilere göre; en yüksek artış %29 ile gıda ve alkolsüz içecekler, %22,91 ile ev eşyası ve %21,76 ile ulaştırmada görüldü. En düşük artış ise %1,79 ile alkollü içecekler ve tütün grubunda gerçekleşti. Endekste kapanan 415 maddeden 307’sinde fiyat artışının görülmesi, vatandaşın alım gücünün giderek düştüğünü ve gıdaya erişimin zorlaştığını ortaya koyarken geleceğe yönelik endişelerin artmasına neden oluyor.

Şimdi, ne olacak?

Ekonomistler, Türkiye’deki enflasyonist ortamın kırılmasının yolunun sıkı para politikasından geçtiği ve hükümetin fiyat davranışlarını normalleştirmek adına kararlı adımlar atması gerektiği konusunda birleşiyor. Son verilere göre enflasyon, hâlihazırda %19 olan politika faizinden yüksek durumda. Dolayısıyla, TCMB’nin 23 Eylül’deki Para Politikası Kurulu’nda faiz artırımına gidip gitmeyeceği merakla bekleniyor. 

Öte yandan, dün gece Türkiye ekonomisinin 2022-2024 yılları arasındaki yol haritasını gösteren "Orta Vadeli Program" onaylandı. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan programa göre, 2022-2024 yılları arasında Türkiye ekonomisinin yıllık ortalama %5,3 büyümesi ve etkin politikalar sayesinde enflasyonun 2024 sonunda %7,6 olarak gerçekleşmesi öngörülüyor.