Quando

Bireysel servet yönetimi ve finansal okuryazarlık

Toplumdaki ayrımcı tutum ve davranışlar, kültürel kodlar ve gelenekler lezbiyen, gey, biseksüel, trans ve interseksleri (LGBTİ+’lar) marjinalize etmeye ve parçası oldukları toplumun dışına itmeye devam ediyor. Bu durum LGBTİ+’ların istihdam, sağlık, barınma ve eğitim gibi alanlarda cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği temelli ayrımcılıklarla karşılaşmasına sebep olurken, aynı zamanda LGBTİ+’ları nefret söylemi ve şiddetle baş başa bırakıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dünyadaki durum</h2>En ileri demokrasinin olduğu, en özgür diyebileceğimiz ülkelerde dahi hiçbir şey tam olarak arzu edilen seviyede değil. Bazı coğrafyalarda ise LGBTİ+ olmak ayrımcılığı, dezavantajlı olmayı bir kenara bırakalım ölüm cezası ile karşı karşıya kalmak anlamına geliyor. Orta Doğu, Rusya, bazı Afrika ülkeleri, Çeçenistan, Çin gibi batılı anlamda demokrasilere sahip olmayan kapalı ve gelişmemiş toplumlarda hala çok büyük sorunlar yaşanıyor. Çeçenistan’da aynı Nazi Almanya’sındakilere benzer kamplar mevcut, LGBTİ+ olduğunu düşündükleri insanları kamplara kapatıyorlar. AB üyesi olmalarına rağmen Rusya’nın etkisinde olan ve Putin rejiminden cesaret alan Macaristan ve Polonya’da çok ciddi sorunlar, bu coğrafyalarda hala mücadele verilmesi gereken temel meseleler var.Türkiye’de LGBTİ+’ların deneyimleri yukarıda sıralanan bazı ülkelerde yaşananlardan çok farklı değil. ILGA-Europe’un (Uluslararası Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans ve İnterseks Derneği Avrupa) 49 Avrupa ülkesini LGBTİ+ hakları bakımından değerlendirdiği yıllık <a fr-original-style="" href="https://www.rainbow-europe.org/#8664/0/0" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Gökkuşağı Endeksi 2022 Raporu’na</a> göre LGBTİ+ hakları bakımından en kötü durumda olan ülkeler arasında Rusya, Ermenistan, Türkiye ve Azerbaycan bulunuyor. Türkiye birkaç yıl öncesine kadar sondan üçüncüyken, LGBTİ+’lara yönelik baskı ve şiddetin artmasıyla birlikte bu yıl sondan ikinci sıraya geriledi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Pandemi ve LGBTİ+’lar</h2>Üstelik pandemi gibi eşitsizlikleri derinleştiren küresel olaylar karşısında LGBTİ+’lar daha da kırılgan hale geliyor. Sosyal Politika, Cinsiyet Kimliği ve Cinsel Yönelim Çalışmaları Derneği’nin (SPoD) danışma hattı verileri üzerinden pandeminin ilk üç ayını değerlendirdiği <a fr-original-style="" href="https://spod.org.tr/wp-content/uploads/2022/03/Pandemi-Raporu.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">rapora</a> göre LGBTİ+’lar yaşam hakkı başta olmak üzere eğitim, sağlık ve çalışma (istihdam sürecindeki eşitsizlikler, gelir kaybı ve işsizlik vb.) gibi diğer haklara erişimde ciddi sorunlar yaşadı. Yanı sıra pandemi sürecinde LGBTİ+’lara yönelik nefret söylemlerinin yaygınlaşması ve evlere kapanmak zorunda kalınması ile artan ev içi şiddet, görülen diğer olgulardır.Siyasiler, siyasi tartışmalar ve kamusal açıklamalar, LGBTİ+’lara yönelik toplumsal önyargıları ve ayrımcı düşünceleri pekiştiriyor. Aşırı muhafazakâr ve milliyetçi grupların yükselmesi de hedef göstermeleri ve nefret saldırılarını tetikliyor. Toplumu kutuplaştırmanın yegâne yollarından birisi LGBTİ+’ları hedef göstermek haline geldi. Özellikle siyasi ve ekonomik istikrarsızlık dönemlerinde siyasi ve dini liderler tarafından toplumun ahlakı, kültür ve geleneğine ve aile yapısına yönelik bir tehdit olarak LGBTİ+’lar sıklıkla araçsallaştırılıyor. Bunun bir sonucu olarak da medyada ve sosyal medyada LGBTİ+ karşıtı nefret kampanyaları yaygınlık kazanıyor ve yetkililer de bu söylemlere ortak oluyor.Bunlar arasında en öne çıkanlardan biri Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Erbaş’ın 24 Nisan 2020’de LGBTİ+’ları hedef gösteren ve HIV ile yaşayanları damgalayan hutbesidir. Pandeminin ilk 45 gününde (11 Mart 2020 – 24 Nisan 2020) toplam 214 başvuru alan SPoD’un Danışma Hattı, Ali Erbaş’ın açıklamasından sonraki 45 günde 244 başvuru almıştır. Söz konusu açıklamayı izleyen 45 günde (25 Nisan 2020 – 8 Haziran 2020) cinsiyet kimliği ve cinsel yönelim temelli ayrımcılık ve şiddet konulu başvurularda %100 artış görülmüştür. Nefret söylemlerinin ardından şiddet vakalarının da arttığı bu süreç LGBTİ+’ların giderek daha güvensiz hissetmesine neden olmuştur.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">LGBTİ+’ların hizmetlere erişimi</h2>Dışlanma aynı zamanda fırsat ve kaynaklara erişimde eşitsizliğe yol açıyor. <a fr-original-style="" href="https://spod.org.tr/wp-content/uploads/2022/03/Pandemi-Su%CC%88recinde-LGBTI%CC%87larin-Sosyal-Hizmetlere-Eris%CC%A7imi-Aras%CC%A7tirma-Raporu.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Pandemi Sürecinde LGBTİ+'ların Sosyal Hizmetlere Erişimi Araştırması Raporu’nun</a> anahtar bulguları LGBTİ+’ların pandemi sürecinde sosyal hizmetlere erişim açısından büyük engellerle karşılaştığını gösteriyor. Rapora göre araştırmaya dâhil edilen LGBTİ+’ların büyük bir çoğunluğu pandemi sürecinde:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Barınma hizmeti ile ilgili bir bilgilerinin olmadığını, bahsi geçen hizmetlere erişimde cinsel yönelim ya da cinsiyet kimliklerinden dolayı ayrımcılığa maruz bırakılabileceklerini düşündüklerini, ailelerinin ya da arkadaşlarının yanına gitmek durumunda kaldıklarını</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sosyal yardımlara erişim konusunda nereye hangi şekilde başvuru yapabilecekleri hakkında bilgilerinin olmadığını, bahsi geçen yardımlara erişim noktasında cinsel yönelim ya da cinsiyet kimliklerinden dolayı ayrımcılığa maruz bırakılabileceklerini, arkadaşlarından yardım aldıklarını</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Psiko-sosyal destek hizmetlerine erişim konusunda, hangi kurum ve kuruluşlara başvuru yapabilecekleri hakkında bilgilerinin olmadığını, bahsi geçen hizmetlere erişim noktasında cinsel yönelim ya da cinsiyet kimliklerinden dolayı ayrımcılığa maruz bırakılabileceklerini, gizliliğin sağlanması noktasında endişeli olduklarını, arkadaşlarından yardım aldıklarını ve bahsi geçen hizmetlerin ücretsiz olmadığını&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Pandemi sürecinde dezavantajlı gruplara yönelik (kadınlar, çocuklar, engelliler, yaşlılar, LGBTİ+’lar, HIV ile yaşayan bireyler, mülteciler) koruyucu ve önleyici tedbirlerin alınmadığını</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kurum ve kuruluşların LGBTİ+ kapsayıcı hizmetler sunmadığını, LGBTİ+’ların özel ihtiyaçlarına ilişkin bilgilendirilmediklerini ve kurumların bu ihtiyaçlara yönelik çalışma gerçekleştirilmediğini</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hizmetler ve sosyal yardımlar ile ilgili herhangi bir sorunla (yanıt alınamaması, ayrımcılık yaşanması vd.) karşılaşıldığında başvurulabilecek yerler olmadığını düşünüyor.</li></ul>Araştırmaya dâhil edilen ve şiddete maruz bırakıldığını belirtip herhangi bir kamu kurum ve kuruluşuna başvuruda bulun(a)mayan LGBTİ+’lar, tehdit edildiklerini, korktuklarını, tekrar şiddete maruz bırakılabileceklerini, cezasızlığın hakim olduğunu, kamu kurum ve kuruluşlarının kendilerine yönelik nefret söylemi ürettiğini de belirtti.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne yapmalı?</h2>Bugün dünyanın birçok yerinde LGBTİ+’lara yönelik nefret ve önyargı azalma trendinde. Sadece son 50 yıla baktığımızda bile LGBTİ+ hakları açısından devrimsel bir ilerleme ve büyük kazanımlar elde edildiğini görüyoruz. Fakat hala LGBTİ+’ları koruyan yasalar ve toplumun LGBTİ+’lara yönelik bakış açısını değiştirme konusunda kat edilmesi gereken uzun bir yol var.“Cinsel yönelim” ve “cinsiyet kimliği” ifadelerini açıkça içeren ayrımcılık karşıtı etkili yasalar, istihdam, eğitim, sağlık ve hizmetlere erişim dahil olmak üzere yaşamın tüm alanlarında eşitliği sağlamak için çok önemli. SPoD’un LGBTİ+’ların anayasal taleplerini derlediği <a fr-original-style="" href="https://spod.org.tr/wp-content/uploads/2022/03/Esit-Yurttaslik-Mucadelesinde-LGBTIlarin-Anayasal-Talepleri.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Eşit Yurttaşlık Mücadelesi’nde LGBTİ+’ların Anayasal Talepleri</a> yayınında anayasada cinsiyet kimliği ve cinsel yönelim tanınmasına yönelik taleplerin eklenmesinin ve gerekli yasal düzenlemelerin yapılmasının LGBTİ+’lar için yaşamsal önemde olduğu ve LGBTİ+’lara hukuki bir dayanak sağlayarak ayrımcılık ve nefret suçları gibi sistematikleşen kötü muameleye karşı yürütülen mücadeleyi de destekleyeceği belirtiliyor.Ek olarak net bir yetkiye sahip bağımsız ve iyi donanımlı eşitlik kurumları, LGBTİ+’lara yönelik ayrımcılık yapılmamasını sağlamada önemli bir rol oynayabilir. Türkiye’de tam da bu amaçla kurulmuş olması gereken TİHEK (Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu) tam aksi şekilde LGBTİ+’lara ayrımcılık yapılmasını görmezden geliyor ve bu konulardaki başvuruları cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği ayrımcılığa sebep olamaz diyerek <a fr-original-style="" href="https://kaosgl.org/haber/tihek-cinsel-kimlik-ayrimcilik-temeli-sayilamaz" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">reddediyor</a>. TİHEK’in baştan aşağı yenilenmesi ve LGBTİ+’ları da kapsayacak şekilde çalışması gerekiyor.

Spektrum

Toplumsal cinsiyet eşitliği: LGBTİ+'lar ne diyor?

Bizi bir süredir takip edenler bilir. Kafasındaki düşünceleri yaratıcı bir şekilde hikayelere döken, kendimizden bir parça bulabildiğimiz müzisyenlere karşı özel bir ilgimiz var. Müzisyenleri sadece notaların yakın dostu olarak değil, aynı zamanda edebi ifade edişin elçileri olarak gördüğümüz için olabilir. Bu perspektiften baktığımızda yerli sahneden bir avuç insan aklımıza geliyor. Bu isimlerden biri de Nova Norda.&nbsp;Küçük yaşlarda piyano ile başlayan müzik yolculuğu, Boğaziçi Üniversitesi rock korosunda devam eden Nova Norda bir müddet özel sektörde çalıştıktan sonra kalbinin sesini dinliyor. (Bunun bir alternatif versiyonu da editörünüz. Boğaziçi rock korosuna alınmadığı için Avaz’a girdi ve şu anda özel sektörde) Kuzey yıldızı&nbsp;anlamına gelen Nova Norda sahne adına sahip Ecem Böke, yerli sahnedeki birçok isme göre çok daha hızlı “parladı”. Dinleyiciye hissettirdiği samimiyet de (bizce) bundaki en önemli etken. Bu sene itibari ile de sonunda ilk uzunçaları Paralel Evrende Dünya Tarihi'ne kavuştuk. Tabii, bu fırsatı kaçırmadık, kendisi ile bir sohbet gerçekleştirdik.&nbsp;<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nova Norda’yı uzun zamandır tanıyoruz. Ancak bu projen ile ilk uzunçalarını geçtiğimiz günlerde yayınladın. Arada bu kadar süre olmasının sebebi neydi? Neden şimdi?</h3>Kariyerimin başında açıkçası havayı koklaya koklaya ilerlemek istedim. Dolayısıyla bütün parçalarımı tek seferde yayınlamak yerine, her birine ayrı ilgi göstermek, klipler çekmek ve görsel/kavramsal dünyamı dinleyicilerime uzun uzun tanıtabilmek benim için öncelikliydi. Bu yüzden bu kadar süre bekledim. Şimdi artık düşünce dünyamın dinleyicilerin gözünde aşağı yukarı oturduğuna inanıyorum. Bu yüzden albüm yapmak için doğru zaman olduğunu düşündüm.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Pandemi sonrası yayınlanan albümlere baktığımızda bu dönemin müzisyenlere ilham olduğunu görüyoruz. Peki, pandemi döneminin sendeki en büyük etkisi ne oldu?</h3>Pandemide bana ne oldu bilmiyorum ama bir şekilde kafamda birtakım engeller kırıldı. Artık sahnede de, röportajlarda da, kendimi ifade ederken daha özgür hissediyorum. Gerçekten, buna sebep olan neydi bilmiyorum ama iyi ki öyle oldu diyebilirim.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dürüst ve samimi şarkıları düşündüğümüzde aklımıza gelen isimlerden biri de sen oluyorsun. Durum böyle olunca yazarlık sürecini merak ediyoruz. Hangi isimler, olaylar Nova Norda’ya ilham verir? Bir yazar olarak yaratıcı sürecinden bahsedebilir misin?</h3>Başımdan geçmeyen şeyleri yazmamaya gayret gösteriyorum. O samimiyet ve dürüst bağı çok önemsiyorum. Bir de, sonuçta öyle ya da böyle bu parçaları bir ömür söyleyeceğim her şey yolunda giderse. Arkasında durabileceğime inandığım şarkılar yazmak çok mühim bu yüzden benim için. Yalan söylememeliyim sözleri yazarken, çünkü kendimle olabildiğince yüzleşip meselenin özünü bulup çıkarmayı seviyorum diye düşünüyorum o esnada. Dolayısıyla bana ilham veren, genellikle yaşadıklarımdan başka bir şey olmuyor. Bir nevi günlük gibi.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Müziğinde kendi iç dünyasını yansıtan müzisyenlere baktığımızda sound’larının hayatlarındaki olaylardan oldukça etkilendiğini görüyoruz. Nova Norda’nın gelecek dönemde sound’unu genişletmeye ya da daha deneysel projelere yönelmeye yönelik bir planı var mıdır? Ya da tam tersi, değişim bir müzisyen olarak Nova Norda’yı korkutur mu?</h3>Bu konu üzerine hiç düşünmedim. Sanırım o sırada içimden nasıl bir sound gelirse onu çıkarmaya çalışıyorum. Bu zamana kadar rap gibi, rock gibi tarzlarda şarkılar da yayınladım. Sebebi bu olsa gerek. Şarkının hissi nasıl bir türde ifade etmemi gerektiriyor gibi hissediyorsam, oraya yöneliyorum.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kurumsal hayatı bırakarak gerçek tutkuna – yani müziğe tam zamanlı olarak bir geçiş yaptın. Şu ana kadarki deneyimini düşündüğünde herhangi bir hayal kırıklığın var mı? Geriye dönüp baktığında kariyerinde değiştirmek istediğin bir an olur muydu?</h3>Olmazdı. Acısıyla tatlısıyla her süreç bana devasa kazanımlar getirdi. Kurumsalda olduğumdan çok daha fazla kendimi keşfetmeme olanak tanıdı. Bunun için illa güzel deneyimler yaşamak zorunda olmuyor insan bence. O yüzden hiçbir hayal kırıklığım olmadı diyebilirim.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Pandemi sonrası dönemde seni sürekli sahneden sahneye koştururken görüyoruz. Elbette yorucu oluyordur. Bu yorgunluğu sana unutturan motivasyonun genelde ne oluyor?</h3>Sahnenin kendisi! O kadar seviyorum ki konser vermeyi, en büyük motivasyonumu buradan aldığımı söyleyebilirim. Dolayısıyla sahne benim için yorucu bir şey değil, tam tersi bana hayat enerjisi pompalayan bir güce dönüşüyor. Bir ömür umarım bu mutluluğu yaşamaya devam edebilirim.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Artık kemik bir kitlen de olduğu için şu günlerde 'Nova Norda' ile ilgili dövme yapanların sayısında bir artış var gibi gözüküyor. Bu konu hakkındaki düşüncelerin neler? Dinleyicilerinin ömürleri boyunca vücutlarında müziğini taşıyor olması bizce çok heyecan verici ☺</h3>Acayip mutlu oluyorum! Şarkıların dinlenmesinden de büyük bir mutluluk oluyor bana. Tarif edebileceğim bir his galiba değil, nasıl bu noktaya geldik diye şaşırmakla, şarkılara yansıyan o yaşanmışlıkların kıymetini tekrar tekrar idrak etmek arası bir his sanırım yaşadığım şey.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir dinleyici olarak da Nova Norda’yı tanımayı çok isteriz. Avaz Avaz olarak Nova Norda’dan yeni albüm / şarkı önerileri almak isteriz. Kimleri dinleyelim?</h3>En sevdiğim yerli grup Jakuzi. Yabancı ise bu ara Roosevelt çok dinledim. Easy way out en sevdiğim şarkıları.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Son olarak röportajımızı kapatmadan önce kendimize son bir öneri daha alalım. Bizim gibi müzik topluluklarından ne tarzda yazılar görmeyi daha çok istersin? Müzisyenleri dinleyiciler ile buluşturma noktasında siz müzisyenlere nasıl destek olabiliriz?</h3>Ne kadar hoş bir soru! Düşündüğünüz için teşekkür ederim. Sanırım en çok, müzisyenler olarak bizleri bir arada konuşturan etkinlikleri seviyorum. Ortak dertleri birlikte keşfettiğimiz, çözümler aradığımız ilhamlık sohbetler çoğalırsa ne mutlu hem bize, hem de dinleyenlere!Nova Norda'nın yeni albümünü hemen aşağıdan dinleyebilirsiniz:<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/album/1ZbvCC3eho3J20iwjSaIBv?si=2H_Qz46FRUW8nJRiYkZ4Dw" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2022/6/2022-07-01T09:57:53.199Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.59" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>

"Arkasında durabileceğime inandığım şarkılar yazmak çok mühim benim için..."

Nova Norda ile ilhamları ve özünü yansıtan şarkıları üzerine

Spor tarihinde en “geçilemez” rekor hangisidir? Yanıtlar arasında muhtemelen Usain Bolt’un sprint rekorları da yer alacaktır. Şimdi sizi bu rekorları kırma potansiyeli taşıyan bir isimle tanıştıracağız; 18 yaşındaki sprinter Erriyon Knighton.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tanıdık Bir His</h2><img src="https://images.aposto.com/2022/5/5/1654261989947.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.69" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf: News India Studio2009’da Berlin’de düzenlenen Dünya Atletizm Şampiyonası, 4 gün arayla spor tarihine geçecek iki inanılmaz rekora şahit olmuştu. 2008 Pekin Olimpiyatları’nda kendisine ait 100 metre rekorunu 9.69’a çeken ve 200 metrede Michael Johnson’a ait 12 yıllık rekoru 19.30 koşarak kıran Usain Bolt, bu rekorları yalnızca 1 sene sonra inanması güç bir noktaya taşıdı ve 100 metrede 9.58, 200 metrede 19.19’a çektiği rekorlar 13 senedir kırılamadı. Akıllarda olan soruysa şu: Tarihin en iyi sprinteri bir gün geçilebilir mi? Karşımızda, henüz 18 yaşındayken 200 metrede Usain Bolt, Johan Blake ve Michael Johnson’ın ardından tarihin en iyi 4. derecesini koşmuş bir sprinter duruyor; Erriyon Knighton. Üstelik uzun boyu ve yarışı rakiplerinin çok önünde, çok da zorlanmadan bitiriyor olmasıyla gözümüze oldukça tanıdık gelen bir hisse sahip.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Pandemi Etkisi</h2>Erriyon Knighton’ın 18 yaşında geldiği bu seviyeyi en etkileyici kılan noktalardan biri, atletizme başlama yaşı. İlkokuldan itibaren sprint ile ilgilenen Bolt’un aksine Knighton, piste ilk defa 9. sınıfta çıkıyor. Amerikan futbolu koçunun önerisiyle koşmaya başlayan Knighton, pandemi döneminde asıl ilgi alanı olan Amerikan futbolunda liglere ara verilince koşuya ağırlık veriyor ve 16 yaşında yaşıtlarına karşı koştuğu 20.32 ile Bolt’tan bu yana en iyi 18 yaş altı derecesini elde ediyor. 2021’in başında Adidas ile sponsorluk anlaşması imzalayarak profesyonelliğe geçme kararı alıyor. Bu, hala lisede olan genç sporcu için artık okulu adına yarışamayacağı ve üniversitelerden gelen burs tekliflerini kabul edemeyeceği anlamına geliyor ve pek çok kişi bunun için erken olduğunu düşünüyor ancak Knighton aynı fikirde değil;&nbsp;“Profesyonelliğe geçişimi duyurduktan sonra pek çok kişi bunu yapmamam gerektiğini, henüz hazır olmadığımı söyledi. Şimdi bunu söylediklerini görmüyorum.”<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kırılma Noktaları</h2><img src="https://images.aposto.com/2022/5/5/1654261801827.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.80" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf: World Athletics“Yeni Bolt” olma yolunda kırılma noktalarında biri, Knighton’ın 17 yaşında ABD Olimpiyat Seçmeleri’ni geçip 57 yıldır takımda yer alan en genç erkek sporcu olurken, Bolt’un 18 yaş altı 200 metre rekorunu defalarca geçmiş olması! Bolt da benzer şekilde&nbsp;Atina Olimpiyatları öncesinde 200 metrede 19.93 koşarak U20 rekoru kırmış ancak Olimpiyat’ta bacağındaki sakatlıkla beraber ilk turda elenmişti. Erriyon Knighton&nbsp;ise seçmelerde elde ettiği 19.84 ile yeni U20 rekorunun sahibi olarak gittiği Tokyo Olimpiyatları’nda 19.93’le ilk olimpiyatından dördüncülük ile döndü. 2022’de Mayıs ayının başında Baton Rouge’da koştuğu <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=h8xqiFgIecM" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">19.49’luk performansı,</a> Erriyon Knighton’ın neden “yeni Bolt” olarak adlandırıldığını kanıtlar nitelikte. Üstelik elde ettiği bu derece, Bolt’un 18 yaşında ulaştığı 19.99’un çok ilerisinde!<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bolt Geçilebilir Mi?</h2><img src="https://images.aposto.com/2022/5/5/1654261702990.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Usain Bolt" ratio="1.78" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf: Sky NewsTarihin her döneminde sporcular kendilerinden önceki en iyi ile karşılaştırılacak. Usain Bolt junior rekorlarını kırdığında, o döneme kadar 200 metrenin en iyisi olan&nbsp;Michael Johnson’a&nbsp;ulaşıp ulaşamayacağı konuşuluyordu. Şimdi de Erriyon Knighton, Usain Bolt’un tahtına aday görünüyor. Usain Bolt yalnızca&nbsp;en hızlı&nbsp;olmakla kalmayıp, 100-200 metrede üç olimpiyat üst üste altın madalya kazandı. 2009’dan 2015’e kadar Dünya Şampiyonaları’nı domine etti. Ve her şeyin ötesinde Bolt, pistte geçirdiği birkaç dakikada performansı, karakteri ve karizmasıyla binlerce kişiyi ekrana kilitleyen büyük bir yıldızdı. Bu yüzden atletizm gibi sayıların konuştuğu bir branşta bile Tüm Zamanların En İyisi unvanına ulaşmak için yalnızca sayıları aşmak yeterli olmayabilir.

Punto 

Tarihin en iyi sprinteri bir gün geçilebilir mi? Karşımızda tarihin en iyi 4. derecesini koşmuş bir sprinter duruyor; Erriyon Knighton. 

Bolt’un Tahtına Aday: Erriyon Knighton

Her zaman sipariş verdiğim market teslimatı uygulamasının ekranında bir bildirimi çok uzun zamandır görmüyorum: “Şu anda yakındaki tüm kuryelerimiz teslimatta. Siparişini sıraya alalım ve sonra getirelim.” Halbuki kapanmalarla, saat kısıtlamalarıyla geçen 1,5 yıl boyunca kim bilir kaç kez gördüm bu bildirimi. Hayatın normale döndüğü, sokakların 2019’u yaşadığı bu günlerde hızlı market teslimatı ve yemek siparişi uygulamaları tahtlarını yavaşça terk etmeye mi hazırlanıyor? Pandemi boyunca büyük yatırımlar alan, çalışan sayılarını ve hizmet noktalarını hızla artıran bu şirketleri nasıl bir gelecek bekliyor?<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Pandemi rüzgârı</h3>Hızlı market teslimatı ve yemek siparişi uygulamaları pandemi öncesi dönemde; metropollerde yaşayan, otopark aramaktan, market sırası beklemekten kaçınan, yemek yapacak vakti olmayan beyaz yakalıları hedefleyerek kurulmuşlardı. Fakat pandemi, bu şirketlerin müşteri kitlelerinin bir hayli genişlemesine neden oldu. Hızlı teslimat sektöründe hizmet veren onlarca yeni şirket açılırken geleneksel marketler dahi hızlı teslimat alanında faaliyet göstermeye başladı.Hızlı market teslimatı uygulamalarının “karanlık mağaza” olarak da adlandırılan müşterilerin girmediği depoları, sokaklarda kimsenin olmadığı günlerde vızır vızır çalıştı. Sandalyelerini, masalarını toparlayan restoranlar, sadece mutfaklardan ibaret kaldı ve caddelerden tek bir arabanın geçmediği anlarda bile kuryeleri yemek siparişlerini soğumadan teslim etmek için yollardaydı.KPMG'nin Birleşik Krallık’ta <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/news/business-61182406" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yaptığı araştırma</a>, pandemiden önce paket servislere ve eve teslimatlara ayda yaklaşık 38 sterlin harcandığını ortaya koyuyordu. 2020-2021 bahar ayları arasında ise bu hizmetlere harcanan kişi başı aylık harcama, 53 sterline ulaştı. Fakat tüm dünyada hayatın normale dönmesi ve enflasyonist ortamın hüküm sürmesi, tüketicileri pahalı pandemi alışkanlıklarından vazgeçirecek gibi görünüyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hızlı ticaret dünyasında neler oluyor?</h3>Londra merkezli pazar araştırması şirketi Euromonitor, Eylül 2021’de Batı Avrupa’da çoğu son 10 ayda kurulmuş ve çoğunlukla hızlı market teslimatlarına odaklanmış 30 şirketten <a fr-original-style="" href="https://www.forbes.com/sites/jonbird1/2022/05/05/quick-commerce-no-longer-an-easy-way-to-make-a-fast-buck/?sh=46f18c7d1f7a" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bahsediyordu.</a> 2022’nin ilk yarısını bitirmeye yaklaştığımız şu günlerde bu şirketler için işler pek de yolunda gitmiyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">GoPuff: New York Post, Birleşik Krallık’ta hızlı teslimat uygulamaları Fancy ve Dija’yı alarak pazara giriş yapan ABD merkezli GoPuff’un hızlı yükselişinin Mart 2022 itibarıyla durduğunu ve piyasa değerlerinin düşmeye başladığını duyurdu. GoPuff'taki yatırımcılar, şirket halka arza hazırlandığı için ocak ayında 40 milyar dolara kadar bir değerleme bekliyordu; ancak hâlihazırda yatırımcıların son zamanlarda 15 milyar dolar gibi düşük değerlemelerde hisselerini elden çıkarmak için uğraştığ ve hala alıcı bulamadıkları <a fr-original-style="" href="https://nypost.com/2022/03/03/market-values-of-delivery-apps-like-gopuff-gorillas-plunge-as-losses-pile-up/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">iddia edildi.</a></li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Gorillas:&nbsp;Euromonitor’un araştırmasında ismi geçen bir diğer şirket Gorillas’tı. Yedi ay önce yatırım turunu kapatan Berlin merkezli market teslimatı şirketi, değerlemesini 3 milyar dolara çıkarmıştı. Şirket, geçen hafta uzun vadede kârlılığa ulaşma ihtiyacını gerekçe göstererek yaklaşık 300 çalışanını işten çıkardığını <a fr-original-style="" href="https://techcrunch.com/2022/05/24/berlins-gorillas-lays-off-300-explores-strategic-options-in-4-countries-as-funds-dry-up-for-its-3b-instant-grocery-play/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">duyurdu</a>. Odağını ABD, Birleşik Krallık ve Almanya gibi daha kârlı pazarlara kaydıran şirket; İtalya, İspanya, Danimarka ve Belçika’dan olası bir çıkışı da değerlendiriyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Getir: Araştırmada adından söz ettiren bir diğer şirket hepimizin çok yakından tanıdığı Getir oldu. Mart ayındaki son yatırım turunda aldığı 768 milyon dolar yatırımla 10 milyar dolar değerlemeyi geçerek decacorn olan şirket, geçen hafta küresel çalışan sayısını %14 azaltmayı planladığını <a fr-original-style="" href="https://www.cnbc.com/2022/05/26/rapid-grocery-delivery-start-ups-getir-gorillas-slash-jobs.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıkladı.</a> İddialara göre Getir, personel sayısına ek olarak, işe alım, pazarlama yatırımları ve promosyonlar noktasında da bütçesini daraltmayı planlıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Instacart: ABD merkezli online hızlı teslimat şirketi Instacart, işe alım hızını düşüreceğini ve kârlılığa odaklanacağını açıkladı.Bloomberg'in haberine göre mayıs başlarında halka arza açılacağı belirtilen girişim, mart ayında 39 milyar dolar değerlemeye ulaşmış; ancak kısa sürede teknoloji şirketlerinin hisselerindeki satışların etkisiyle 24 milyar dolara düşmüştü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Zapp: Londra merkezli bir diğer market teslimatı uygulaması Zapp, çalışanlarının %10′una varan oranda işten çıkarma yapmayı düşündüğü yönündeki haberleri doğruladı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Deliveroo ve Delivery Hero: Berlin merkezli yemek teslimatı uygulaması Delivery Hero ve Londra merkezli yemek teslimatı uygulaması Deliveroo da değer kaybı yaşayan şirketler arasında yer alıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Doordash: ABD merkezli yemek teslimatı platformu Doordash’in piyasa performansı, yatırımcı duyarlılığına yardımcı olmadı. Geçen kasım ayında 245,97 dolara yükselen hisseler, mayıs başında %60 düşüşle 81,64 doları gördü. Bütün bunlar yatırımcıların hızlı market ve yemek teslimatı uygulamalarına olan iştahlarını kaybettiklerine işaret ediyor.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Peki şimdi ne olacak?</h3>Yukarıda bahsedilen gelişmeler hızlı teslimat platformlarının, pandemi dönemine kıyasla durgunluk yaşamasına sebep olsa da öncelikle bu şirketlerin gücü hala ellerinde tuttuklarını belirtmekte fayda var. Restoranların açılması, virüs endişenin azalması ve enflasyonist ortam her ne kadar müşteri kaybına neden olsa da geçen iki yıl tüketici alışkanlıklarını büyük ölçüde değiştirdi. 2021'de yaklaşık 25 milyar dolar değerinde olan hızlı ticaret endüstrisinin 2025’e kadar 72 milyar dolara ulaşması <a fr-original-style="" href="https://www.forbes.com/sites/forbestechcouncil/2022/02/08/whats-next-for-q-commerce-the-golden-child-of-e-commerce/?sh=5b2656184443" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bekleniyor.</a>Son 2 yılda ortaya çıkan ve hızlı ticaret alanında hizmet veren bütün şirketler adına konuşamasak da büyük oyuncuların köşeleri tutmaya devam edeceği ve sektörü büyüteceği öngörülüyor. Sektör için rekabet şartlarının pandemi dönemine göre zorlaştığı şu günlerde ürün portföyünü genişleten, kişiselleştirilmiş müşteri deneyimi sunan, daha iyi envanter ve tedarik zinciri yönetimi yapan, stratejik konumlu daha fazla depo açan ve sürdürülebilirliğe önem gösteren şirketlerin rakiplerinden ayrışacağı düşünülüyor.

Pareto

Pandemi döneminde e-ticaret sektörünün parlayan yıldızı haline gelen hızlı market ve yemek teslimatı şirketleri hayatın normale dönmesiyle birlikte durgunluk dönemine girdi.

“Karanlık mağaza”ların duraklama devri

Friedrich Naumann Özgürlük Vakfı’nın 27 Mayıs günü Almanya Başkonsolosluğu’nda düzenlediği “Pandemi Gölgesinde İfade Özgürlüğü” temalı fotoğraf sergisi ile panele katıldım.Herkesin sürekli fotoğraf çekebildiği günümüzde kıymeti tam olarak anlaşılmasa da foto-muhabirliği anların ölümsüzleşmesi ve yaşananların görüntüleriyle arşivlenmesi için olmazsa olmaz bir meslek. Sergideki tüm fotoğraflar, Türkiye’de insan hakları ve ifade özgürlüğü için mücadele veren aktivistlerin yaşadıklarını çarpıcı şekilde gözler önüne seriyordu.<img src="https://images.aposto.com/2022/5/3/1654076427565.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.78" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Migros çalışanlarının protestosu – Ozan Acıdere<img src="https://images.aposto.com/2022/5/3/1654076474010.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Pandemi gölgesinde 1 Mayıs – Vedat Örüç<img src="https://images.aposto.com/2022/5/3/1654076494889.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İstanbul Sözleşmesi Yaşatır eylemi - Ateş Alpar<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Pandemi siyasal baskı aracı haline geliyor"</h2>Almanya Başkonsolosu Johannes Regenbrecht yaptığı açılış konuşmasında ifade özgürlüğünün önemini “baskının sistematik hale geldiği" bir sistem olan Çin örneği üzerinden anlattı. Çin’de “korku salan bir devletin karşısında güçsüz bırakılan halkın” pandemi gerekçesiyle getirilen toplum sağlığı önlemlerinin altında ezildiğini, pandeminin siyasal baskı aracı haline getirildiğini ifade etti. Çin halkının düşüncelerini özgürce dile getiremediğini söyleyen Başkonsolos, “diplomatik bir dille” Türkiye’de de önlemlerin araçsallaştırıldığını ekledi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Pandemi ifade özgürlüğünün durumuna ışık tutuyor"</h2>Etkinlikte Almanya Anayasa Mahkemesi eski yargıcı Prof. Dr. Dr. Udo di Fabio da konuştu. İfade özgürlüğünün hukuk devletinin çok temel bir ilkesi hatta ikizi olarak görüldüğünü, “totaliter rejimlere karşı en büyük silah” olduğunu söyleyen emekli yargıç, pandeminin farklı ülkelerde ifade özgürlüğünün durumuna ışık tuttuğunu öne sürdü. Hukuk devletlerinde bilimin gerekli gördüğü kısıtlamalar uygulandığını, otoriter devletlerdeyse bunun çok ötesine geçildiğini belirtti.Di Fabio, özgürlüğe dayanan toplumlarda yaşamanın zorluğunu, yanlışın ifade edilmesine izin verilerek doğrunun bulunmasının temel ilke olmasıyla açıkladı. Özgürlükçü uygulamaların kısa vadede olumlu sonuç vermediğini, örneğin Çin’deki karantina uygulamalarının başta dünyanın en başarılı örneği olarak görüldüğünü ancak uzun vadede baskıcı önlemlerin umulduğu kadar fayda sağlamadığının anlaşıldığını vurguladı.İfade özgürlüğünü “bütün insanların bütün haber kaynaklarına eşit ve özgür şekilde erişebilmesi, özgürce yayabilmesi” olarak tanımlayan di Fabio, basına ancak yasal bir temel üzerinden müdahale edilebileceğini söyledi. Bunu da özgürlüğe dayanan sistemi sarsma girişimlerinin engellenmesinin gerekliliğiyle açıkladı. İfade özgürlüğünü suiistimal eden ırkçı Nazilerin Almanya’da iktidara gelerek anayasayı yasaklaması örneğini verdi, bugün Almanya’da Nazi propagandası yapmanın yasak olduğunu hatırlattı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"İfade özgürlüğünün sınırlarını yargıçlar denetler"</h2>Emekli yargıç, Soğuk Savaş’ın demokrasinin zaferiyle sonlanmasının, Francis Fukuyama’nın “tarihin sonu” tezinin genel kabul görmesinin 30 yıl ardından, ABD dahil pek çok ülkenin demokratik kazanımlarından taviz vererek otokrasiye doğru yöneldiğini “dehşet içinde” izlediğini ifade etti. Bu yüzden bugün, ifade özgürlüğünün değerini daha önce hiç konuşmadığımız kadar çok konuşmak zorunda olduğumuzu öne sürdü. ABD’de aksi yönde hiçbir yasal kanıt olmamasına rağmen toplumun sadece %55’inin Başkan Joe Biden’ın kazandığı seçim sonucunun yasal olduğuna inandığını, internet ortamında özgürlüğün tehdit edildiğini söyledi. 2016’da başkanlığa internetteki dalgayla taşınan Donald Trump’ın şiddet yoluyla demokratik geçişi engellemeye teşvik ettiği Kongre baskınını hatırlattı. Otokratların ifade özgürlüğünün tanımını kendi avantajlarına olacak şekilde değiştirmeye çalıştığını, bunun “sınırda ve çok tehlikeli bir hareket” olduğunu söyledi. Bu sınırın yalnızca uzman yargıçlar tarafından denetlenebileceğini, otokrat liderlerin ifade özgürlüğü tanımlarının geçerli olmayacağını savundu.Di Fabio, ifade özgürlüğünü kısıtlayan otokratların uzun vadede bundan kendilerinin de zararlı çıkacağını yine Çin örneği üzerinden anlattı. Örneğin Çin’de etkili bir muhalefet olsa, batıda pandeminin hafiflemesinde çok etkili olan m-RNA teknolojisiyle üretilmiş aşıların satın alınması için bir baskı oluşabileceğini, bunun şu an pandemiyi sonlandırmakta güçlük çeken Çin hükümetinin de işine yarayacağını belirtti. Di Fabio, sözlerini Anıtkabir ziyaretinin Türkiye’nin kuruluşundaki aydınlanmacı, öncü, modern vizyonu görmesini sağladığını ve bunun Türkiye için büyük bir şans olduğunu söyleyerek bitirdi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"İfade özgürlüğü elitlerin sorunuydu, halkın sorununa dönüştü"</h2>Konuşmanın ardından gazeteci Nevşin Mengü moderatörlüğünde Türkiye’deki ifade özgürlüğünün ele alındığı bir panel düzenlendi.Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği’nden Veysel Ok, Türkiye’de ifade özgürlüğünün her daim kısıtlandığını ancak eskiden bunun sadece kendini ifade edecek alana sahip elitlerin sorunu olduğunu öne sürdü. Ok, herkesin kendini ifade edeceği bir platforma sahip olduğu bugün ise ifade özgürlüğünün bir halk sorununa dönüştüğünü, ifadelere yönelik yargı denetiminin herkesi kapsar hale geldiğini savundu. Bilgiyi tekelleştirme çabasındaki bir iktidar döneminde yalnız akademisyenlerin ve aktivistlerin değil, gitmek istediği konser yasaklanan sıradan vatandaşların da ifade özgürlüğünün kısıtlandığını söyledi. İnsanların siyasi düşüncelerini ifade etmelerini ve yönetime yansıtmalarını sağlayan seçimlerin ne kadar özgür ve güvenli olacağının da yakında görüleceğini ekledi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İfade özgürlüğünün uzantısı olarak toplantı ve gösteri özgürlüğü</h2>Cumartesi Anneleri’nden Sebla Arcan, 27 yıldır her cumartesi Galatasaray Meydanı’nda toplanarak zorla kaybedilen yakınlarının akıbetini soran Cumartesi Anneleri’nin ifade özgürlüğünün bir uzantısı olan toplantı ve gösteri özgürlüğünü kullanarak akademi ve medyanın etkisiz kaldığı bir ortamda zorla kaybetmeleri ifşa ettiğini söyledi. Arcan, 700’üncü buluşmada ağır bir polis şiddetine ve daha sonra yargılamalara maruz kaldıklarını, 700 hafta boyunca suç olmayan bir eyleme aniden müdahale edilmesinin eylemi toplum nezdinde kriminalize etme amacı taşıdığını anlattı.Antik çağlardan beri meydanların halkın bir araya gelerek düşüncelerini ifade etmesine yaradığını ancak bugün Galatasaray Meydanı’nın gösterilere kapatılmış olmasının ifade özgürlüğüne darbe vurduğunu belirtti. Vatandaş olmanın hak sahibi olmak anlamına geldiğini söyleyen Arcan, toplantı ve gösterileri engelleyen 2911 numaralı kanunun toplantı ve gösteri özgürlüğünü garanti altına alan anayasaya aykırı olduğunu söyledi. Bu yasa değişse de esas olanın yasakçı zihniyetin değişmesi olduğunu öne sürdü.Boğaziçi Üniversitesi akademisyeni ve film yönetmeni Can Candan ise “kayyum rektör” atamasına karşı çıkan üniversitesinin başına gelenlerin Türkiye’de ifade özgürlüğünün durumunu net şekilde özetlediğini belirtti. Candan ayrıca “Barış İçin Akademisyenler” bildirisini imzalayan akademisyenlerin görevden uzaklaştırılmasının ve beraat etmelerine rağmen işlerine dönmelerine izin verilmeyerek cezalandırılmalarının, kendisinin Türkiye İşçi Partisi lideri Erkan Baş’ın sözlerini hiç yorum yapmadan alıntılayarak paylaşmış olmasına rağmen cezalandırılmasının ya da üniversitede danışmanlığını yaptığı LGBTİ+ kulübünün habersiz şekilde kapatılmasının ifade özgürlüğü ile çeliştiğini detaylıca anlattı.

Friedrich Naumann Özgürlük Vakfı’nın düzenlediği sergi ve panel ifade özgürlüğü konusunda tartışmalara sahne oldu. 

Pandemi gölgesinde ifade özgürlüğü

<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.oxfam.org/en/research/inequality-kills" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Eşitsizlik sorunu pandemi ile beraber daha da büyüdü</a></h3>Yardım kuruluşu&nbsp;Oxfam, küresel eşitsizliği konu alan "<a fr-original-style="" href="https://www.oxfam.org/en/research/inequality-kills" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Eşitsizlik Öldürür</a>" başlıklı raporunu yayımladı. Özellikle pandemi ile şiddetlenen sorunların öne çıktığı rapora göre, ekonomi, cinsiyet ve ırklar ile ilgili eşitsizliklerin yanı sıra ülkeler arası eşitsizlik dünyayı ayrıştırmaya devam ediyor. Öte yandan, bu durum bir tesadüf değil aksine bir tercih. Politik tercihlerin en zengin ve en güçlü insanlar için alınması, yaşamakta olduğumuz “ekonomik şiddete” yol açıyor. Bunun yanında her 4 saniyede en az 1 kişinin ölümünde eşitsizliğin payı var. Daha adil bir dünya için ekonomiyi eşitlik üzerine kurgulayarak kökten değiştirip yeniden inşa edebiliriz.<img alt="Logo, company name

Description automatically generated" src="https://images.aposto.com/2022/0/3/1643223856888.png" width="550" height="296" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.86" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Rapordan öne çıkan bazı önemli bulgular şöyle:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Pandemi başlangıcından bu yana zenginler daha zenginleşirken fakirlerde daha fakirleşti. Her 26 saatte bir, dolar milyarderi kişiler grubuna yeni bir kişi daha eklendi. Pandemide en zengin 10 kişi servetini 2'ye katlarken insanların yüzde 99'u yoksullaştı.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dünyadaki en zengin 20 kişi, en fakir 1 milyar kişiden 8.000 kat daha fazla karbon salıyor.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Salımların sebep olduğu iklim krizinden en çok fakir ülkeler ve savunmasız gruplar etkileniyor. 2030 yılına gelindiğinde fakir ülkelerde iklim krizi sebebiyle her yıl 231 bin kişinin hayatını kaybedebileceği öngörülüyor.</li></ul><h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://peace-dividend.org/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Tüm ülkeler, insanlığın ciddi ortak sorunlarına çözüm bulmak için askeri harcamalarını azaltmalı</a></h3>Nobel ödülü almış 50'den fazla bilim insanı ve &nbsp;çeşitli büyük bilim akademilerinin başkanları tarafından&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://peace-dividend.org/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Küresel Barış Hissesi&nbsp;</a>adlı bir girişim başlatıldı. Bu girişimle,&nbsp;tüm ülkeleri askeri harcamaları her yıl yüzde 2 oranında azaltmaya ve bunun yerine iklim değişikliği, salgın hastalıklar ve aşırı yoksullukla mücadele için küresel bir fona katkıda bulunmaya çağrı yapıyorlar.Nature dergisinde yer alan <a fr-original-style="" href="https://www.nature.com/articles/d41586-022-00096-5" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazıya</a> göre,&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Küresel askeri harcamalar 2020'de yüzde 2’den fazla arttı.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Eğer ülkeler 2025'ten itibaren yüzde 2'lik katkıyı böyle bir fona yaparlarsa 5 yılda 1,3 trilyon dolar toplanabilir. Karşılaştırma olarak, temiz enerji ve enerji verimliliğine yapılan küresel yatırım 2020'de toplamda 700 milyar dolardı.</li></ul>Küresel tehditlerle mücadele için finansal kaynaklar esasında mevcut. Eksik olan kısım, savurgan şekilde askeri harcamalara aktarılan paranın, düşük karbonlu ve yeşil enerji teknolojileri gibi daha üretken ve faydalı olabilecek alanlara yönlendirilmesi için bir koordinasyon mekanizması. Girişimin organizatörleri, daha fazla insanı Küresel Barış Hissesi’ne destek vermeye çağırıyorlar. &nbsp;<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.cbd.int/doc/c/5735/c241/efeeac8d7685af2f38d75e4e/sbstta-24-inf-31-en.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Biyoçeşitlik kaybını durdurmak için koruma altındaki alanları artırmaktan fazlası gerek</a></h3>2021 yılı Ekim ayında ilk kısmı çevirimiçi olarak düzenlenen 15. Birleşmiş Milletler Biyoçeşitlilik Konferansı <a fr-original-style="" href="https://www.cbd.int/doc/c/c678/abc2/2ff4f204cf2d46569a376d6a/cop-15-01-rev1-en.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">COP15</a>’in ana bölümü Nisan-Mayıs aylarında Çin‘in Kunming kentinde yüz yüze şekilde gerçekleştirilecek. Konferansta biyoçeşitlilik hedefleri ve 2050 ajandası gibi önemli konular görüşülecek.<img src="https://images.aposto.com/2022/0/3/1643224132308.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.81" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Yuichi KageyamaKonferans öncesinde 50’den fazla uzman bir araya gelerek “2020 sonrası Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi” taslağını değerlendirip görüşlerini belirttiler. Yayımladıkları <a fr-original-style="" href="https://www.cbd.int/doc/c/5735/c241/efeeac8d7685af2f38d75e4e/sbstta-24-inf-31-en.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">rapora</a> göre,&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Biyoçeşitlik kaybını durdurmak ve ve tersine çevirmek için koruma altındaki alanları artırmaktan çok daha fazlası gerekli durumda.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yaklaşık 1 milyon canlı türünün yok olma riski ile karşı karşıya. Sistemsel değişimler olmalı.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2050 biyoçeşitlilik hedeflerine ve 2030 kilometre taşlarına ulaşmak için acilen eyleme geçilmeli.</li></ul>

Dünyahali

Haberler

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye ekonomisi 2021’in ikinci çeyreğinde %21,7 büyüdü. Ağustos ayı enflasyonu ise yıllık bazda %19,25 ile beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Peki, yüksek büyüme ve enflasyon rakamları ne anlama geliyor?<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Pandemi kaynaklı büyüme: Baz etkisi</h3>Mart 2020’de pandemi kaynaklı kapanmaların başlaması, 2020’nin ikinci çeyreğinde birçok ülkenin ekonomisinin daralmasına neden olmuştu. 2021’in ikinci çeyreğinde ise kısıtlamaların azalması ve aşı çalışmalarının hızlanması, tüm dünyada yüksek büyüme rakamlarının ortaya çıkmasını sağladı.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Geçen yıl ikinci çeyrekte %21,4 daralan Birleşik Krallık ekonomisi, bu yılın aynı dönemindeki %22,2'lik performansıyla OECD'nin en yüksek oranda büyüyen ekonomisi oldu.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2020’nin ikinci çeyreğinde %10,3 daralan Türkiye ekonomisi, geçen yılın aynı dönemine kıyasla %21,7 büyüyerek Birleşik Krallık’ın ardından ikinci sırada yer aldı.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2021/8/0/1630837575165.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İnfografik: Taylan KurtBüyüme rakamları hesaplanırken geçen senenin aynı dönemi baz alınıyor. Dolayısıyla büyük alçalma veya yükselme yaşanan dönemlerin ardından o dönem referans alınarak hesaplanan değişimlerde “baz etkisi” görülüyor.Tabii ki, %21,7’lik büyüme rakamını sadece baz etkisiyle açıklamak yeterli değil. TÜİK’in verilerine göre büyümede, tüketim ve yatırımdan kaynaklı iç talep ağır basıyor. İhracattaki artışın %59,9 seviyesinde olması ise özellikle konteyner kıtlığı nedeniyle Asya’dan gelen malların taşıma maliyetlerinin artması sonucu Türkiye’nin ihracat konusunda avantajlı duruma geldiğini gösteriyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Büyümeye rağmen azalan alım gücü</h3>Peki, büyüme rakamlarının sokağa yansıması nasıl oluyor? Son dönemde herkes, gıda fiyatlarının artışından, konut piyasasındaki fahiş fiyatlardan ve maaşlarının değerinin giderek düşmesinden bahsediyor. Ankara Üniversitesi Öğretim Görevlisi Prof. Dr. Yalçın Karatepe’nin deyimiyle: “Kişisel refahımızı artırmayan bir büyüme ile karşı karşıyayız.” Zira, yüksek enflasyon nedeniyle son üç dört senedir alım gücü sürekli olarak düşüyor.<img src="https://images.aposto.com/2021/8/0/1630869380058.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Tüketici fiyat endeksi (TÜFE), Ağustos 2021’de yıllık bazda %19,25, aylık bazda %1,12 arttı. Böylece enflasyon, son 28 ayın zirvesine ulaştı. Verilere göre; en yüksek artış %29 ile gıda ve alkolsüz içecekler, %22,91 ile ev eşyası ve %21,76 ile ulaştırmada görüldü. En düşük artış ise %1,79 ile alkollü içecekler ve tütün grubunda gerçekleşti. Endekste kapanan 415 maddeden 307’sinde fiyat artışının görülmesi, vatandaşın alım gücünün giderek düştüğünü ve gıdaya erişimin zorlaştığını ortaya koyarken geleceğe yönelik endişelerin artmasına neden oluyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Şimdi, ne olacak?</h3>Ekonomistler, Türkiye’deki enflasyonist ortamın kırılmasının yolunun sıkı para politikasından geçtiği ve hükümetin fiyat davranışlarını normalleştirmek adına kararlı adımlar atması gerektiği konusunda birleşiyor. Son verilere göre enflasyon, hâlihazırda %19 olan politika faizinden yüksek durumda. Dolayısıyla, TCMB’nin 23 Eylül’deki Para Politikası Kurulu’nda faiz artırımına gidip gitmeyeceği merakla bekleniyor.&nbsp;Öte yandan, dün gece Türkiye ekonomisinin 2022-2024 yılları arasındaki yol haritasını gösteren <a fr-original-style="" href="https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/09/20210905M1-1.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">"Orta Vadeli Program"</a>&nbsp;onaylandı. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan programa göre, 2022-2024 yılları arasında Türkiye ekonomisinin yıllık ortalama %5,3 büyümesi ve etkin politikalar sayesinde enflasyonun 2024 sonunda %7,6 olarak gerçekleşmesi öngörülüyor.

Büyüme ve enflasyon: Rakamlar ne anlama geliyor?

İklim krizinin yıkıcı etkileri, dünya genelinde hükümet ve şirketleri bir dizi önlemler almaya zorluyor. “Karbon sıfır” hedefleri çerçevesinde belirlenen aksiyon planlarının uygulanabilirliği ve kurumların önlem çabalarındaki ısrar tartışmaya açılıyor. Ekonomi ve yeşil gelecek dilemması hâlihazırda sürerken iklim krizi tartışmaları hangi aşamada? Raporlar ne söylüyor?<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ülkeler iklim krizi karşısında ne kadar hazırlıklı?</h3>Geçtiğimiz ay yayımlanan <a fr-original-style="" href="https://www.technologyreview.com/2021/01/25/1016648/green-future-index/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">MIT Technology Review Insights Yeşil Gelecek Endeksi</a>, 76 ülkenin düşük karbonlu gelecek kurgusundaki ilerleme ve kısıtlamaları inceleyerek ülkelerin performanslarını karbon emisyonu, enerji dönüşümü, yeşil toplum, inovasyon ve iklim başlıkları altında değerlendiriyor. Endekse göre en başarılı üç ülke sırasıyla İzlanda, Danimarka ve Norveç.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avrupa Birliği: Endeks sıralamasında ilk 20’de, mevcut emisyon azaltım politikaları ve rekabetçi politika taahhütleri neticesinde 15 AB üye ülkesi bulunuyor.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Afrika: Güneş enerjisi çözümlerinin hızla yaygınlaşması ve ulusal düzeydeki yeşil ekonomi programlarının uyumu nedeniyle enerji dönüşümü başlığındaki en başarılı on ülkeden yedisini Afrika ülkeleri oluşturuyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD ve Çin:&nbsp;İklim krizi karşısındaki büyük yatırım programlarına rağmen ABD geçmiş politika tercihlerinden ötürü, Çin ise enerji dönüşümündeki eksik adımlarına bağlı olarak sırasıyla 40. ve 45 sırada yer alıyor. &nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Alt sıradaki ülkeler: “Geri kalanlar” ve “iklim çekimserleri” olarak adlandırılan ülkelerin mevcut sanayi, enerji dönüşümü ve iklim politikaları karbon yoğunluğunun azaltılmasının önündeki temel engeller olarak görülüyor.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yeşil dönüşüm için fırsat: Pandemi ve afetler</h3>Covid-19 pandemisi ve yakın dönemdeki afetler, dönüşü olmayan sonuçlarıyla iklim krizi tartışmalarında yeni bir gündeme zemin oluşturuyor. Pandemi sonrası ekonomik toparlanma döneminde ulusal ve yerel düzeydeki politika önerilerinin temiz enerji, sanayi, ulaşım ve gıda konularına öncelik vermesi bekleniyor.&nbsp;Londra merkezli düşünce kuruluşu Ember’in yayımladığı <a fr-original-style="" href="https://ember-climate.org/project/global-electricity-review-h1-2021/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Küresel Elektrik Sektörü İncelemesi</a> ise bu beklentilerin aksine bir tablo çiziyor. Rapor, 2021’in ilk yarısında enerji sektörü emisyonlarının bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla toparlandığını ve pandemi öncesine kıyasla %5 arttığını gösteriyor. Bu artışın %43'ü kömürden, %57’si ise rüzgâr ve güneş enerjisinden karşılanıyor.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yeşil toparlanma: Pandemiden çıkarken yapısal bir değişim ile daha yüksek elektrik talebini daha düşük enerji sektörü emisyonuyla karşılayabilen bir ülke bulunmuyor.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Gri toparlanma:&nbsp;Rüzgar ve güneş enerjisi kadar kömür kullanımını da artıran ve çoğunluğu Asya’da yer alan ülkeler, gri toparlanma başlığı altında değerlendiriliyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Elektrik talebindeki artışının %90'ından ve dünyadaki rüzgar ve güneş enerjisi artışının %43'ünden sorumlu olan Çin'in 2019'da %50 seviyesinde olan küresel kömür üretimindeki payı 2021'in ilk yarısında %53'e yükseliyor.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2021/8/4/1630578622286.png" width="550" fr-original-style="" style="vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; max-width: 100%; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-class="fr-draggable">İnfografik: Taylan Kurt<h3 dir="ltr" fr-original-style="text-align: left;" style="text-align: left; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir kıyamet senaryosu: IPCC raporu hâlâ gündemde</h3>234 bilim insanı ve 195 hükümet tarafından onaylanan, iklim bilimindeki en güncel veri ve analizleri derleyen <a fr-original-style="" href="https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-i/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli 6. Değerlendirme Raporu</a>, gerekli önlemler alınmadığı sürece iklim krizinde dönüşü olmayan bir aşamada olduğumuzu haberleyen bulgular sunuyor.<img src="https://images.aposto.com/2021/8/4/1630578681545.png" width="550" fr-original-style="" style="vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; max-width: 100%; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-class="fr-draggable">Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, raporu "insanlık için kırmızı alarm” olarak niteliyor ve küresel ısınma seviyesi için bir sınır olarak kabul edilen 1,5°C eşiğinin hiç olmadığı kadar yakın olduğunu <a fr-original-style="" href="https://news.un.org/en/story/2021/08/1097362" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">söylüyor</a>. IPPC uzmanları ise karbondioksit ve diğer sera gazlarının emisyonlarında güçlü ve sürekli azalmalar ile hava kalitesinin hızla iyileştirilebileceğini ve 20-30 yıl içinde küresel sıcaklıkların dengelenebileceğini belirtiyor.&nbsp;<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">26. Taraflar Konferansı’na yaklaşırken...</h3>Her yıl bir araya gelerek iklim krizi karşısında ulusal bildirimleri ve emisyon envanterlerini gözden geçiren Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) Taraflar Konferansı (COP), 30 Ekim-12 Kasım tarihleri arasında <a fr-original-style="" href="https://unfccc.int/process-and-meetings/conferences/glasgow-climate-change-conference" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Glasgow’da</a> 26’ncı kez bir araya gelecek. Pandeminin ve doğal afetlerin etkisinin yanında IPCC raporunun çıktıları da gözetildiğinde konferanstan gezegenin geleceğine dair somut ve önemli kararlar çıkması bekleniyor.&nbsp;<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neden önemli? G-20 ülkelerinin yalnızca 13 tanesinin net sıfır karbon taahhüdünün olduğu düşünüldüğünde konferansın dönüştürücü bir etki yaratmasına dair beklentiler <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/news/science-environment-56901261" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">artıyor</a>.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Konferans gündemi: Konferans sonunda kömür kullanımının sonlandırılması, ormansızlaştırmanın durdurulması, elektirkli araç kullanımına geçiş ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım konularına dair somut kararların alınması <a fr-original-style="" href="https://edition.cnn.com/2021/08/10/world/climate-ipcc-report-cop26-politics-cmd-intl/index.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bekleniyor</a>.</li></ul>

PANDEMI ile ilgili hikayeler