Çin’in Lehman Brothers anı: Evergrande krizi

Geçen hafta, Çin’in en büyük ikinci gayrimenkul şirketi Evergrande’in ana merkezinin önünde hiddetli kalabalıklar vardı. Protestocular, “Evergrande, paramızı geri ver” diye bağırırken güvenlik görevlileri binanın etrafında etten bir duvar örerek protestocuları çember içine aldı. Sonrası arbede, ellerinde “polis kanıtı” yazılı afişlerle protestocuları videoya çeken güvenlik görevlileri, ağlayan bir kadının polis arabasına taşınması ve Çin’in alışık olmadığı nice sahne…

Çin’e az çok aşina olan herkes bilir. Çin’de kalabalık gösteriler ve eylemler çok yaygın değildir. Hele büyük şirketlerin bu gösterilerin hedefinde yer alması ve ülke genelinde bağlantılı protestoların ortaya çıkması daha nadirdir. Evergrande, işte bu denli nadir olayların ortaya çıkmasına neden olacak bir krizin eşiğine geldi. Bankalara 20 Eylül’de vadesi gelen kredi faiz ödemelerini gerçekleştiremeyeceğini açıklayan şirket, büyük bir likidite kriziyle karşı karşıya… 305 milyar dolar borcu olduğu tahmin edilen şirketin elinde bekleyen 1,4 milyon konut ve ticari birim var. Bankalar, yatırımcılar, müşteriler ve tedarikçilerden oluşan alacaklılar ise kapıya dayanmaya başladı. Çin ekonomisini derinden etkileyeceği düşünülen bu kriz, 2008’de iflas eden Lehman Brothers’ı hatırlatırken akıllarda tek bir soru var: Evergrande, batamayacak kadar büyük mü?

Krizin eşiğine nasıl gelindi?

Çin’in konut piyasası, son birkaç yıldır patlamaya hazır bir bomba gibi işliyordu. Özellikle son 10 yılda ucuz kredilerle şişen sektör, Çin’in gayri safi yurt içi hasılasının (GSYİH) yaklaşık %25’ini oluşturması sebebiyle Çin ekonomisinin büyümesindeki en önemli faktörlerden biri olarak görülüyor.

Çin hükümeti, 2016 yılında ülkedeki yüksek kredi genişlemesi ve borçlanmaya son vermek için yeni önlemler almaya başladı. Bu da Evergrande’in mevcut projeleri için eskisine nazaran daha zor kredi bulmasına neden oldu. Şirket, ilk olarak Ağustos 2020’de Guangdong eyalet hükümetine bir mektup yazarak Ocak 2021’deki ödemelerin bir likidite krizine yol açabileceğini belirtti. Bu mektup, eylül ayında sosyal medyada yayılırken Evergrande’in hisseleri ve tahvilleri değer kaybetti.

Son bir senede şirket, likidite krizini aşamamış olacak ki 20 Eylül’de vadesi gelen kredi faiz ödemelerini gerçekleştiremeyeceğini açıkladı. Geldiğimiz noktada Evergrande’in inşaat halindeki konut sayısı 1,4 milyon. Bu da krizin yaklaşık 10 milyon kişiyi ilgilendirdiğini gösteriyor. Evergrande, hâlihazırda bankalara ve inşaatın devam etmesini sağlayacak tedarikçilere ödeme yapamazken önümüzdeki aylarda 600-700 milyon dolara karşılık gelen kupon ödemeleri de var. Dolayısıyla temerrüde kesin gözüyle bakılıyor.

Çin hükümeti adım atacak mı?

Xi Jinping yönetimindeki Çin, 2013’ten bu yana ekonomik büyümeyi odağına alarak dünyanın en büyük ikinci ekonomisi haline geldi. Fakat şu anda piyasalarda emlak sektöründe bu denli büyük bir kriz yaşanmasının Çin ekonomisinde domino etkisi yaratacağı ve Evergrande’nin likidite krizi yaşayan tek şirket olmadığı endişesi hâkim. Çin hükümeti, bugüne kadar somut bir adım atmaktan kaçındı; ancak uzmanlar krizin “yayılma riskini” engellemek için müdahalenin kaçınılmaz olduğunu düşünüyor.

• Hong Kong merkezli veri analiz firması Reorg’dan James Shi ve Simon Lee, “Pekin’in önceliği, satmış olduğu 1,4 milyon evi bitirmesi için Evergrande’i zombi formunda dahi olsa ayakta tutmak olacaktır,” diyor ve ekliyor, “Kimse, paralarını isteyen binlerce kızgın kişiyle uğraşmak istemez.”
• Melbourne merkezli Nucleus Wealth’ten Damien Klassen ise “Eminim Xi, ekonominin %25’inin konut sektörüne ayrılmamasını tercih ederdi. Toplumu değiştirmek ve mülkiyeti daha uygun hale getirmek istiyor. Fakat Çin, her an borç krizine girebilir. Sorun şu ki bankalar, tüm gayrimenkul şirketlerine aynı şekilde borç veriyor. Kimse bir sonraki adımda hangi emlak şirketinin düşeceğini bilemiyor,” diyor.