Değişen dünyanın değişmeyen becerileri: Ustalık gelecekte de bir anlam ifade edecek mi?

Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
Ustalık, önemine çok inandığım, saygı duyduğum, söylemlerimde yer etmiş bir kavram. Yaptığım her işte bir gün ulaşmak istediğim bir yetkinlik ve bir anlayış… Fakat son yıllarda bu kavramın hayatımızda her zaman önemli olup olmayacağını sorgulamaya başladım.
Geçen yıl Gaziantep’teki Bakırcılar Çarşısı’nı gezerken durup bir tezgahta bakıra şekil veren ustayı izledim. Yalnızca elinin hareketini değil, malzemeyi tanıyan gözünü, nereye ne kadar vuracağını ve ne zaman duracağını bilen, yıllar içinde gelişmiş çalışma biçimini inceledim. Çok uzakta değil, iki tezgah yanında ise hepsi birbirinin aynısı, seri üretilmiş ve kalıplardan çıkmış ürünler duruyordu.
Bir yanda yılların deneyimiyle şekillenen, zaman ve emek isteyen bir iş; diğer yanda aynı biçimi tekrar tekrar, yorulmadan üretebilen bir sistem vardı. Ürüne bakarken arkasındaki ustalığı hâlâ görebiliyor muyduk? Peki görebiliyorsak ona nasıl bir değer veriyorduk?
Ustalıktan bahsederken sadece ince işçilik gerektiren işlerden söz etmiyorum. En son ne zaman aracınız bir kazaya karıştığında hasarlı bir parçanın doğrudan tamir edildiğini gördünüz? Artık genel çözüm parça değişimi, değil mi?
Yıllarca el becerisiyle çözülen bir sorun, artık başka bir bilgi ve çalışma düzeniyle çözülüyor. Bu durumda yıllarca öğrenilen tamirat işi, belki de artık alışık olduğumuz anlamda bir ustalık gerektirmiyor.
Kaybolmuyor ama biçim değiştiriyor
Geçen hafta Contemporary İstanbul fuarındaki Maison Yirmisekiz Lounge’ta teknolojinin sanata etkisi üzerine bir söyleşiye katıldım. Bager Akbay’ı dinlerken şu sorular tekrar aklıma geldi:
- Bir işi ustalıkla yapmak ne demek?
- Bugün hâlâ ustalıktan aynı şeyi mi anlıyoruz?
- Bir işte ustalaşmak, yıllar sonra hâlâ anlamlı olacak mı?
- Eğer ustalığın anlamı değişiyorsa yıllar içinde kazanılan hangi becerileri korumamız gerekiyor?
Ben ustalığa biraz daha Richard Sennett’in gözünden bakıyorum:
“Zanaat, bir şeyi iyi yapma kapasitesiyle, ustalık ise bir şeyin nasıl iyi yapıldığını diğerlerine göstermeyle ilgilidir.”
Bana göre usta, uzun süre emek vermiş, denemiş, yanılmış, öğrendiklerini yaptığı işe yerleştirmiş kişidir. Elde ettiği sonucu neden iyi bulduğunu açıklayabilir, bir sorun çıktığında nereden başlayacağını bilir, koşullar değiştiğinde deneyimini yeni duruma uyarlayabilir ve bilgisini başkalarına aktarabilir.
Bu yüzden bir işi öğrenmek istediğimde hep “Bu işin ustası kim?” diye bakarım. Ondan öğrenmeye çalışır, çoğu zaman danışmanlık alırım. Çünkü bilginin yanında, o bilgiyi ne zaman ve nasıl kullanacağımı da öğrenmek isterim.
Ustalık bir yolculuk
Bugün teknoloji, birçok alanda bir sonuca ulaşmayı kolaylaştırıyor. Fakat bir sonuç elde edebilmek, onun doğruluğunu, niteliğini ya da ihtiyaca uygunluğunu değerlendirebilmekle aynı şey değil.
Önümüze çok sayıda seçenek geldiğinde hangisini seçeceğiz? Küçük görünen hangi ayrıntının önemli olduğunu nasıl anlayacağız? Ne zaman devam edip ne zaman duracağız?
Gaziantep’te izlediğim ustanın bakıra vururken verdiği kararları düşünüyorum. Dışarıdan bakınca kolay görünen o hareketlerde yılların birikimi var. Hayatın akışı hızlanırken ve biz sonuçlara daha kısa sürede ulaşırken bu birikimi gözden kaçırabiliyoruz. Oysa bilgiye erişmek kadar onu özümsemek, uygulamak ve sınamak da değerli. Yeni araçları öğrenmek ise bu birikimi geliştirmek için bir fırsat.
George Leonard’ın Mastery’de söylediği bu yüzden doğru:
“Ustalık, bir hedef ya da varış noktası değil; bir süreç, bir yolculuk…”
Yılların deneyimi, bize güçlü bir temel sunabilir. O temelin üzerine ne koyacağımız ise merakımıza ve öğrenme isteğimize bağlı. Esasında ustalaştığımız bir alanda bile öğrenmeye devam edebiliriz.
Perspektif: Perakendede de bunu görüyorum. Teknolojiyle gelişen sistemler bize müşteriler hakkında bazen daha çok şey söyleyebiliyor. Yine de karşıdaki insanı dikkatle dinlemek, ihtiyacını anlamak ve bazen ezberlenmiş bir yanıtın dışına çıkmak deneyimle gelişiyor.
Usta bir satış danışmanı, elindeki bilgiyi o karşılaşmanın koşulları içinde değerlendiriyor. Bu, hâlâ fark yaratıyor ve bence gelecekte de yaratmaya devam edecek.
Bir lider olarak bana düşen sorumluluğun da bu deneyimin aktarılmasına alan açmak olduğunu düşünüyorum. İnsanların birlikte çalışmasına, birbirini izlemesine, soru sormasına ve öğrendiğini paylaşmasına fırsat vermek… Çünkü yalnızca iyi sonuçlara değil, o sonuçların nasıl elde edildiğini anlayan ve başkalarına öğretebilen insanlara da ihtiyacımız var. İnsanın elde ettiği deneyimi, birikimi, muhakeme gücünü sürece dahil etmek, emeği ve hafızayı koruyabilmek hâlâ kıymetli.
Peki ustalık gelecekte de anlam ifade edecek mi? Bence evet. Yeni araçlarla birlikte değişmeyi ve gelişmeyi ihmal etmediğimiz sürece… Ustalaşma isteği olmadan öğrenme yolculuğu keyifli olabilir mi?










