Eski ders kitaplarını yakın: Venezuela'da operasyon, borsada ralli

ABD Özel Kuvvetleri Delta Force’un Caracas’a düzenlediği baskınla Venezuela Başkanı Maduro’yu tutuklaması, rejim değişikliği senaryosunu resmen başlatmış olsa da piyasaların bu olaya verdiği tepki, petrolün fırlaması gibi klasik bir savaş senaryosundan ziyade, Venezuela’nın mevcut ekonomik harabesi ve küresel arz fazlası nedeniyle oldukça temkinli ve karmaşık oldu.

Şöyle ki; yaşananların ardından hafta başında piyasalar açıldığında genel beklenti böyle bir olayda petrol fiyatlarının fırlaması olsa da bu yaşanmadı. Brent petrolün varil fiyatı, yakın vadede olduğu gibi 60 dolar seviyelerinde dalgalanmaya devam ediyor.

O hâlde soralım: Petrol fiyatları yaşanan bu gerginliğe rağmen neden artmadı? Çünkü piyasa bu durumu, “Venezuela üretimindeki herhangi bir kısa vadeli kesinti, küresel arz fazlası tarafından kolayca telafi edilebilir; zaten hâlihazırda bir petrol bolluğu var” şeklinde değerlendirdi. Hatta bana kalırsa piyasa bu operasyonu “artık ABD ile Venezuela arasındaki gerginlik de sona erdi” olarak gördü. Belki de daha da önemlisi, yakın vade için ABD’nin Venezuela petrol rezervlerini işlemesiyle petrol arzının daha da artacağı inancı oldukça güçlenmiş oldu. Tam da bu sebeple pazartesi günü, bırakın petrol fiyatlarında bir yükselmeyi, aksine hafta içinde 60 doların altına sarkmayı bile gördük.

Fakat şöyle de bir gerçek var: Her ne kadar Venezuela dünyanın en büyük rezervlerine sahip olsa da yıllardır süren yaptırımlar ve bakımsızlık nedeniyle üretimi günlük 1 milyon varilin çok altına düştü. Petrol piyasası analistleri “yerin altındaki petrol ile borudaki petrol aynı şey değildir” diyerek üretimin toparlanmasının yıllar alacağını vurguluyor. Buna rağmen önümüzdeki 1-2 yıl içerisinde ABD, Venezuela’nın petrol rezervlerini işleyip piyasaya sunabilirse günlük üretim 2–3 milyon varile kadar çıkabilir. Ancak daha fazlası için hem daha fazla yatırıma hem de 10 yıl gibi uzun bir zamana ihtiyaç olduğu kesin. Kısacası Chevron ve diğer ABD’li devlerin Venezuela’ya dönüşü heyecan yaratsa da altyapının onarılması ve yasal çerçevenin oturması 2027 ve sonrasını bulacaktır.

Her ne kadar petrol yaşanan bu gelişmelere tepki vermese de finansal piyasalarda en agresif hareketliliğin yaşandığı yer Venezuela’nın çöp seviyesindeki devlet tahvilleri oldu. Yıllardır temerrütte olan ve ödeme yapılmayan Venezuela tahvilleri, Maduro’nun gidişiyle birlikte geri ödeme umudu doğduğu için spekülatif bir ralli yaşamaya başladı. Yatırımcılar, ABD destekli yeni bir yönetimin veya geçiş hükümetinin IMF ve Dünya Bankası ile anlaşarak borçları yeniden yapılandıracağını ve tahvil sahiplerine ödeme yapacağını fiyatlıyor. Ancak hukukçular, eski yönetimin borçlarının tanınması sürecinin çok karmaşık ve uzun süreceği konusunda uyarıyor.

Yaşananlar sonrasında belki de en ilgi çekici ve belirgin hareket kıymetli madenler cephesindeydi. Olaylar sonrasında altın ve gümüş, hafta başında belirgin bir yukarı yönlü tepkiyle başladı. Kıymetli madenlerdeki bu tepkinin arkasında iki neden vardı. İlki teknik momentumdu. 2025’i %70’lik rekor bir yükselişle kapatan altın ve yine güçlü yükselen gümüş, operasyon öncesinde zaten teknik olarak yeni bir patlamaya hazırdı. Maduro’nun yakalanması bu teknik iştahın bahanesi oldu. İkinci neden ise temel faktörler, yani uluslararası hukukun ihlalinin yarattığı güvenli liman talebiydi. ABD’nin Birleşmiş Milletler onayı olmadan bir devlet başkanını tutup götürmesi “sıradaki kim?” korkusunu tetikledi. Bu durum dolar sistemine olan güveni sarsarken yatırımcıları merkezi olmayan, en güvenli liman olarak görülen altına 4 bin 500 dolar seviyelerine ve gümüşte 80 dolar seviyesine sığınmaya itti.

Hafta başında her ne kadar altın ve gümüş ilk iki gün sert yükselse de hafta ortasında tarihi zirvelerini geçemeyerek hafif bir satış baskısı altına girdi. Bunun temel sebebi de piyasanın Rusya veya Çin gibi aktörlerden anlık bir askerî misilleme gelmediğini fark etmesiydi. Fakat yakın vade için bu geri çekilmenin, özellikle de altın açısından bir zayıflık değil, aksine yeni bir güç toplama evresi olabileceğini de unutmamak gerekiyor. Çünkü Maduro’nun tutuklanması, Washington’ın artık kurallar kitabını tamamen kenara ittiğinin bir kanıtı. 2026 yılı, ABD’nin bu agresif tutumuyla birlikte jeopolitik belirsizliğin zirve yapacağı bir yıl olmaya güçlü bir aday.

Savaş tamtamları çaldığında borsaların sığınaklara kaçması beklenir. Ama yine öyle olmadı. Bu nedenledir ki artık eski ders kitaplarını çöpe atmanın çoktan vakti geldi, hatta geçiyor bile. Operasyon ve Maduro’nun tutuklanması sonrasında 8 Ocak sabahı küresel piyasalar korkuyla değil, aksine iştahla uyandı. S&P 500 ve Nasdaq’ın hafta başında neden yeni zirveleri zorladığının altında da iki önemli etmen var. İlki “havlamayan köpek” teorisi, bir diğeri ise bir petrol krizinin ortaya çıkmamış olmasıydı. Bu nedenle borsalar hafta başında Venezuela operasyonunun hızlı ve cerrahi bir şekilde bitmesini adeta kutladı. Çünkü günlerdir yatırımcılar operasyonun uzayıp bölgesel bir savaşa dönüşmesinden korkuyordu. Maduro’nun hızla New York’a götürülmesi ve çatışmaların sönümlenmesi piyasadan büyük bir risk primini silmiş oldu ve böylelikle endekslerde bir rahatlama rallisi görüldü.

Chevron ve Halliburton hisseleri, Venezuela’nın devasa rezervlerinin nihayet ABD şirketlerine açılacağı beklentisiyle endeksi yukarı taşıyan lokomotifler oldu. Kısaca Wall Street hafta başında kaos bitti, şimdi iş yapma zamanı dedi. Günün sonunda operasyonun başarısı ve Trump yönetiminin agresif dış politikası savunma sanayi hisselerini de yukarı yönlü destekledi. Yine Chevron ve ExxonMobil gibi şirketler için Venezuela potansiyel bir fırsat olsa da “kamulaştırma riski bitti mi?” sorusu hâlâ masada olduğu için petrol hisselerinde hisse bazlı hareketler temkinli kalmaya devam ediyor.

Sözün özü, yaşanan olaylar sonrasında piyasalar olayın kendisinden ziyade şimdilik bulaşıcılık riskine odaklanmış durumda. Çin ve Rusya’nın operasyonu kınaması ve özellikle Çin’in Venezuela’daki alacaklarının tehlikeye girmesi, büyük güçler rekabeti riskini artırdı. Bu durum hâlâ altın gibi güvenli limanlara olan talebi hafifçe canlı tutuyor ve tutmaya da devam edecek gibi görünüyor. Yine Birleşmiş Milletler yetkililerinin operasyonu uluslararası hukuka aykırı bulması da uzun vadede ABD şirketlerine yönelik misilleme risklerini gündeme getiriyor.