Eylül: Hepimizin bildiği ama görmezden geldiği hikaye

“Hepiniz bu hikayeyi biliyorsunuz ama görmezden geliyorsunuz.” 

Böyle yazıyor Eylül’ün tanıtım metninde. Bu hikaye toplumun büyük bir kısmı tarafından dışlanan, ötekileştirilen, önemsenmeyen transların hikayesi. Eylül Cansın ve Hande Kader’in hayatlarından, başına gelen olaylardan esinlenerek kaleme alınan Eylül oyununu hem yazarı hem yönetmeni hem de oyuncusu olan Uğur Kanbay’la konuştuk.

Eylül sahnelendiği tarihten itibaren herkes tarafından sevilen bir oyun oldu. Biraz yolculuğundan bahsedelim. Bu metnin, oyunun çıkış noktası neresi oldu? Seni bu oyuna yönlendiren sebepler neydi? Biraz bahseder misin?

Ben, Eylül Cansın ve Hande Kader cinayetlerinden—Eylül’ünki de intihardan öte bir toplumsal cinayet gibi geliyor bana—etkilendiğim ve bir sorumluluk hissettiğim için bir gün böyle bir hikaye anlatmak istedim.

Ne anlatıyor Eylül?

Eylül görünmemenin, göründüğünde itilmenin sancısını ve bir toplumun ikiyüzlülüğünü anlatıyor aslında.

Nasıl bir hazırlık süreci geçirdin? Nelerden yararlandın, kimlerden fikir aldın?

Benim hazırlık sürecim Periscope’ta yayın seyrederek ve araştırma yaparak geçti. Arabesk dünyaya da ailemden gelen müzikhol kültüründen hâkimdim ve provalarda gözüne güvendiğim arkadaşlarımın desteğiyle Eylül çıktı.

Sahnede iki saat trans bir bireyi canlandırıyorsun. Kostüm, kıyafet ve ayakkabılarla iki saat başka bir kimliğe bürünüyorsun. Yaptığın araştırmalar doğrultusunda nasıl bir hayatları var?

Araştırmalardan ziyade gözlemlerim sonucunda kendimce şu kanıya vardım: Trans kavramı benim için gerçek bir görünürlük demek. Tamamen yok sayıldığın bir coğrafyada var olmaya çalışmak. Bu yüzden öfkeleri diri, aşkları gerçek ve güçlü oldukları kadar çıplaklıklarından ötürü—buradaki çıplaklıktan kastım insan olarak bir çıplaklık—savunmasız bir hayatın içinde transeksüel bireyler.

^{Fotoğraf: Sumru Uçak}

Araştırma esnasında şaşırdığın sende farklı duygular uyandıran şeyler oldu mu? Seni sahnede en çok zorlayan neydi?

Beni sahnede zorlayan tek şey, bu karakter gerçek bir insan gibi görünmezse korkusuydu. Cambazlık gibi Eylül’ü oynamak… İpin üstünden düşüp yere de çakılabilirdim. Çünkü karakter kanlı canlı olmazsa bir skeç tipine dönüşebilirdi.

Altı yıldır oynuyorsun. O dönemde bahsettiğin trans cinayetleri, mobbing, tacizler günümüzde hâlâ devam ediyor. Transların toplumdaki konumunu nasıl değerlendiriyorsun? 

6 yıldır bu klişelerle dolu metnim maalesef ki güncelliğini koruyor. Trans bireylerin toplumdaki konumu maalesef ki çok can acıtıcı bir noktada. Gece onları arzulayan insanlar, gündüz öldürebiliyorlar. Çünkü toplum için geceleri mübah olan şey gündüzleri günah.

Tiyatro sahnesinde çok aşina olmadığımız bir durum aslında. Herkesin bildiği ancak dile getirmediği bir konuyu sahneye taşıdın. Tiyatroda son yılları saymazsak bu tarz etkili metinler ya da oyunculukları neden görmüyoruz? Ya da görüyor muyuz?

Çok fazla iyi metin ve başarılı performans var bence tiyatro sahnesinde. Biz bu açıdan zenginiz. Şartlarımıza, alamadığımız desteklere, yetersiz imkanlara bakılırsa mükemmel işler seyrediyoruz her sene.

Sahnelerin en çok sevilen oyunu arasında. Yıllardır da kapalı gişe oynuyor. Neden sevildi Eylül, bu kadar ilgi bekliyor muydun?

Eylül’ün bu kadar sevileceğini öngörememiştim. Evet, oyuna, hikayeye hep inandım ama geldiği nokta hem hayallerim arasında hem hayallerim ötesinde. Bu kadar sevilmesinin sebebi, Eylül’ü insan olarak kusurlarıyla hatalarıyla görüyor seyirci ve herkes kendi içindeki dayanma gücünü de görüyor Eylül’de. Çünkü Eylül’ün yaşadığı duyguları yaşıyor seyirci de. Cinsiyet kimliği ne olursa olsun. Aşk, nefret, korku, sevinç, üzüntü, şaşkınlık, idrak… Eylül de anlattığı hikayesinde bunları yaşıyor.

Transları canlandıran oyuncuların trans olması gerektiğiyle ilgili dünya genelinde bir tartışma var. Bununla ilgili ne düşünüyorsun?

Transları canlandıran oyuncu trans olmalı görüşünü savunmuyorum. Bir metinde de “Kadın oyuncu tarafından oynanmalı” yazıyordu. Bu zaten transların yıllardır verdiği mücadelenin mantığına ters gibi geliyor bana. Kim oynamak istiyorsa ve iyi oynuyorsa oynayabilir bence problem yok. Sadece temsil edilen şeyin ağırlığını unutmamalı oynayan kişi.

Son olarak 30 Haziran’da Onur Yürüyüşü yapılacak. Bir tiyatrocu olarak LGBTİ bireyler için ne söylemek istersin?

Yürüyün, kim tutar sizi. Umarım her LGBTİ+ bir gün haklarını aramak için eylemler yapmak zorunda kalmadığı bir dünyada, kiminle istiyorsa onunla el ele yürür.

Eylül

Yazan/Yöneten/Oynayan: Uğur Kanbay
Yardımcı Yönetmen: Ali Bal, Yunus Eski
Müzik: Bahadır Gülşen
Koreograf: Deniz Akarslan
Işık Tasarım: Yasin Gültepe
Kostüm Tasarım: Duygu Kutluca
Asistan: Buse Tahirağaoğlu
Yapım: Sfrpztf