Fahiş fiyatların sorumlusu kim?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, New York’ta yeni açılan Türkevi’nde yaptığı açıklamada gıda fiyatlarındaki yükselişten zincir marketleri sorumlu tuttu. Fahiş fiyat iddiaları hakkında Ticaret Bakanlığı’nın “gerekli operasyonları” yapacağını belirten Erdoğan, “Beş tane zincir marketin topladığı ürünler, piyasayı alt üst ediyor. Bunlar daha adil davranırlarsa hem vatandaş uygun fiyatla ürün alabilecek hem de üretici parasını zamanında alma şansına ulaşacaktır,” dedi. Açıklamanın ardından Ticaret Bakanlığı, zincir marketlerde denetim için müfettiş görevlendirdiğini açıkladı.

Arka plan: Türkiye’de tüketici fiyat endeksi (TÜFE), ağustos ayında yıllık bazda %19,25 seviyesine yükseldi. Böylece enflasyon, son 28 ayın zirvesine ulaştı. Açıklanan verilere göre, en yüksek artış %29 ile gıda ve alkolsüz içeceklerde gerçekleşti; ancak uzmanlar hissedilen gerçek gıda enflasyonun daha yüksek olduğunu iddia ediyor.

Bakanlık ne planlıyor? Bakanlık, ticaret müfettişleri aracılığıyla tüm ülke sathında faaliyet gösteren en yaygın şube ağına sahip beş büyük zincir markette ürünlerde fahiş fiyat artışı yapılıp yapılmadığını tespit etmeyi planlıyor. Yapılan açıklamada; “Bakanlık olarak, serbest rekabete ve piyasa koşullarına aykırı hareket ederek tüketicilerin mağduriyetine neden olanlarla mücadelemizi sürdürmekte ve bu konuda yasal çerçevede her türlü tedbiri almakta kararlıyız,” ifadesi kullanıldı.

Yorumlar ve talepler: Türkiye’de zincir marketler, uzun bir süredir artan gıda fiyatlarıyla ilgili eleştirilerin odağı haline gelmiş durumda. Cumhurbaşkanı’nın açıklaması ve bakanlığın hamlesi de tartışmaların yeniden alevlenmesine neden oldu.

• Türkiye Perakendeciler Federasyonu (TFP) Başkanı Ömer Düzgün, zincir marketlerin gittikleri her yerde sektöre “darbe” vurduğunu belirtirken “Anadolu’da çoğalan zincir marketler, oradaki küçük esnafı bitiriyor. Bu da haliyle sektöre zarar veriyor ve fiyatlara yansıyor. Bu sebepten dolayı, öncelikle açılış kriterleri bir düzene bağlanmalı,” diyor.
•  Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) Genel Başkanı Bendevi Palandöken ise Perakende Yasası’nın acilen güncellenmesi gerektiğini belirtiyor. "Ticari hayatta yaşanan kuralsızlıklar esnafımızın gelişmesini olumsuz etkiliyor. On binlerce şubede yüzlerce esnafın işini tek dükkanda yapan zincir marketlerin haftanın her günü açık olmasına artık son verilmeli,” diyen Palandöken, fiyatların düşmesinin rekabet ile olabileceğini aksi takdirde enflasyonda makasın daha fazla açılacağını savunuyor.

Geniş perspektif: Bloomberg’ün hesaplamalarına göre, her ne kadar fahiş fiyatlardan zincir marketler sorumlu tutulsa da bu şirketlerin faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr (FAVÖK) marjları, BIST 100 ortalamasının altında kalıyor. 2021’in ikinci çeyreğinde BIST 100’ün ortalaması %16,54 olurken BİM’in FAVÖK marjı %9, Şok’un %9,3, Migros’un %7,7 ve Carrefoursa’nın %5,5 olarak kaydedildi.