Faiz sebep enflasyon sonuç dedik, bütün ülke faize çalışır hale geldik

EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
2 Nisan 2025 tarihinden bu yana ABD Başkanı Trump’ın dünya geneline uyguladığı tarifeleri, bunların bazı ülke grupları için geri alınmasını, yeniden bazı ülkelere tarife konmasını, bazı ülkelerin tarifelerinin artırılmasını vs. konuşuyoruz. Dünya ekonomisi neredeyse kelimenin tam anlamıyla tarifelerden kaynaklanan vergi oranlarına ve bunların olası etkilerine kitlenmiş durumda. Bir de buna 16 Temmuz 2025 günü saat 18.30 civarında gelen, bir Beyaz Saray yetkilisine atfen; “Başkan Trump’ın Fed Başkanı Powell’ı görevden almayı düşünüyor” son dakika haberi eklendi. Gerçi hemen Başkan Trump tarafından yalanlandı ama belli ki bu ilişki böyle devam edecek.
ABD’de yıllık enflasyon oranı Haziran 2025'te üst üste ikinci ay hızlanarak, Şubat ayından bu yana en yüksek seviye olan %2,7'ye çıktı. Gıda fiyat artışları Mayıs ayında %2,9 iken Haziran’da %3’e yükseldi. Petrol fiyatlarının etkisiyle ulaştırma hizmetleri %2,8’den %3,4’e ulaşmış durumda. Aylık bazda, ABD TÜFE’si %0,3 artarak beş ayın en büyük artışını kaydetti. Mayıs ayındaki artış %0,1 idi. Yıllık çekirdek enflasyon da %2,8'den %2,9'a yükseldi ancak %3'lük tahminlerin altında kaldı. Çekirdek enflasyonun beklentilerin altında kalması sevindirici oldu.
ABD enflasyonuna ilişkin yukarıda bahsettiklerim size Andersen’den masallar gibi gelebilir. Yıllıkta %2,7’lik bir enflasyon bizim hayallerimizde bile yer alamıyor maalesef. Ancak ABD’de işler iyi gitmeyince dünya da bundan etkileniyor. Fed’in faiz indirim ihtimalinin Eylül ayından sonraya gittiğini düşünmek bile piyasaları umutsuzluğa sevk etti.
ABD’de olan her şey doları ve dolar cinsi varlıkları etkiliyor. Her ne kadar bizde içeride kontrollü dalgalı kur rejimi olsa da, dolar son aylarda hafif hafif yukarıya doğru gitmeye başladı.
19 Mart 2025 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı ve Cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması sonrasında dolar/TL’de ani bir yukarıya doğru hamle ve arkasından yabancıların çok hızlı bir şekilde çıkışı, Merkez Bankası’nın aylardır yüksek faiz ödeyerek biriktirdiği dolarları kuru tutmak adına harcaması, sonrasında gelen faiz artırımı, Türkiye ekonomisinin bir türlü faiz indirim sürecine girmesini engelliyor.
Ekonomide “Faiz sebep enflasyon sonuç” söylemi sonrasında bunun gerçek olduğuna inanılarak yapılan faiz indirimlerinin yarattığı fakirleşme, ekonomik çöküş ve ekonominin tüm alanlarına sirayet etmiş dengesizlikleri aradan geçen 2 yıldan fazla süredir bir türlü gideremiyoruz.
Yüksek faiz ortamı işletmelerimizi esir almış durumda. Sanayinin payı ülkede giderek küçülüyor. Sanayi kesiminde işten çıkarmaların arttığı, şirketlerin birbiri ardına konkordato ilan ettiği yeni bir süreçteyiz. Üstelik faiz bugün indirilse bile şirketlere bunun yansıması kredi sıkılaşması altında nasıl olacak, bunu kestiremiyoruz. Şirketler kesimi için faiz giderleri çok uzun zamandır artık ek maliyet demek. O nedenle kur neredeyse uzunca bir dönem sabit kalsa da üretici maliyetleri her alanda artıyor.
Yüksek kur ortamından çıkıldığında yabancının ülkede kalması için bir neden de yok. Ülkede herkes için eşit olması gereken hukuk, gücü olandan yana. Para kazanılan birçok alanda ülke genelinde mafya tarzı oluşumlar hâkim. Tarlanıza, varlığınıza çökülmeyeceğinin garantisi yok. Halkın alım gücü yerlerde. Böyle bir ortamda neden bir yabancının gelip Türkiye’ye yatırım yapması gerekir sorusunun cevabını verebilmek kolay değil.
Şirketlerin finansmana ulaşamaması ciddi bir sorun. Şirketler yüksek faiz ödedikleri için değil, nakit akışı kesildiği için ölürler. Bu, dünyanın pek çok yerinde böyledir. Bizde üstüne üstlük yaklaşık son 10 yıldır ucuz krediye alışan birçok şirketimiz, elde ettikleri bu krediyi verimli alanlara yatırmak, rekabetçiliği artıracak dönüşümü sağlamak, teknolojik gelişmeyi yakalamak yerine arsaya, tarlaya, otomobile, yurt dışında emlak alımına vs. yatırım yaptılar.
Sıkıntıyı esas çeken KOBİ dediğimiz küçük ve orta boy işletmeler. Bunların finansal kaynağa erişimi son derece kısıtlı. Erişseler dahi ülkenin mevcut durumu yatırım yapmaya elverişli olmadığı için, şirket sahiplerinde yatırım yapma hevesi de kalmamış durumda.
Fakat ekonomik program ilerledikçe, farklı noktalarda patlamaya hazır bombaların olduğunu görüyoruz.
Örneğin, 16 Temmuz 2025 tarihinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından açıklanan “Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcu” 66 ayın zirvesine ulaşmış durumda. Özel sektörün yurt dışından sağladığı toplam kredi borcu, Mayıs sonu itibarıyla 2024 yıl sonuna göre 18,1 milyar dolar artarak 190,4 milyar dolar oldu. Böylelikle veri, 2019 Kasım ayından bu yana görülen en yüksek seviyeyi de görmüş durumda.
Finansmana içeride ulaşamayınca, firmalarımızdan gücü ve imkânı olanlar yurt dışından borçlanma yoluna gidiyorlar. Yurt dışından borçlanmanın bu kadar artmasının tek sebebi içeride finansmana ulaşamamak değil elbette. Uzun zamandır özellikle yabancılara off-the-record verilen kur artmayacak garantisi olsa gerek.
Fakat bu yüksek borçluluk, ister istemez kur riskini de beraberinde getiriyor. Kurun uzun zaman artmayacağına inanan firmalar, uzun dönemli borçlarını artırmış gözüküyorlar. Fakat kur beklenmedik bir şekilde artarsa, o zaman ne olur şimdiden tahmin etmek çok güç değil.
Zira borçlanmanın döviz kompozisyonuna bakıldığında, ABD doları cinsinden borçlanmanın en yüksek paya sahip olduğu görülüyor. 177,5 milyar ABD doları tutarındaki uzun vadeli kredi borcunun %58,1’inin ABD doları, %32,5’inin euro, %2,2’sinin Türk lirası ve %7,2’sinin ise diğer döviz cinslerinden oluştuğunu; 12,8 milyar ABD doları tutarındaki kısa vadeli kredi borcunun ise %39,5’inin ABD doları, %18,4’ünün euro, %39,3’ünün Türk lirası ve %2,8’inin ise diğer döviz cinslerinden oluştuğunu Merkez Bankası verisinden görüyoruz.
Ciddi bir kur riski üstlenilmiş gibi gözüküyor.
Bütün bu süreci yaşamamıza neden olan “Faiz Sebep Enflasyon Sonuç” inanışı ve arkasından gelen Nas Ekonomisi, Türkiye ekonomisini akranlarının çok ötesinde bir faize taşımış durumda.
Herkesin gözünün üstünde olduğu politika faizi bir yana, ekonomiyi bir şekilde rayına oturtmak için uygulanan yüksek faiz politikasının Türkiye bütçesinde oluşturduğu gedik, Fatih’in İstanbul surlarında oluşturduğu ile yarışır halde.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı aylık Merkezi Yönetim Bütçe Gerçekleşme verilerine göre, merkezi yönetim bütçe açığı haziran ayında 330,2 milyar TL olarak gerçekleşti. Böylelikle, yılın ilk 6 ayında bütçe açığı 980,5 milyar TL oldu. Bir zamanlar bağlandığı en sağlam çıpasının yerinde yeller esiyor.
Ocak-Haziran 2025 dönemi faiz harcamalarının tutarı 1.111.439.824 TL (bin TL) ulaşmış durumda. Yine Ocak-Haziran 2025 dönemi harcamalar toplamının 6.579.058.415 TL (bin TL) olduğu dikkate alındığında, bütçe harcamalarının %16,8’i faiz giderlerinden oluşmakta. Yani 100 birimlik harcamanın yaklaşık 17 TL’si faize gidiyor.
2025 yılı için bütçelenen faiz gideri 1.950.000.000 TL (bin TL) olarak öngörülmüşken, ilk 6 ayda bunun %57’sine ulaşılmış durumda.
“Faiz sebep enflasyon sonuç”tan geldiğimiz nokta burası.
Yazık güzel ülkeye, emeklerimize.










