Faiz sebep enflasyon sonuç dedik, bütün ülke faize çalışır hale geldik

Ekonomide “Faiz sebep enflasyon sonuç” söylemi sonrasında bunun gerçek olduğuna inanılarak yapılan faiz indirimlerinin yarattığı fakirleşme, ekonomik çöküş ve ekonominin tüm alanlarına sirayet etmiş dengesizlikleri aradan geçen 2 yıldan fazla süredir bir türlü gideremiyoruz.
Faiz sebep enflasyon sonuç dedik, bütün ülke faize çalışır hale geldik

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

2 Nisan 2025 tarihinden bu yana ABD Başkanı Trump’ın dünya geneline uyguladığı tarifeleri, bunların bazı ülke grupları için geri alınmasını, yeniden bazı ülkelere tarife konmasını, bazı ülkelerin tarifelerinin artırılmasını vs. konuşuyoruz. Dünya ekonomisi neredeyse kelimenin tam anlamıyla tarifelerden kaynaklanan vergi oranlarına ve bunların olası etkilerine kitlenmiş durumda. Bir de buna 16 Temmuz 2025 günü saat 18.30 civarında gelen, bir Beyaz Saray yetkilisine atfen; “Başkan Trump’ın Fed Başkanı Powell’ı görevden almayı düşünüyor” son dakika haberi eklendi. Gerçi hemen Başkan Trump tarafından yalanlandı ama belli ki bu ilişki böyle devam edecek.

ABD’de yıllık enflasyon oranı Haziran 2025'te üst üste ikinci ay hızlanarak, Şubat ayından bu yana en yüksek seviye olan %2,7'ye çıktı. Gıda fiyat artışları Mayıs ayında %2,9 iken Haziran’da %3’e yükseldi. Petrol fiyatlarının etkisiyle ulaştırma hizmetleri %2,8’den %3,4’e ulaşmış durumda. Aylık bazda, ABD TÜFE’si %0,3 artarak beş ayın en büyük artışını kaydetti. Mayıs ayındaki artış %0,1 idi. Yıllık çekirdek enflasyon da %2,8'den %2,9'a yükseldi ancak %3'lük tahminlerin altında kaldı. Çekirdek enflasyonun beklentilerin altında kalması sevindirici oldu.

ABD enflasyonuna ilişkin yukarıda bahsettiklerim size Andersen’den masallar gibi gelebilir. Yıllıkta %2,7’lik bir enflasyon bizim hayallerimizde bile yer alamıyor maalesef. Ancak ABD’de işler iyi gitmeyince dünya da bundan etkileniyor. Fed’in faiz indirim ihtimalinin Eylül ayından sonraya gittiğini düşünmek bile piyasaları umutsuzluğa sevk etti.

ABD’de olan her şey doları ve dolar cinsi varlıkları etkiliyor. Her ne kadar bizde içeride kontrollü dalgalı kur rejimi olsa da, dolar son aylarda hafif hafif yukarıya doğru gitmeye başladı.

19 Mart 2025 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı ve Cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması sonrasında dolar/TL’de ani bir yukarıya doğru hamle ve arkasından yabancıların çok hızlı bir şekilde çıkışı, Merkez Bankası’nın aylardır yüksek faiz ödeyerek biriktirdiği dolarları kuru tutmak adına harcaması, sonrasında gelen faiz artırımı, Türkiye ekonomisinin bir türlü faiz indirim sürecine girmesini engelliyor.

Ekonomide “Faiz sebep enflasyon sonuç” söylemi sonrasında bunun gerçek olduğuna inanılarak yapılan faiz indirimlerinin yarattığı fakirleşme, ekonomik çöküş ve ekonominin tüm alanlarına sirayet etmiş dengesizlikleri aradan geçen 2 yıldan fazla süredir bir türlü gideremiyoruz.

Yüksek faiz ortamı işletmelerimizi esir almış durumda. Sanayinin payı ülkede giderek küçülüyor. Sanayi kesiminde işten çıkarmaların arttığı, şirketlerin birbiri ardına konkordato ilan ettiği yeni bir süreçteyiz. Üstelik faiz bugün indirilse bile şirketlere bunun yansıması kredi sıkılaşması altında nasıl olacak, bunu kestiremiyoruz. Şirketler kesimi için faiz giderleri çok uzun zamandır artık ek maliyet demek. O nedenle kur neredeyse uzunca bir dönem sabit kalsa da üretici maliyetleri her alanda artıyor.

Yüksek kur ortamından çıkıldığında yabancının ülkede kalması için bir neden de yok. Ülkede herkes için eşit olması gereken hukuk, gücü olandan yana. Para kazanılan birçok alanda ülke genelinde mafya tarzı oluşumlar hâkim. Tarlanıza, varlığınıza çökülmeyeceğinin garantisi yok. Halkın alım gücü yerlerde. Böyle bir ortamda neden bir yabancının gelip Türkiye’ye yatırım yapması gerekir sorusunun cevabını verebilmek kolay değil.

Şirketlerin finansmana ulaşamaması ciddi bir sorun. Şirketler yüksek faiz ödedikleri için değil, nakit akışı kesildiği için ölürler. Bu, dünyanın pek çok yerinde böyledir. Bizde üstüne üstlük yaklaşık son 10 yıldır ucuz krediye alışan birçok şirketimiz, elde ettikleri bu krediyi verimli alanlara yatırmak, rekabetçiliği artıracak dönüşümü sağlamak, teknolojik gelişmeyi yakalamak yerine arsaya, tarlaya, otomobile, yurt dışında emlak alımına vs. yatırım yaptılar.

Sıkıntıyı esas çeken KOBİ dediğimiz küçük ve orta boy işletmeler. Bunların finansal kaynağa erişimi son derece kısıtlı. Erişseler dahi ülkenin mevcut durumu yatırım yapmaya elverişli olmadığı için, şirket sahiplerinde yatırım yapma hevesi de kalmamış durumda.

Fakat ekonomik program ilerledikçe, farklı noktalarda patlamaya hazır bombaların olduğunu görüyoruz.

Örneğin, 16 Temmuz 2025 tarihinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından açıklanan “Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcu” 66 ayın zirvesine ulaşmış durumda. Özel sektörün yurt dışından sağladığı toplam kredi borcu, Mayıs sonu itibarıyla 2024 yıl sonuna göre 18,1 milyar dolar artarak 190,4 milyar dolar oldu. Böylelikle veri, 2019 Kasım ayından bu yana görülen en yüksek seviyeyi de görmüş durumda.

Finansmana içeride ulaşamayınca, firmalarımızdan gücü ve imkânı olanlar yurt dışından borçlanma yoluna gidiyorlar. Yurt dışından borçlanmanın bu kadar artmasının tek sebebi içeride finansmana ulaşamamak değil elbette. Uzun zamandır özellikle yabancılara off-the-record verilen kur artmayacak garantisi olsa gerek.

Fakat bu yüksek borçluluk, ister istemez kur riskini de beraberinde getiriyor. Kurun uzun zaman artmayacağına inanan firmalar, uzun dönemli borçlarını artırmış gözüküyorlar. Fakat kur beklenmedik bir şekilde artarsa, o zaman ne olur şimdiden tahmin etmek çok güç değil.

Zira borçlanmanın döviz kompozisyonuna bakıldığında, ABD doları cinsinden borçlanmanın en yüksek paya sahip olduğu görülüyor. 177,5 milyar ABD doları tutarındaki uzun vadeli kredi borcunun %58,1’inin ABD doları, %32,5’inin euro, %2,2’sinin Türk lirası ve %7,2’sinin ise diğer döviz cinslerinden oluştuğunu; 12,8 milyar ABD doları tutarındaki kısa vadeli kredi borcunun ise %39,5’inin ABD doları, %18,4’ünün euro, %39,3’ünün Türk lirası ve %2,8’inin ise diğer döviz cinslerinden oluştuğunu Merkez Bankası verisinden görüyoruz.

Ciddi bir kur riski üstlenilmiş gibi gözüküyor.

Bütün bu süreci yaşamamıza neden olan “Faiz Sebep Enflasyon Sonuç” inanışı ve arkasından gelen Nas Ekonomisi, Türkiye ekonomisini akranlarının çok ötesinde bir faize taşımış durumda.

Herkesin gözünün üstünde olduğu politika faizi bir yana, ekonomiyi bir şekilde rayına oturtmak için uygulanan yüksek faiz politikasının Türkiye bütçesinde oluşturduğu gedik, Fatih’in İstanbul surlarında oluşturduğu ile yarışır halde.

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı aylık Merkezi Yönetim Bütçe Gerçekleşme verilerine göre, merkezi yönetim bütçe açığı haziran ayında 330,2 milyar TL olarak gerçekleşti. Böylelikle, yılın ilk 6 ayında bütçe açığı 980,5 milyar TL oldu. Bir zamanlar bağlandığı en sağlam çıpasının yerinde yeller esiyor.

Ocak-Haziran 2025 dönemi faiz harcamalarının tutarı 1.111.439.824 TL (bin TL) ulaşmış durumda. Yine Ocak-Haziran 2025 dönemi harcamalar toplamının 6.579.058.415 TL (bin TL) olduğu dikkate alındığında, bütçe harcamalarının %16,8’i faiz giderlerinden oluşmakta. Yani 100 birimlik harcamanın yaklaşık 17 TL’si faize gidiyor.

2025 yılı için bütçelenen faiz gideri 1.950.000.000 TL (bin TL) olarak öngörülmüşken, ilk 6 ayda bunun %57’sine ulaşılmış durumda.

“Faiz sebep enflasyon sonuç”tan geldiğimiz nokta burası.

Yazık güzel ülkeye, emeklerimize.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YAZARLAR

Prof. Dr. Burak Arzova

Prof. Dr. Burak Arzova

Akademisyen. 1994 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’nden mezun olmasının ardından araştırma görevlisi olarak göreve başladı. 1996 yılında yüksek lisans, 2000 yılında doktorasını tamamlayan Arzova, 2004 yılında doçent, 2009 yılında da profesör oldu. Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi, Muhasebe-Finansman Ana Bilim Dalı’nda öğretim görevlisi.

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar

Bu hafta yurt içinde Ekim ayı merkezi yönetim bütçe dengesi, konut satışları ve üçüncü çeyrek işgücü istatistikleri öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı perakende satışları ve Fed'in Ekim ayı toplantı tutanakları, İngiltere'de enflasyon ve Çin'de sanayi üretimi verileri ön planda.

15 Kas 2026

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri

ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu ele geçirmesi, Trump'ın işini zorlaştıracak yeni bir siyasi denge yarattı. Yeni siyasi denge, gümrük vergilerinden federal harcamalara ve Fed’in bağımsızlığına kadar birçok alanda Amerikan ekonomisi doğrudan etkileyecek.

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD’nin seçimi Asya’nın sorunu oldu

ABD seçimleri geride kaldı. Tahmin edildiği gibi Demokratlar büyük bir başarı sağladı. Yenilginin büyük oranda İran savaşına bağlanması ve Trump’a yönelik muhalefetin sadece Demokratlardan değil Cumhuriyetçilerden de gelmeye başlamasıyla savaşın bitmesine yönelik iyimserlik arttı. Bu durum elbette dünyamızın geleceği ve istikrarı açısından önemli ve olumlu bir gelişme. Ancak seçim sonrasında Demokratlardan gelen açıklamalar, seçim sonuçlarının özellikle yapay zeka yatırımlarından sipariş alan Asya ülkeleri için soruna dönüşecek gibi görünüyor.

Erhan Aslanoğlu

·

12 Kas 2026

ABD’nin seçimi Asya’nın sorunu oldu
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Türk sanayisinde iki farklı tablo: Büyüyen üretim, daralan istihdam

Türkiye'de imalat sanayi üretimi son yıllarda büyümeye devam ederken, tekstil ve hazır giyim gibi emek yoğun sektörlerde üretim ve istihdam kaybı yaşandı. Büyüyen sektörlerdeki istihdam artışı bu kaybı telafi etmeye yetmezken, tekstil fabrikalarının azalan makine yatırımları yerli ekipman üreticilerini de etkilemeye başladı. Sanayide üretim ve istihdam arasındaki ayrışma büyürken, düşen kâr marjları ve artan finansman giderleri mevcut üreticilerin yeni sektörlere yönelik yatırımlarını da zorlaştırıyor.

Emircan Yaman

·

12 Kas 2026

Türk sanayisinde iki farklı tablo: Büyüyen üretim, daralan istihdam
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Enflasyon Raporu haftası

Bu hafta yurt içinde TCMB'nin yılın son Enflasyon Raporu, Eylül ayı sanayi üretimi, cari işlemler dengesi ve Kasım ayı Piyasa Katılımcıları Anketi öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı enflasyonu, İngiltere'de üçüncü çeyrek büyümesi ve Avro Bölgesi büyüme ve istihdam verileri ön planda.

09 Kas 2026

Haftalık takvim: Enflasyon Raporu haftası