Gazetecilik Yapay Zekâ Karşısında Pasif Kalmamalı

Üretken yapay zekâ teknolojileri ve gazetecilik arasındaki ilişkiye dair tartışmalar hızını hiç kaybetmeden devam ediyor. Teknoloji geliştikçe ve yaygınlaştıkça da bu tartışmaları sürdürmeye devam edeceğimizden şüphem yok. Ancak bugün tartışmaya biraz daha farklı bir yerden, teknolojiye karşı gazeteciliği ve gazetecileri nasıl konumlandırdığımız üzerinden bakmak istiyorum.

Bu konuyu ele almak istememin temel sebebi ise genel olarak bu tartışmalarda bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde teknolojik determinizm yaklaşımıyla hareket edildiğini gözlemlemem. Teknoloji karşısında herkesin —ve doğal olarak gazetecilerin de— çaresiz olduğu ve o nasıl ilerlerse ona göre yol çizilmesi gerektiği düşünülüyor. Teknolojiyle daha aktif ve sınırları bizim belirlediğimiz türde bir ilişki kurmak mümkün değilmiş gibi yaklaşan kişi sayısı çok fazla.

Yapay zekâya net bir şekilde karşı çıkanlar da, onu sonuna kadar benimsemek gerektiğini düşünenler de aslında bu histen hareket ediyorlar. Bu teknolojiyle olan ilişkinin sınırlarını kendilerinin çizebileceği ya da onun nasıl gelişeceğine ve sektörlerine gireceğine yön verebilecekleri ihtimali akıllarına bile gelmiyor. Durum böyle olunca da bu teknolojiyi doğru bir şekilde anlamak ve değerlendirmek de pek mümkün olmuyor.

Çoğu zaman gazetecilik ve yapay zekâ arasındaki dinamiklerde tüketici perspektifinin hakim olması da bunun bir diğer sonucu. Ya konuya YZ ile üretilen içeriklerin sebep olacağı riskler üzerinden bakılıyor ya da işin gazeteci tarafında gazetecilerin bu şirketlerin ürettiği araçları nasıl kullanabileceği konuşuluyor. Her iki durumda da tamamen pasif ve savunmacı bir pozisyon söz konusu. Bu teknolojinin nasıl gazetecilerin ihtiyaçlarına yönelik olarak geliştirilebileceği veya bunlarla nasıl daha gazetecilerin isteyebileceği şeylerin üretilebileceği nadiren tartışma konusu oluyor. 

Oysa bunun tam tersi bir pozisyon alınması lazım. Diğer birçok sektör ve bilimsel alanda bu teknolojiyi kendileri için kullanışlı hâle getirmek adına özel çalışmalar yürütülürken, medya ve gazetecilik sektörlerinin bu kadar pasif bir rolü benimsemesi hiç mantıklı değil. Özellikle de YZ teknolojilerinin genel kullanıcıya yönelik kısmı bu sektörlerle iç içe geçmişken, insanlar bunları bilgiye erişmek için bir araç olarak kabul etmeye başlamışken, bilgiyi üretenlerin daha aktif bir rol için çaba göstermesi gerekiyor.

Peki bu nasıl mümkün olabilir? En basit örneklerinden birisi benchmark testleri. Her yeni yapay zekâ modelinin farklı yeteneklerini ve kapasitesini ölçen testler geliştiriliyor ve bunlar üzerinden modellerin hangi alanda daha etkili ve başarılı olduğunu görme fırsatımız oluyor. Genel yetenek testlerinin yanı sıra birçok özel alana ve bilim dalına yönelik testler geliştiriliyor ve aktif bir şekilde kullanılıyor.

Peki bugüne kadar neden gazetecilik temelli bir test geliştirilmedi? Hangi modellerin bilgiyi toplama, doğru bir şekilde aktarma ve kaynak gösterme yeteneklerini düzenli olarak test edebileceğimiz ve bu sayede insanlara hangisinin bu tür işlerde daha iyi sonuç verdiğini söyleyebileceğimiz bir test geliştirmek çok iyi bir başlangıç olacaktır. Bu hem teknolojinin sınırlarını göstermek hem de bu modelleri geliştirip daha da az yanlış bilgi ve uydurma kaynak vermeleri için neler yapılabileceğini görmelerini sağlayacaktır. Böylece bu teknolojinin sebep olabileceği zararların da önlenmesine katkı sunulabilir.

Bu elbette sadece bir örnek. Teknoloji geliştirme, yapay zekâya sohbet botlarının ötesinde bakıp nasıl kullanılabileceği üzerine kafa yorma, deneysel işler yapma gibi birçok farklı seçenek mevcut. Ancak kesin olan bir şey varsa o da gazeteciliğin bu teknolojiye karşı pasif ve savunmacı bir noktada durmak yerine daha aktif bir pozisyon alması ve onun gelişimini şekillendiren aktörlerden biri olmak için adımlar atması gerektiği. Aksi takdirde yapay zekâ ile olan ilişkisinin sonu şu anda arama motorları ve sosyal medya karşısında düştüğü durumdan farklı olmaz.