2020’nin ilk yarısı, herkes için olduğu gibi kurumsal şirketler için de henüz nefes almaya alışamadıkları maskeleri, koltukların arasında bırakılan bir boşluk ve onlarca “Zoom” katılımcısıyla gerçekleştirilen acil durum toplantılarından ibaretti. Tüm insanlığın üzerine çöken “Dünyanın sonu mu geldi?” telaşı, piyasalara da yansıyordu. Pandemi nedeniyle büyük oynaklıkların görüldüğü küresel piyasalarda hem şirketler hem de yatırımcılar kendilerini bekleme moduna almıştı. Aylar geçti, ilk şok atlatıldı. Piyasalarda ise yeni getiri fırsatları ortaya çıkmaya başladı. Pandemi şartlarına ayak uyduran yatırımcılar, boğa piyasası beklentisiyle özellikle teknoloji ve sağlık hisselerine hücum ederken tetikte bekleyen şirketlerin harekete geçmesiyle halka arzlar açısından 2000’den beri en yoğun dönem yaşandı. Dördüncü çeyrekte gelen aşı haberleri ise halka arz ateşini iyice körükledi. Yatırımcılar halka arz prospektüsünde “dijital”, “bulut” ve “sağlık” gibi kelimeler barındıran şirketlere para akıtmak için birbirleriyle yarışırken dünya borsalarında gerçekleşen 1.591 adet halka arzdan toplam 331 milyar dolar gelir elde edildi. Rakamlar size çarpıcı gelmeyebilir ancak 1.130 halka arzdan 235 milyar dolar sermaye elde edilen 2019’a göre %42’lik artış olması, pandemi sürecinde yaşanan halka arz çılgınlığının boyutları hakkında önemli ipuçları veriyor. Bölgesel olarak bakıldığında ise Çin ve ABD merkezli şirketler, 1 milyar doların üzerindeki mega halka arzlarıyla yarışı önde götürüyor.

• Asya-Pasifik: Yurt içi ve yurt dışı borsalarda gerçekleştirdikleri 501 halka arzdan toplam 127 milyar dolar gelir elde eden Çin merkezli şirketler, halka arz yarışında bayrağı ABD merkezli şirketlerden almış görünüyor. Zira yılın en büyük 3 halka arzının altında Çin merkezli şirketlerin imzası yer alıyor. Asya-Pasifik bölgesindeki halka arz patlamasının arkasında yatan nedenlerden biri, Asya merkezli şirketlerin ABD ve Çin arasındaki gerilim nedeniyle New York borsaları yerine Şanhay, Hong Kong ve Tayland borsalarına yönelmesi. Son bir senede Asya-Pasifik bölgesinde bölgesinde gerçekleşen 937 halka arzın 811’i yerli borsalarda gerçekleşirken toplam 139 milyar dolar elde edildi. Yılın en büyüklerine ev sahipliği yapan Hong Kong borsası ise toplam 46 milyar dolar toplayarak son 10 yılın en yüksek hacimlerine ulaştı.
   
• Kuzey Amerika: Pandemi ve başkanlık seçimleri nedeniyle yılın büyük bir kısmını belirsizlik içinde geçiren ABD merkezli şirketler, normal şartlarda olgunlaşması yıllar alacak iş modellerinin pandemi nedeniyle bir anda popüler olmasının ekmeğini yiyerek çoğunluğu yurt içi piyasalarda olmak üzere 352 halka arz gerçekleştirdi. Son 20 yılın en yüksek halka arz sayısına ulaşan ABD borsaları, aynı zamanda tarihinde ilk defa ABD merkezli şirketlerin halka arz vasıtasıyla 100 milyar doların üzerinde sermaye artırdığına şahit oldu. Kuzey Amerika'ya genel bir bakış attığımızda ise 497 halka arzdan 154 milyar dolar gelir elde edilerek geçen senenin aynı dönemine göre %118’lik bir değer artışı sağlandı. Borsaya kote olan şirket sayısı da geçen seneye kıyasla %41 arttı.
   
• Avrupa: Bir yandan pandeminin neden olduğu ekonomik buhran bir yandan da Brexit sonrası yürürlüğe girecek serbest ticaret anlaşması müzakereleriyle uğraşan Avrupa, halka arz sayısı ve hacminde 2019'a göre daha iyi bir performans sergilemesine rağmen diğer büyük pazarlarla karşılaştırıldığında geri planda kaldı. 2020'de Avrupa borsalarında gerçekleşen 161 halka arzdan 28,3 milyar dolar gelir elde edildi. Norveç'ten ise beklenmedik bir sıçrama geldi. E-ticaret platformu Allegro’nun 2 milyar dolarlık halka arzıyla bugüne kadar olan en büyük halka arzını gerçekleştiren Norveç, en çok listelenmenin gerçekleştiği ülke oldu. Halka arz sayısını geçen seneye göre 6 kat artırarak 34 anlaşmaya imza atan ülke, yıl sonuna kadar ise 3 tane daha halka arz gerçekleştirmeyi planlıyor. Öte yandan, her ne kadar yoğunluk olarak Norveç’in arkasında kalsa da Londra borsası da 33 halka arzdan topladığı 11,3 milyar dolarla en çok gelir sağlayan borsa olarak öne çıkıyor. Geçen yılın en aktif pazarları olan İtalya, Almanya ve Fransa’da ise ciddi bir gözden düşme söz konusu. Halka arzlarda, İtalya’da 745 milyon, Almanya’da 1,3 milyar, Fransa’da ise yalnızca 600 milyon dolar gelir elde edildi.
   
• Türkiye: Avrupa'nın geri kalanı gibi daha sakin bir halka arz dönemi geçiren Türkiye’de ise geçen hafta talep toplamaya başlayan Arzum’un halka arzıyla beraber toplam 8 şirket, 2020’de borsada işlem görmeye başladı. Bugüne kadar yapılan 7 halka arzdan toplam 834,4 milyon lira toplanırken Arzum’un halka arzından ise 206 ila 260 milyon lira arasında gelir elde edilmesi bekleniyor. Daha geniş bir perspektif vermesi için bu hacimleri dünyayla karşılaştıracak olursak dolar/lira bazında yıl ortalamasını 6,99 olarak aldığımız senaryoda tamamlanan 7 halka arzın dolar cinsinden büyüklüğü 120,6 milyon dolar ediyor. Bu da dünyadaki tüm halka arzların %0,03’üne karşılık geliyor.
   
• Diğer yandan: Bu yıl halka arzlar çalkantılı piyasa koşullarına rağmen tüm zamanların en yüksek hacimlerine ulaşırken piyasadaki hareketliliğin önemli bir kısmını da SPAC’ler (special purpose acquisition company) aracılığıyla yapılan arzlar oluşturdu. “Açık çek” şirketleri olarak da tabir edilen SPAC’ler, herhangi bir ticari faaliyet göstermiyor ve sadece halka arzlarından elde ettikleri sermayeyle başka bir şirketi satın almak amacıyla kuruluyor. Halka arzından sonra kuruluştaki yatırım tezi doğrultusunda satın alacak bir şirket bulmak için genellikle iki yıl süresi olan SPAC’ler, bu süreçte doğru hedefi bulamazsa şirketi tasfiye ederek yatırımcılarına sermayelerini geri veriyor. Goldman Sachs’ın geçtiğimiz günlerde yayımladığı bir araştırma notu, yıl başından bu yana hisselerini halka arz eden 219 SPAC’in toplam 73 milyar dolar gelir elde ettiğini ve bunun 2019’a kıyasla %462’lik bir artışa denk geldiğini gösteriyor. Bu yıl Nikola, DraftKings ve Virgin Galactic gibi şirketlerin halka açılmasını sağlayan SPAC birleşmeleri, genellikle klasik halka arzlara kıyasla daha kısa sürede tamamlandığı ve daha ucuza mal olduğu için tercih ediliyor. Goldman, SPAC faaliyetlerinin önümüzdeki yıl da yüksek hızda seyredeceğini öngörüyor.

Ses getirenler, rekorlar ve hüsranlar

Herkesin tatil moduna girerek yeni yılı beklemeye başladığı aralık ayı, tipik olarak borsalar için de sakin bir aydır ancak her şeyin sıra dışı bir şekilde yaşandığı 2020’de borsalar da tipik olmaktan çok uzak bir ay geçirdi. İlk olarak, Çin merkezli e-ticaret devi JD'nin sağlık birimi JD Health, son zamanların en hareketli senesini geçiren Hong Kong Borsası’nda 3,5 milyar dolar topladı. Ayın ikinci haftasında ise ABD borsaları; önce çevrim içi market alışverişi platformu DoorDash’in, ardından da Airbnb’nin halka arzıyla büyük bir heyecan dalgası yaşadı. Aynı günlerde, halka arzlar açısından görece sakin bir yıl geçiren Türkiye’de ise elektrikli ev eşyaları şirketi Arzum’un halka arzı konuşuluyordu. 

“Pandeminin kazananları” diyebileceğimiz şirketler öncülüğünde gerçekleşen bu hareketlilik, aslında aralık ayına özel değildi. Analistler tarafından sık sık dot-com yıllarıyla kıyaslanan 2020, pandemiden kaynaklı belirsizliğe rağmen halka arzlar açısından rekorlar ve hüsranlarla dolu tarihî bir yıl oldu. Yılın en büyüğü, Çin merkezli teknoloji şirketi Semiconductor Manufacturing'in Şanhay Borsası'nda gerçekleşen 53,2 milyar yuanlık (8,1 milyar dolar) halka arzıydı. En büyük hüsranı ise 37 milyar dolarlık halka arz planları suya düşen Çin merkezli finansal teknoloji şirketi Ant Group yaşadı. Bu yıl gerçekleşen 1.591 halka arzın hepsini yakından incelememiz mümkün değil ancak dilerseniz en çok ses getirenleri beraber mercek altına alalım.

• DoorDash: ABD’deki en büyük gıda dağıtım uygulamalarından biri olan DoorDash, pandemi sürecinde uygulama tabanlı teslimatlara artan talebin etkisiyle ciddi bir ivme yakalayarak temmuz ayında 400 milyon dolarlık bir yatırım turuna çıkmıştı. Üçüncü çeyrekte gelirlerini %268 artıran şirket, 9 Aralık’ta ise New York Borsası’nda DASH ismiyle listelenmeye başladı. Tahmin edildiği üzere yoğun bir yatırımcı talebiyle karşılaşan DoorDash’in hisseleri, ilk günde %86 yükselerek 190 dolara kadar çıktı. Toplam 3,37 milyar dolar sermaye elde eden şirketin değerlemesi ise halka arz sonrası 72 milyar dolar oldu.
   
• Airbnb: 2008’de kurulan Airbnb, aradan geçen 12 yılda konaklama endüstrisinde tüm kalıpları yıkan iş modeliyle dünyada parmakla gösterilen şirketlerden biri hâline gelmişti. 2020’de ise işler değişti. Sınırların kapatılması nedeniyle seyahatlerin kısıtlanması, Airbnb’nin adını, “pandeminin kaybedenleri” arasına yazdırdı. Üstelik şirket, tam da bu sene halka arz edilmeyi planlıyordu. Mart için planlanan halka arz, uzun bir süre ertelendi. Tarihler 10 Aralık’ı gösterdiğinde ise aşı haberlerinin yarattığı olumlu rüzgârı arkasına alan Airbnb, ABD piyasalarında bugüne kadar görülen en büyük ilk gün rallisinin kahramanı oldu. Airbnb’nin hisseleri gong töreninin ardından %113 yükselerek 144,71 dolara kadar çıkarken şirketin değerlemesi ise 100 milyar dolara ulaştı.
   
• Snowflake: ABD merkezli bulut tabanlı yazılım şirketi Snowflake, eylül ayında yazılım sektörü tarihinin en büyük halka arzını gerçekleştirerek 3,4 milyar dolar sermaye elde etti. Değerlemesi 70 milyar doları aşan şirketin hisseleri, borsadaki ilk gününde %110'un üzerinde değer kazanarak 250 doları geçti. Dünyanın en zenginlerinden olan ünlü yatırımcı Warren Buffet’ın sahibi olduğu Berkshire Hathaway ve ABD merkezli teknoloji şirketi Salesforce da halka arz fiyatından 250 milyon dolarlık hisse satın aldı.
   
• Palantir ve Asana: Facebook’un yönetim kurulu üyesi Peter Thiel’in büyük veri şirketi Palantir ve Facebook’un kurucu ortaklarından Dustin Moskovitz’in şirketi Asana, halka arz için aynı günü tercih ederek 29 Eylül’de doğrudan listeleme yoluyla New York Borsası’na giriş yaptı. Palantir hisseleri, başlangıçta 10 dolarlık açılış fiyatının üzerinden %10 değer kazanırken gün sonunda şirket değeri 15,8 milyar dolara çıktı. Asana’nın 27 dolardan işlem görmeye başlayan hisseleri ise 29,96 dolara kadar çıkarak şirketin değerlemesinin 4,6 millyar dolara yükseltti.
   
• Ant Group: Şüphesiz yılın halka arzlar açısından en sansasyonel olayı, tüm zamanların en büyüğü olması beklenen Ant Group’un 37 milyar dolarlık halka arzının Çin'deki otoriteler tarafından engellenmesiydi. Şanhay ve Hong Kong borsalarında çifte halka arz yapmaya hazırlanan Ant Group’un halka arzının, geçen sene 29,4 milyar dolarlık halka arzıyla rekor kıran Saudi Aramco’yu geçmesi bekleniyordu. Şirketin kurucusu Jack Ma’nın katıldığı bir konferansta Çin otoritelerini bombardımana tutması ise işin seyrini değiştirdi. Halka arzın başlamasına günler kala Çin'in dört büyük mali düzenleyici kurumu, Ant Group gibi fintek şirketlerini hedefleyen bir dizi yeni düzenlemeyi duyurarak halka arzı durdurdu. Hisse satışlarının tamamen masadan kaldırılıp kaldırılmadığı konusunda ise kafa karışıklığı sürüyor.