Hanehalkı ve reel sektörün iktisadi yönelimleri

Dün ekonomik güven endeksi açıklandı. Tüketici ve reel sektör güveninde artış izleniyor. Güven endeksleri mevcut durum algısını ve ekonomideki olası konjonktürel eğilimi yansıtır. Genel anlamda güven endekslerindeki artışı büyüme açısından olumlu bir sinyal olarak alabiliriz. Fakat alt detaylar, zamanlama ve büyüme kompozisyonu açısından önemli bilgiler de içeriyor.

Tüketimde mevcut sinyal artış yönünde ama daha fazlası gelecekte

Tüketici güveni ile başlayalım. Düzenli olarak yayınlanan iki tüketici güven endeksinden Bloomberg HT Tüketici Güven Endeksi de TÜİK–TCMB Tüketici Güven Endeksi de Ağustos ayında artış gösterdi, her ikisinde de mevcut durum algısında iyileşme izliyoruz. Siyasi ve jeopolitik risklerin devam ettiği bir ortamda tüketici güvenindeki artışın büyük oranda hisse senedi piyasalarındaki yükseliş ve döviz kurlarındaki göreli istikrardan kaynaklandığını düşünüyoruz. Geleceğe ilişkin beklentiler genelde düşüş eğilimi gösterirken, tüketim eğilimi mevcut durumda da geleceğe yönelik olarak da artış eğilimi gösteriyor. Fakat ağırlıklı artış eğilimi geleceğe yönelik olarak izleniyor. Faiz indirim sürecine girmemiz tüketiciyi daha düşük faiz beklentisiyle kısmen frenlemiş görünüyor. Bu durum aynı zamanda faiz indirimiyle iç talebin daha da artma eğilimine de işaret ediyor.

Talep dışarıdan değil, içeriden

İktisadi Yönelim Anketi ve buradan hesaplanan Reel Kesim Güven Endeksi de genel anlamda büyümeyi destekleyen sonuçlar içeriyor. İmalat sanayiinde faaliyet gösteren 1.832 iş yeri ile yapılan anketlerden derlenen Ağustos anketi sonuçlarına göre Reel Kesim Güven Endeksi bir önceki aya göre 1,7 puan artarak 100,6 seviyesine yükselmiş görünüyor. Endeksin detaylarına baktığımızda, bir önceki aya göre son üç ay değerlendirmelerinde üretim hacminde, toplam sipariş miktarında artış eğilimi reel kesim güvenini artıran ana faktörler görünüyor. Bununla birlikte, son üç aylık toplam sipariş miktarı artışında iç piyasa sipariş miktarının arttığını, ihracat sipariş miktarının ise düştüğünü görüyoruz. Yine Ağustos ayı verilerine göre mevcut durumda toplam siparişlerde düşüş gözlenirken, iç piyasa sipariş miktarında artış izleniyor. Muhtemelen ihracat sipariş miktarındaki düşüş daha güçlü olduğu için toplam sipariş miktarında da gerileme görülüyor. Bu verileri birleştirdiğimizde, ekonomideki hareketlenmenin iç piyasa siparişlerinden kaynaklandığını gözlemleyebiliyoruz.

Enflasyon eğilimi olumlu değil

Son gelen konut satış verileri ve otomobil satış verileri de iç piyasadaki bir hareketlenmeyi destekleyen nitelikteydi. Daha faiz indirimleri başlamadan olan bu hareketlenme, para politikasının mevcut sıkışıklık seviyesinin iç talebi kesmekte yeterince güçlü olamadığının bir sinyalini veriyor. Son üç ay eğilimlerinde bir önceki aya göre baktığımızda ortalama birim maliyetlerde de bir yükseliş görüyoruz. Bu enflasyon açısından çok olumlu bir gelişme değil. Dünya emtia fiyatlarının başta petrol olmak üzere genelde yatay seyrettiği bir ortamda ortalama birim maliyetlerdeki artışın döviz kuru kaynaklı olması muhtemel görünüyor. Gelecek üç aya yönelik eğilimlere baktığımızda, bir önceki aya göre üretim ve siparişin tüm alt faktörlerinde gerileme olduğunu görüyoruz. İhracat sipariş miktarının son üç ayda, mevcut durumda ve gelecek üç ayda düşüş göstermesi, sanayinin dış rekabette yaşadığı güçlüklerin devam ettiğinin bir başka sinyali olarak karşımızda duruyor.

Geleceğe ilişkin bir başka önemli nokta da yine ortalama birim maliyet ve satış fiyatı eğilimlerinin artma eğiliminde olması. Bir başka ifadeyle ileriki süreç enflasyonda baskıya işaret ediyor. Verilerin bir başka detayında ise geçen yılın aynı dönemi ile karşılaştırdığımızda üretim hacminde, iç ve dış sipariş miktarında artış görüyoruz. Bu veri de yıllık bazlı hesaplanan büyüme rakamlarının artma eğilimini destekleyen nitelikte bulunuyor.

Yatırım eğiliminde kararlı düşüş

Verilerde dikkati çeken diğer önemli ama çok pozitif olmayan bir nokta da gelecek 12 aydaki sabit sermaye yatırım harcaması ve gelecek üç aydaki istihdam verilerinde izleniyor. Ağustos ayında biraz da sertçe düşüş gösteren bu iki kalem, son aylarda genel bir azalma trendinde bulunuyor. Özellikle 2023 yılının başından bu yana sabit sermaye yatırım harcama eğiliminin düşmesi ve bunun devam ediyor olması, ileriki dönemde verimlilik artışı ve sağlıklı büyüme potansiyeli açısından olumsuz bir haber olarak karşımızda duruyor.

İnşaat sektörü stok eritiyor

Sektörel güven endekslerine baktığımızda perakende ve hizmet güven endekslerinde artış, inşaat güven endeksinde gerileme izleniyor. Konut satışlarında artış eğilimi varken inşaat sektöründeki güven kaybı; reel olarak gerileyen konut fiyatları ile artan talebe, buna karşın konut arz fazlası nedeniyle sektörün stok eritme eğiliminin arttığına işaret ediyor.