İşitsel bir geleneğin elçisi: Makaya McCraven

15-20 dakika erken gittim. Çok heyecanlandığım konserlere biraz önceden gitmeyi ve dışarıdaki kalabalıkla göz göze gelerek sessiz coşkuya eşlik etmeyi severim. O gün de öyle oldu. Sırtını kışa dayayarak yüzünü hâlâ yazdan kalma anılarla gülümsetmeye çalışan bir günün akşamında, Salon’un arka bahçesinde, Sons of Kemet konserinin hemen öncesindeydim. Öncesi, öncesi ve sonrası… Tüm sezona yaydığında bir doğaçlama müzik metodu gibi Salon’un arkası. Aslında bahsetmek istediğim anı tüm bunların bir saat sonrası. Fakat konsere olan uzaklığın sabahtan akşama olmaktan çıktığı, yıldan yıla ulaştığı şu günlerde biraz hatıraların arasında dolaşmak istedim. Buyurun içeri gelin. 

Zaman ve mekândan kopmak, basılan yeri hissetmemeye başlamak, en ince detayı arayan gözlere ve en tiz sesi bile duymaya çalışan kulaklara teslim olmak… İşlerin yolunda gitmediği performanslar ve düzenden çıktıkça öznelleşen anlar… Bunlar Sons of Kemet’in performansını hatırladıkça kendi evimin salonuna dolanlar. Bir de Salon’da yaşananlar var tabii. Konserin bir anında dinleyicilerden çıkan gürültü rahatsız edici seviyeye ulaştı. Duymanın bile zorlaştığı bir yerde grubun kıymetli saksafoncusu Shabaka Hutchings, önce sahnedekileri yavaş yavaş susturdu sonra da derin nefesler alarak enstrümanıyla tizlere doğru meraklı bir keşfe çıktı. O mu çok sabırlıydı yoksa içeridekiler mi oluşan derin zıtlığa karşı duyarlıydı bilmiyorum ama baskın gelen Shabaka Hutchings oldu.

Sessizlikten yeni gürültüler yaratmayı başardı. Birazdan tanışacağınız Makaya McCraven’ın canlı performansta en sevdiği şeyin sessizliğe en çok yaklaştığı anlar olduğunu öğrendiğimde zihnim çoktan iplerini çözüp koşmaya başlamıştı. Ona tanımlanan davulcu, grup lideri, besteci ve prodüktör etiketlerine itinayla bir baba ve bir oğul diye ekleme yapan McCraven, müzikte kitabı ve kalemi bir kenara koyanlardan. O, tıpkı temsil ettiği türün öncüleri olan Miles Davis, Duke Ellington ve Charles Mingus gibi tırnak içindeki “caz”dan uzaklaşıp bir arada kalarak ve birlikte çalarak öğrenilen işitsel bir geleneğin elçisi. 

Makaya McCraven
Fotoğraf: David Marques

Bir caz evi: 1980’lerin başında Paris’te dünyaya gelen Makaya McCraven’ın bir caz evinde büyüdüğünü söylemem yanlış olmaz. Halk şarkıcısı bir anne (Ágnes Zsigmondi) ve caz davulcusu bir babaya (Stephen McCraven) sahip olan McCraven'ın, ebeveynlerinin enternasyonalist bakış açısı sayesinde erken yaşlardan itibaren müzikle çevrili anıları oldu. Evlerinde sürekli provaların olduğunu, bir baget tutabilmeye başladığından beri davullara vurduğunu, hatta bir dönem babasının bas davulunun içinde uyuduğunu bile hatırlayan McCraven’in hikâyesi üç yaşında taşındıkları ABD'nin kuzeydoğu kıyısındaki Massachusetts’ta devam etti. Bir kolej kasabasında babasının Marion Brown, Archie Shepp, Yusef Lateef ve Sam Rivers gibi "avangardist" arkadaşlarının da yer aldığı samimi bir sanatsal topluluğun tam ortasında büyüyen McCraven, her daim farklı sosyal sınıflarla etkileşim hâlinde oldu. Genç bir müzisyen ve atlet olarak geçirdiği yılların ardından 15 yaşında Cold Duck Complex adlı canlı bir hip hop grubunda profesyonel olarak çalmaya başlayan McCraven, eğitimine büyüdüğü şehrin konservatuvarında devam etti. Yeteneği ve adanmışlığı sayesinde kısa süre sonra pek çok farklı grupla çalmaya başlayan McCraven için okul, her zaman en çalkantılı yer oldu. Nihayetinde o da kaydedilmiş seslerle deneme yapma isteğini, doğaçlama tutkusunu, farklı müzisyenlerle bağ kurma rahatlığını ve klasik eğitimden gelen orkestra ve düzenleme anlayışını birleştirerek kendi yolunu çizmeye karar verdi. 

Dönüm noktası: 2006 yılında sevdiği kadınla birlikte yaşamak için büyüdüğü sokaklardan ayrılıp Şikago’ya taşındığında Makaya McCraven’in şehirde hiçbir yerel müzik bağlantısı yoktu. Yeni başlangıçların gerginliğini ve heyecanını yanına alan McCraven, şehrin o sıralarda ev sahipliği yaptığı deneysel rock ve free caz arasındaki birliktelikten doğan cüretkâr sesler eşliğinde kendi yolculuğunu başlattı. Brunch’lar, düğünler ve kurumsal konserler arasında mekik dokuyan McCraven, her gün bir ila üç konser verdikten sonra evine dönüp kendi müziği üzerine çalışmaya devam etti. Onun için dönüm noktası, International Anthem isimli yerel bir plak şirketinin ona her hafta jam session düzenlemeyi ve hepsini kaydetmeyi teklif etmesiyle oldu. Pek çok farklı müzisyenle jam session’lar düzenleyen McCraven, tüm bu kayıtları üretimleri için birer kaynak hâline getirdi. Bu da beraberinde kendi imzasını attığı Split Desicion albümünü ortaya çıkardı. Ardından gelen In the Moment, 10 ay boyunca gerçekleştirilen yaklaşık 48 saatlik kayıtlardan düzenlenerek ortaya çıktı. Bu albümüyle McCraven, caz sahnesinde meraklı bakışları üzerine çekti.

Yaratıcı karışım: Bir gün Oscar Peterson’ın synthesizer çaldığı bir video izlerken Makaya McCraven’ın zihinde şu sorular canlandı: Sesi nasıl kullanıyoruz? Sonsuz keyif veren şeyler yaratmak için sesi kullanmanın farklı yolları nelerdir? Cevabı; düzenleme, besteleme, işleme, katmanlamadan oluşan kendi “yaratıcı karışımı” ile oldu. Sadece bir davulcu veya enstrümantalist olarak değil, pek çok sanatçıyı buluşturan bir yaratıcı veya yapımcı olarak çalışmayı seven McCraven, müziğe her zaman döngüsel bakmayı tercih etti. Bir yandan canlı performanlarda orataya çıkan büyülü anlardan beslendi, diğer yandan stüdyosuna davet ettiği müzisyenlerle samimi ve gerçekçi hislerin peşine düştü. Sample’layarak seslerden yeni kavramlar yaratan McCraven, kendisine "beat-bilimci" lakabı veren tüm bu deneyleri "süreci takip etme ve ne yapmak istediğini öğrenme sanatı” olarak adlandırdı.

Gil Scott-Heron - We're New Again (a Reimagining by Makaya McCraven)

İfadelerin aşkınlığı: “Dünyada varlığına inandığım tek şey kaos.” diyen Makaya McCraven, “Hepimiz düzenin sınırlarından çıkarak doğaçlama yaparız, sadece caz müzisyenleri olarak beklenmeyeni veriyoruz.” sözleriyle üretimindeki temel dinamiğe ışık tuttu. Hayatın bir ifadesi olarak gördüğü müzikal bağlamlar, her defasında eşsiz yaratımlarla taçlandı. 2018’de gelişen iki caz sahnesinden durum raporu niteliği taşıyan Where We Come From isimli mixtape’iyle Londra ve Şikago’da değer verdiği müzisyenleri bir araya getirdi. 

Bu albüme aynı zamanda müzikalitesini test ettiği, aynı janr altındaki akranlarından pek çok şey öğrendiği bir fırsat olarak baktı. Önceliğinin dürüst, savunmasız ve sosyal açıdan zorlayıcı müzik yapmak olduğunu söyleyen McCraven, aynı yıl içinde Shabaka Hutchings’in de içinde bulunduğu, dört farklı müzisyen topluluğunun kayıtlarından oluşan Universal Beings isimli bir albüm de yayımladı. “Tüm ifadelerinde aşkınlığı kucaklayarak her şeyi kapsayan bir birlik, barış ve güç mesajı” şeklinde tanımlanan albümle McCraven çağın öncüleri arasında yerini aldı. 

XL Recordings tarafından ona teklif edilen Gil Scott-Heron’ın ölümünden önceki son albümü I’m New Here’ı yeniden düzenleme teklifini kabul ettiğinde McCraven, bir döngüyü daha tamamlamış oldu. Büyürken kulağına dolan sesle yıllar sonra yeniden buluşan McCraven, babasının perküsyon, kalimba ve annesinin flüt çaldığı plaklardan sample’lar alarak We Are New Again adını verdiği bir albüm hazırladı. Bir bakıma ailesinin taşıdığı geleneğin elçiliğini yaptı. 

Sağdan mı soldan mı? Sağa dönersem taksiyle, sola dönersem İstiklâl Caddesi üzerinden yürüyerek eve gidebilirim. Solu tercih ettim. Konser sonrası şehrin gürültüsünde sessiz düşüncelere dalmak en iyisi…

Bu zamana kadar Keşif Sahnesi’ne konuk olan sanatçıların tamamını Spotify çalma listemizden dinleyebilirsiniz.