Kavala ve Demirtaş, Bakanlar Komitesi gündeminde

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını ve kararlarının infazını denetlemek için üç ayda bir toplanan Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin (CoE) dün başlayan ve yarın tamamlanacak olan toplantısının gündeminde Türkiye'den Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş hakkında verilen kararlar da yer alıyor. 

• Üç gün sürecek ve sonuçları 17 Eylül'de duyurulacak toplantılarda Türkiye, Arnavutluk, Ermenistan, Azerbaycan, Belçika, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Fransa, Gürcistan, Yunanistan, Macaristan, İrlanda, İtalya, Litvanya, Malta, Moldova, Polonya, Portekiz, Romanya, Rusya ve Ukrayna'dan davalara dair kararlar değerlendirilecek. 

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 46'ncı maddesine göre AİHM kararları üye devletler için bağlayıcı statü taşıyor.

Osman Kavala

Gezi Parkı davasından beraat eden fakat 15 Temmuz darbe girişimi soruşturması kapsamında yeniden tutuklanan, 2017’den bu yana tutuklu bulunan ve en son Gezi Parkı ve Çarşı davalarının birleştirilmesiyle 6 Ağustos'ta görülecek duruşması iptal edilen Osman Kavala'nın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşınan davasında 10 Mart 2019'da derhâl tahliyesine yönelik karar verilmişti. AİHM'in 12 Mayıs 2020 tarihli kararında Türkiye'nin bu kararın bir üst merciye taşınması talebi reddedilmiş ve derhâl tahliye kararı kesinleşmişti.

7-9 Haziran'da gerçekleşen Bakanlar Komitesi toplantısında Kavala'nın "susturulmak amacıyla sürdürülen keyfî tutukluluk hâlinin" ihlal olduğu, hukukun üstünlüğüne tabi bir devlette AİHM kararına uymamanın "kabul edilemez" olduğu belirtilmişti.

• Bu toplantı neden önemli? Avrupa Komisyonu Bakanlar Komitesi; üçte ikilik oy çoğunluğuyla AİHM kararlarının gereklerini yerine getirmeyen üye ülkeleri AİHM'e tekrar şikâyet edebiliyor. AİHM bu kez konuyu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Kararın Bağlayıcılığı ve İnfazı başlıklı maddesine göre değerlendiriyor ve bu maddenin ihlaline hükmedilirse ilgili ülkenin Avrupa Konseyi'ndeki üyeliğinin ya da oy hakkının askıya alınması gibi ek önlemler uygulanabiliyor. 

Selahattin Demirtaş

Bakanlar Komitesi, 7-9 Haziran 2021 tarihli toplantıda Türkiye'ye yargı bağımsızlığını güçlendirmek için alınan tedbirleri de içeren bir eylem planı sunması için 22 Haziran'a kadar süre vermişti. Ayrıca Demirtaş'ın 4 yıl 8 aylık hapis cezasını onayan Yargıtay kararının çevirisini ve konuyla ilgili diğer belgeleri talep ederek bir sonraki toplantı gündeminde ele alınacağını söylemişti.

Selahattin Demirtaş'ın avukatı Benan Molu; Bakanlar Komitesi'nden "Demirtaş'ın serbest bırakılması için çağrı yapması yönünde bir karar beklediklerini" belirtti. Demirtaş ve Kavala davalarının Bakanlar Komitesi'nin öncelik verdiği davalar olduğunu ifade eden Molu, bir sonraki oturumda yeniden benzer bir karar alınacağını öngörüyor.

Çağrılar

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Uluslararası Hukukçular Komisyonu ve Türkiye İnsan Hakları Dava Destek Projesi; Bakanlar Komitesi'ne Türkiye hakkında "ihlal prosedürünü başlatma" çağrısında bulunuldu. Ayrıca üç örgüt Bakanlar Komitesi'ne görüş sunarak komiteyi Selahattin Demirtaş'ın derhâl serbest bırakılmasını sağlamaya çağırdı.

Diğer yandan Civil Rights Defenders, Eşit Haklar İçin İzleme Derneği, Hakikat Adalet Hafıza Merkezi, İnsan Hakları Derneği İstanbul Şubesi, İnsan Hakları Gündemi Derneği, Türkiye İnsan Hakları Vakfı gibi hak örgütleri de 13 Eylül'de yayımladıkları açıklamayla AİHM kararının uygulanmasını, Osman Kavala'nın serbest bırakılmasını ve aksi durumda Komite'nin gerekli tedbirleri almasını talep etti. 

İnsan Hakları Eylem Planı neyi değiştirdi?

DW Türkçe'den Alican Uludağ’ın DEVA Partisi Hukuk ve Adalet Politikaları Başkanı Mustafa Yeneroğlu'nun raporuna dayandırdığı haberinde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 2 Mart'ta duyurduğu İnsan Hakları Eylem Planı'nın bir aylık 6 hedefinden "hiçbirinin gerçekleşmediği" belirtildi. Habere göre 3 aylık 40 hedeften 16'sı, 6 aylık 84 hedeften 20'si ve altı aylık süreçte toplamda 130 hedeften yalnızca 36 tanesi gerçekleştirildi. 

2019'da gerçekleşen toplantılara katılan ve görüş veren insan hakları örgütleri, planın duyurulmasından önce son hâlini görmediklerini ve planın açıklandığı toplantıya da davet edilmediklerini ifade etmişti.