Konser biletlerinden esas parayı kim kazanıyor?

ABD Adalet Bakanlığı dünyanın en büyük biletleme şirketi Ticketmaster’a, canlı etkinlik pazarlarında tekel olduğu, bu gücü rekabeti bastırmak ve fiyatları yükseltmek için kullandığı gerekçesiyle dava açtı. Peki, 2024 yılında satın aldığımız bir konser biletinin parası kimlere gidiyor?

Birkaç ay önce Türkiye’de yapılacak metal konserlerinin biletleri satışa çıktığında kimsenin beklemediği (belki organizatörlerin beklediği) bir talep yoğunluğu yaşandı. Biletler satışa çıktıktan çok kısa bir süre sonra tükendi. Bu durum hayranların tepkisine neden oldu. 

• Editörün notu: Konuyla ilgili yazımızda, bilet satın alma yarışını kazanamamış müzikseverlerin yaşadığı hayalkırıklığına yer vermiştik.

Artık bir konsere gitmek için paranız olması yeterli değil. Bilet sitelerini telefon ve bilgisayarınızda aynı anda açmalı; satış başlamadan önce biletleme sitelerine kaydolmalı, iyi bir internet bağlantısına sahip olmalı ve şansınıza güvenmelisiniz. Bu etkenlerin yanında en önemlisi bilet satışı yapan sitelerin internet altyapısının tüm bu talebi karşılayacak kadar güçlü olması.

Biletlerin aniden bitmesi ABD’de fazlasıyla görülen bir durum. 2009 yılında Nashville NewsChannel 5 tarafından yapılan bir araştırmada 13 bin 330 kişilik bir mekanın Taylor Swift konserinin daha uygun fiyatlı ön satışında yalnızca 1.591 bileti satışa sunduğu ortaya çıkmıştı. Hatta 2019’da Live Nation, bir Metallica turnesi için on binlerce bileti doğrudan yeniden satış sitelerine koyarak gerçek değerine satılmasını engellediğini itiraf etmişti.

Bilet satış sisteminin en büyük pazarlarından biri olan ABD’de sistemin bozukluğuna dair sesler yükselirken geçen ay sonu ABD Adalet Bakanlığı dünyanın en büyük promosyon ve biletleme şirketi Live Nation’a dava açtı. Öne sürülen gerekçeler arasında şirketin canlı etkinlik pazarlarında tekel hâline gelmesi, bu gücü rekabeti bastırmak ve fiyatları yükseltmek için kullanması vardı.

14 yıl önce dünyanın en büyük biletleme şirketi Ticketmaster ile birleşen şirkete açılan davada Taylor Swift’in 2023 Eras Tour’unun bilet satışında yaşananlar delil olarak gösterildi. Ticketmaster’ın internet sitesi turnenin biletlerine rekor talep nedeniyle çökmüş, müşteriler ön satış için online kuyruklarda saatlerce mahsur kalmış ve duyurulan herkese açık satış günü iptal edilmişti. İddialardan birinde de Brooklyn’deki Barclays Center’ın bilet satışını Ticketmaster’dan SeatGeek’e geçirmesi nedeniyle Live Nation’ın buradaki gösteri sayısını azaltması ve mekanı kiralamayı artık tercih etmemesi vardı. ABD Adalet Bakanlığı şirketin, canlı etkinliklerin ekonomisini kontrol etmek ve rekabeti engellemek için konser sponsorluğu, promosyon ve biletleme alanlarındaki iş hacmini kullandığını da iddia etti.

ABD Başsavcısı Merrick Garland ise konu ile ilgili şu açıklamayı yaptı:

“Live Nation, hayranların, sanatçıların, küçük organizatörlerin ve mekan sahiplerin haklarını yemek pahasına ABD’deki canlı etkinlik endüstrisi üzerinde tekelci kontrolünü korumak için yasa dışı, rekabete aykırı davranışlarda bulunuyor.”

Artan izleyiciye artan bilet fiyatı

Pandemi sonrası canlı müzik pazarı, tarihinin en yüksek bilet fiyatlarına ve satış rakamlarına ulaştı. ABD’deki araştırmalar geçen yıl en popüler 100 müzik turnesinin ortalama bilet fiyatının 122,84 dolar olduğunu gösteriyor. 2019’da bu rakam 91,86 dolar, 2000 yılında ise 40,74 dolardı. 2023’te en çok hasılat yapan 10 turnenin ortalama bilet fiyatı ise 152,97 dolar gibi rekor bir rakam oldu. 

• ABD’li Taylor Swift hayranları bilet ücretleri daha uygun olduğundan turneyi Avrupa’da izlemeyi tercih ettikleri birçok TikTok videosu paylaştı.

Live Nation, etkinliklerine 2019’da 98 milyon, 2023’te ise ortalama 145 milyon kişinin katıldığını bildirdi. 2024’ün ilk çeyreğinde bilet satışlarının bir önceki yıla göre daha yüksek olması da bu istatistiklerin içinde yer aldı.

Live Nation’ın Ticketmaster’ı, ABD pazarının yaklaşık yüzde 70’ini ve bu sektördeki en büyük mekanların yüzde 80’ini elinde tutuyor. Şirket aynı zamanda dünyanın en büyük turnelerinin şovlarını sergilediği arena ve stadyumların çoğuyla uzun vadeli özel bilet sözleşmelerine sahip. Bu anlaşmalar genel olarak, sanatçı veya organizatör ne olursa olsun, bu mekanlarda düzenlenen herhangi bir etkinliğin biletlerini sadece Ticketmaster’ın satmasını şart koşuyor.

Türkiye’de ise 2000 yılından bu yana Ticketmaster’ı Biletix temsil ediyor. Rekabet Kurumu, Biletix’e 2012 ve 2019’da soruşturma açtı. 2012’deki soruşturmanın gerekçesi rekabeti kısıtlama iddiasıydı, 2019’da ise biletlerin fiyatlarına fahiş tutarlarda hizmet bedeli, işlem bedeli, kargo bedeli gibi isimler altında ekstra masraflar ekleyerek organizatörlerle imzaladığı münhasır sözleşmelerle 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip etmediğinin tespiti amacıyla soruşturma başlatıldı. Fakat artık Ticketmaster, 2000’lerde olduğu gibi Türkiye’deki tek biletleme şirketi değil. Şu an birçok başka bilet sitesi ile de rekabet etmek zorunda.

Canlı etkinlik endüstrisi, artan hayran talebinden yararlanmak ve yeniden satış pazarındaki kâr marjları nedeniyle kaybedilecek parayı elinde tutmak için biletleri daha agresif bir şekilde fiyatlandırmaya devam edecek gibi. 

Live Nation’a dönersek, ABD hükümeti şirketin sanatçıları özel promosyon anlaşmaları yapmak zorunda bırakmak için dayattığı ücretleri ve sponsorluk gelirlerini toplayan “kendi kendini güçlendiren bir iş modeline” sahip olduğunu iddia etmeye devam etti. Şirket ise tüm iddiaları yalanladı: 

“Bu asılsız suçalamalara karşı savunma yapacağız, bu fırsatı sektöre ışık tutmak için kullanacağız, tüketicileri ve sanatçıları gerçekten koruyan reformlar için baskı yapmaya devam edeceğiz.”

Şirket bu durumun aslında politik bir kriz de olduğunu görmemizi sağlayan kısmına vurgu yaptı: 

“Obama yönetimi olaylara farklı baktı. Live Nation ve Ticketmaster'ın birleşmesine izin verdi ve bu pozisyonu savunurken birleşmenin dikey yönlerine itiraz etmek için yasal bir dayanak olmadığını kabul etti. Bugün aksi yönde bir sonuca varmak için gerçek bir dayanak yok.” 

Dava devam ediyor.

Gladyatör dövüşlerinde de kolezyumdaki en iyi koltukların biletleri karaborsada satılırdı

Vox’ta yakın zamanda yayımlanan bir makalede, bilet ölçeklendirmesi hakkında kapsamlı raporlar hazırlayan 404 Media’nın kurucu ortağı Jason Koebler, dinleyicinin bilet satın almasında öne çıkan etkenleri şöyle anlattı: 

“Kredi kartınız ve Ticketmaster’daki kayıtlı adresiniz gösteriyi izlemeye çalıştığınız şehre yakınsa şansınız daha yüksek. Ticketmaster hesabınız daha eskiyse yine şansınız yüksek. Hatta insanların eski Ticketmaster hesaplarını sattığı bir karaborsa da mevcut. Bilet komisyonculuğu Antik Roma’dan beri devam eden bir sektör. Gladyatör dövüşlerinde kolezyumdaki en iyi koltukların biletleri de karaborsada satılırdı. Mesela sıradan bir hayran olarak tek Ticketmaster hesabımla şansım oldukça düşük. Aslında binlerce farklı Ticketmaster hesabıyla bu satışın içinde olan karaborsacılarla savaşıyorum. Geçimleri bu biletleri alıp satabilmeye bağlı olan insanlarla rekabet ediyorsunuz.” 

Saniyeler içinde biten biletlerin arkasındaki hikaye sandığımızdan çok daha karanlık ve bilet bulma piyasası sandığımızdan çok daha eski.

Pitchfork analizine göre Taylor Swift’in geçen yıl Kuzey Amerika’daki VIP olmayan biletleri ortalama 49-449 dolar arasında satıldı. Yeniden bilet satış siteleri yani karaborsada ise tek bir biletin fiyatı ortalaması 3 bin 801 doları buldu.

Geçen hafta Yunanistan’daki Coldplay konserine birçok Türk izleyici akın etti. Bu izleyicilerden birçoğu tur şirketlerinin “Coldplay konser turnesi” paketlerini satın aldı. Turne kapsamındaki konser biletlerinin fiyatı normal satışın en az beş katıydı.

Artan talebi karşılamak için sanatçılar en büyük mekanlarda daha fazla gösteri yapmayı denedi ya da kura sistemini devreye soktu. Glastonbury Festivali kura sistemini uygulamaya çalışsa da biletlerin karaborsaya düşmesine engel olamadı. En büyük konser mekanında birden çok konser deneyimini ise Adele bu yaz deneyimleyecek. Sanatçı, 2-31 Ağustos tarihleri arasında Münih’teki Messe München’de 10 konser birden verecek. Şu an için bu sistem oturmuş gibi çünkü karaborsa sitelerine düşmeden bilet satın alabiliyoruz. Fakat en ucuz bilet 185 euro.

Müzik, köklü tarihinin en ulaşılabilir, en ucuz, en pahalı, en yüksek sesli ve en zıtlıklarla dolu döneminde. Tüm bu akışta sanatçı ise yine en az parayı elde eden konumunda. Seyirci küresel ölçekte tanınan bir sanatçıyı izlemek için maddi zorluğun dışında birçok dış faktörle savaşıyor. Bu sistemde yine en çok kazanan karaborsa oluyor... 

• Ez cümle: Beyaz Saray sözcüsü Karine Jean-Pierre’ın Ticketmaster’ın daha fazla incelemeye ihtiyaç duyup duymadığı sorusuna Joe Biden’ın bir yorumuna atıfta bulunarak verdiği cevapla sonlandıralım: 

“Kapitalizm rekabet olmadan kapitalizm değildir. Bu, sömürüdür.”