Kripto çağında savaş

Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Moskova'ya uygulanan ekonomik yaptırımlar ve Ukrayna halkının içinde bulunduğu kriz nedeniyle blok zinciri teknolojisi ile hayatımıza giren kripto para piyasasına yönelim gittikçe arttı. Savaştaki dengeleri etkileyebilecek bir güce sahip olduğu düşünülen kripto varlıkların rolü, makro düzeyde şimdiden oldukça tartışılıyor.

Bitcoin’in %15'in üzerinde yükselerek 43 bin doların üzerine test ettiği işgal sürecinde, Ethereum da %11'den fazla artış yaşadı. CryptoCompare'nin verilerine göre, Rusya’da ruble cinsinden Bitcoin ticaretinde günlük hacimler, işgalin ardından %259 artarak 1,3 milyar rubleye (13,1 milyon dolar) erişti. Ukrayna'da ise kripto borsası Kuna’da günlük işlem hacmi %220 yükselerek 150 milyon Ukrayna Grivnası’na (5 milyon dolar) ulaştı. Hükümetlerin kaos içinde olduğu bir dönemde, merkeziyetsiz yapısıyla öne çıkan bu anonim sistemden şimdilik her iki taraf da oldukça faydalanmış gibi görünüyor.

Rusya’nın durumu

ABD ve Avrupa ülkelerinin Rusya'ya uyguladığı yaptırımlar nedeniyle ruble dolar karşısında %35 değer kaybetti. Moskova Borsası, yaklaşık bir ay kapalı kaldı. Rusya Merkez Bankası ise sert biçimde değer kaybeden para birimini korumak için döviz satışlarını askıya aldı ve politika faizini %9,5'ten %20'ye yükseltmek durumunda kaldı. SWIFT sisteminden çıkarılan ülkede Merkez Bankası dahil pek çok bankanın varlıkları dondurulurken Rusya'nın başka ülkelerden borç almasının önü de kesildi. 

BBC Türkçe'ye konuşan Swissquote Bank'ın kıdemli analisti İpek Özkardeşkaya’ya göre, yurtdışına döviz transferinin yasaklı olduğu ülkede oligarklar olarak bilinen milyarderler ve birçok şirket, batı yaptırımlarını kripto varlıklar üzerinden aşabilir. Özkardeşkaya, Batı'nın Bitcoin'in siyasi kararlarına müdahalesine daha ne kadar izin verileceğinin öngörülemediğini ve Rusya’nın kripto para riskini almaya devam edeceğini belirtiyor.

Rusya, 2014’te Kırım'ın ilhakının ardından Batılı ülkeler tarafından uygulanan yaptırımlar yüzünden ülke ekonomisinin %3’üne denk gelen 50 milyar dolar kayıp yaşamıştı. O dönemden itibaren Rusya Merkez Bankası,  ABD dolarına bağımlılığını azaltabilmek amacıyla dijital ruble için Tinkoff Bank, Sberbank ve VTB’nin de içinde yer aldığı 12 finansal kuruluşla test çalışmaları düzenledi.

Ukrayna’ya işgalin başlamasıyla ABD merkezli finansal hizmet şirketleri Visa ile Mastercard, Rusya'daki operasyonlarını askıya aldıklarını duyurdu. Bankaların devre dışı kaldığı bu düzlemde kripto varlıklar, dünyanın Bitcoin madenciliği açısından en büyük üçüncü ülkesi olan Rusya'da giderek daha popüler hale geldi. Öte yandan kripto para platformları Coinbase ve Binance, ülkede kripto para işlemlerinin tamamen yasak olmayacağını duyurarak herkesin temel finans hizmetlerine erişim hakkına sahip olduğunu öne sürdü.

Ukrayna cephesi

Kripto varlıklar, işgal altındaki Ukrayna’ya bağış yapmak isteyenler için de iyi bir alternatif oluşturdu. Birleşik Krallık merkezli blok zinciri analizi şirketi Elliptic'in verilerine göre, 26 Şubat'tan bu yana Ukrayna hükümetine ve orduyu destekleyen sivil toplum kuruluşlarına 118 bin işlemle toplam 59,2 milyon dolar değerinde kripto para bağışı yapıldı. 

Banka hesaplarına ve dövize erişimi sınırlı kalan Ukrayna vatandaşlarının finans kurumlarına alternatif olarak kripto varlıklara yönelmek zorunda kaldığı ortamda Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, ülkede kripto para birimlerini resmî olarak yasal hale getiren bir yasa çıkardığını açıkladı. Böylelikle yabancı ve Ukrayna merkezli kripto para borsalarının yasal olarak ülke genelindeki faaliyetlerine izin verildi. Öte yandan Ukrayna Başbakan Yardımcısı Mykhailo Fedorov, savaş halindeki Ukrayna ordusu için silahların finanse edilmesine yardımcı olmak amacıyla NFT’ler çıkaracaklarını açıkladı.

Şimdilik, kriptonun uluslararası çatışmaları nasıl şekillendireceği veya yardımcı olup olmayacağı bilinmiyor. Savaş bölgelerinden kaçan kişiler için kripto para birimleri benzersiz bir kullanım alanı olsa da önce bu varlıkların nasıl kullanılacağını bulmak gerekiyor. Artık küresel ekonomilerde dijital para birimlerinin gerçek bir faktör olduğunu gösteren bu süreç, kripto varlıkların insanlara geleneksel finans kurumlarının dışında alternatif bir platform olduğunu da kanıtlamış oldu.