Manşet enflasyon %50,5

Tüketici Fiyat Endeksi (manşet enflasyon / TÜFE) beklentilerin hafif altında %50,1 olurken üretici fiyatlarındaki yıllık artış oranı %62,5 olarak ilan edildi.

Manşet değerler

Tüketici fiyatları aylık bazda %2,3 oranında artarken yıllık değişim oranı %50,5 oldu. Veride piyasa beklentisi aylık %2,8; yıllık bazda ise %51,3 seviyesindeydi.

Veriyle birlikte, manşet enflasyonda ekim ayında görülen %85,5’lik zirveden düşüş beşinci ayına taşındı. Öte yandan, pozitif aylık enflasyon serisi ise 51. aya taşındı. Enflasyon oranındaki düşüş temel olarak baz etkisine dayanmaya devam ediyor. Diğer bir ifadeyle, geçtiğimiz yılın aynı ayında açıklanan aylık enflasyon, mevcut dönemin üzerinde kaldığı sürece yıllık değişim oranında düşüş görmeye devam edeceğiz.

Veri setinde yıllık enflasyonun en yüksek görüldüğü kalemin %70,7 ile lokanta ve oteller olduğu görülüyor. Yıllık gıda enflasyonu ise %67,9 ile çok yüksek seyrini koruyor. Küresel gıda enflasyonunun yıllık bazda negatife dönmeye başladığı günümüzde, ülkemiz en yüksek gıda enflasyonuna sahip ülkeler arasındaki yerini koruyor.

💾 Cep bilgisi: Gıda ve alkolsüz içecekler grubu, tüketici fiyatları endeksinde %25,4’lük ağırlığıyla lider konumda. Bu sebeple manşet enflasyonun seyri gıda enflasyonu ile çok yakından ilintili durumda.

TÜFE ana harcama gruplarına göre yıllık değişim oranları (%) – Mart 2023

Kaynak: TÜİK

Yıllık enflasyonun en düşük ölçüldüğü kalem ise %17,3 ile giyim ve ayakkabı grubu oldu. Giyim ve ayakkabı grubunda fiyatlar, sezonluk indirim kampanyalarının da etkisiyle aylık bazda %1,9 oranında geriledi. Aylık bazda en yüksek artış gösteren kalem ise %6,3 ile eğitim grubu oldu. Aylık gıda enflasyonu ise %3,8 ile ilk üçte yer alıyor.

Özel kapsamlı TÜFE göstergelerinde de genele yaygın yüksek enflasyonist etki göze çarpıyor. 6 set halinde hazırlanarak yayımlanan gösterge seti içinde çekirdek enflasyon olarak bilinen ve en çok önem atfedilen C endeksinde yıllık artış oranı %47,3 oldu.

💾 Cep bilgisi: C endeksi, enerji, gıda, alkolsüz içecekler, alkollü içecekler, tütün ve altın fiyatları hariç tutularak hesaplanıyor. Bu hesaplama ile dışsal faktörlere görece daha az duyarlı ürün gruplarındaki fiyat değişimlerinin ölçülmesi hedefleniyor.

Yurt içi üretici fiyat endeksi (ÜFE) tarafında ise yıllık değişim %62,5 oldu. Veride aylık değişim oranı ise %0,4 olarak açıklandı. Geçtiğimiz yılın aynı ayında yıllık enflasyon %115,0; aylık enflasyon ise %9,2 olarak gerçekleşmişti. Yıllık ÜFE bu veriyle birlikte, 2021 yılının Kasım ayından bu yana en düşük değerini aldı. 

Baz etkisinin yoğun bir şekilde etkisini gösterdiği ölçümün ardından ÜFE-TÜFE makası %11,9 ile Şubat 2021’den bu yana en düşük seviyesini gördü.

Veri setinde, yıllık enerji fiyatlarındaki artış oranı %80,0 olarak gerçekleştiği görülürken, küresel trendlerin desteklediği ivme ile kalemdeki negatif veri trendinin devam ettiği görülüyor.

💾 Detay: OPEC+ tarafından verilen arz kesintisi kararı ile artan petrol fiyatlarının enerji kanalı ile ÜFE’ye etki etmesi ve endeksteki düşüş trendini sınırlandırması / terse çevirmesi çok olası.

Sektörlere göre Yİ-ÜFE yıllık değişim oranları (%), Mart 2023

Kaynak: TÜİK

ÜFE’de yıllık bazda sektörel değişimlere bakıldığında, kok ve rafine petrol ürünleri kaleminin fiyatlarının yıllık bazda neredeyse sabit kaldığı görülüyor. Buna karşın diğer madencilik ve taş ocakçılığı kalemindeki yıllık artış oranının %127,9 olduğu görülüyor. 

Baz etkisine dair

Geçtiğimiz yılın ilk üç ayında aylık enflasyon oranları %11,1; %4,8 ve %5,5 olarak gerçekleşmişti. Bu üç veri, bu yıl yerlerini sırasıyla %6,7; %3,2 ve %2,3’lük oranlara bıraktı. Bu da yıllık manşet enflasyonun %57,7’den (Ocak ’23) %50,5’e gerilemesini sağladı. Benzer etkiyi nisan ayında muhtemelen daha güçlü şekilde göreceğiz zira geçtiğimiz nisan ayında açıklanan aylık enflasyon %7,3 seviyesindeydi.

TÜİK’in verilerinden yapılabilecek basit bir hesaplama ile, önümüzdeki ay aylık enflasyonun %5 gelmesi halinde yıllık manşet enflasyonun %47,4’e gerileceği görülüyor. Aylık değer, yılın ilk üç ayındaki aylık değerlerin ortalaması olan %4 olarak geldiği durumda ise yıllık manşet enflasyon %45,9’a gerileyecek. 3 ile başlayan bir manşet değer görmemiz için ise aylık enflasyonun negatif açıklanması gerekiyor.

Başka Detaylar

12 aylık ortalamaya göre hesaplanan TÜFE'de yıllık değişim oranı %70,2 olarak gerçekleşti. Böylelikle, ticari kiralamalarda mart ayında yapılacak zamlarda yasal sınır da netleşmiş oldu. Konut kiralarında %25'lik azami zam oranı uygulaması ise temmuz ayına kadar devam edecek.

TÜFE sepetinin detayında aylık bazda en yüksek fiyat artışının yaşandığı kalem %19,9 ile dana eti olurken, karayolu ile yolcu taşımacılığı kaleminde %6,3 oranında düşüş görüldü.

Enflasyonda nisan ayı verisi 3 Mayıs 2023 Çarşamba günü saat 10.00’da açıklanacak.

Diğer ölçümler

Prof. Dr. Veysel Ulusoy ve Serkan Gençer’in yönetimini üstlendiği Enflasyon Araştırma Grubu’nun (ENAG) yayımladığı verilere göre, manşet enflasyon yıllık bazda %112,5 olarak gerçekleşti. Çalışmaya göre aylık enflasyon ise %5,1 oldu. TÜİK hesaplamaları ile yaşanan büyük ayrışmanın çalışmada yer alan neredeyse her kalemde devam ettiği görülüyor.

Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (Disk-Ar) Araştırma Merkezi tarafından yayımlanan raporda, geçtiğimiz 20 yılık sürede TÜFE’nin %1.169 oranında arttığı ifade edilirken, TÜİK kaynaklı ham verilerin yeniden derlenerek yapılan hesaplamada en yoksul %20’lik gelir grubu için yıllık gıda enflasyonunu %100,2 olarak hesapladıklarını duyurdu.

Enflasyonun ölçümü ile ilgili çalışmalar yapan kurumların başında gelen Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (Türk-İş), geçtiğimiz günlerde dört kişilik bir ailenin yoksulluk sınırının 31.241 TL’ye yükseldiğini duyurmuş ve yıllık gıda enflasyonunu %94,6 olarak hesapladıklarını ilan etmişti.

İstanbul Ticaret Odası (İTO) tarafından hesaplanan İstanbul Ücretliler Geçinme Endeksi verisine göre ise İstanbul’da perakende fiyatların yıllık bazda %73,0 olarak hesaplandığı duyuruldu.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin bünyesinde faaliyet gösteren İstanbul Planlama Ajansı’nın yayımladığı çalışmaya göre ise İstanbul’da aylık enflasyon oranı %4,0 olurken yıllık enflasyon oranı (raporda yaşam maliyeti olarak ifade ediliyor) %84,4 oranında arttı.

Yansımalar

Verinin ardından Twitter hesabından açıklamalarda bulunan Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, 2022 yılını çok boyutlu küresel krizin gölgesinde ve yüksek enflasyon baskısıyla geçirdiğimizi, enflasyonun negatif etkilerinin farkında olduklarını ve mücadeleden taviz verilmediğini söyledi. Enflasyonun %85’ten %50’lere gerilediğini ifade eden bakan, enflasyonun kalıcı bir şekilde düşürüleceğini söyledi.

Ancak asıl önemlisi, Türkiye, enflasyonda bu düşüşü kaydederken, yatırımda, istihdamda ve üretimde kayıplar yaşamamış, tam aksine, bu süreçte Cumhuriyet tarihimizin istihdam ve ihracat rekorları eş zamanlı olarak kırılmıştır. Ekonomimiz, dinamik yapısını, üretim artışlarını ve büyüme trendini enflasyonla mücadeleye kurban etmemiştir.

Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkan Yardımcısı Veli Ağbaba ise yaptığı açıklamada ENAG’ın ölçümleri ile TÜİK’in duyuruları arasındaki farka işaret ederek duyurulan enflasyon ile hissedilen enflasyon arasında büyük fark olduğunu söyledi.

Öte yandan, makyajlı TÜİK verilerinde dahi asgari ücretlinin, memurun kaybı gizlenemiyor. TÜİK verilerinde dahi, üç ayda asgari ücret bin 47 TL kaybederek 7.459 TL’ye, en düşük memur maaşı bin 262 TL kaybederek 9 bin 179 TL’ye düştü. Yapılan zamlar, üç ayda enflasyon karşısında tam anlamıyla buhar oldu.

Muhalefet kanadından bir açıklama da Maliye eski Bakanı ve Demokrasi ve Atılım Partisi Genel başkanı Ali Babacan’dan geldi. Babacan, Twitter hesabından “yüksek enflasyon insan onuruna aykırıdır. Son 41 gün, önceliğimiz enflasyonla mücadele olacak” mesajını yayımladı.

Memur Sendikaları Konfederasyonu (Memur-Sen) Genel başkanı Ali Yalçın ise yaptığı açıklamada, üç aylık enflasyonun %12,5 olduğunu, memur maaşlarının enflasyon karşısında eridiğini ve yeni düzenleme talep ettiklerini belirtti.