Milyarderlikten mahkûmluğa

2004’te ABD’de kurulan biyoteknoloji şirketi Theranos’un kurucusu Elizabeth Holmes, yatırımcı ve müşterileri dolandırdığı iddiasıyla açılan davada 11 suçlamanın dördünden suçlu bulundu. Savcılar, 37 yaşındaki Holmes’ün yatırımcıları, parmaktan alınan birkaç damla kanla kolesterolden kansere birçok hastalığa teşhis koyabilen bir test geliştirdiğini iddia ederek dolandırdığına hükmetti.

Bir adım geriden: Bir zamanlar yeni Steve Jobs olarak anılan Elizabeth Holmes, 19 yaşında Stanford Üniversitesi’nden ayrılarak kurduğu Theranos için Walmart’ın kurucusu Walton ailesi, Rupert Murdoch ve Betsy DeVos dâhil birçok üst düzey yatırımcıdan toplam 945 milyon dolar yatırım almıştı. Theranos, kısa sürede 9 milyar dolar değerlemeye ulaşırken Holmes, Forbes tarafından kendi servetini kendi yaratan en genç kadın milyarder seçildi.

Nasıl ortaya çıktı? Wall Street Journal, 2015’te Theranos hakkında bir yazı dizisi yayımlayarak şirketin test kitinin aslında başka üreticilere ait cihazlarla yapıldığını ve çalışanların kan testi sonuçlarının güvenilirliğinden endişe duyduğunu ortaya çıkardı. Ortaya çıkan usulsüzlükler, yasal süreçler ve adli araştırmalardan sonra şirket, 2018’de tasfiye sürecine başladı.

Neden önemli? Silikon Vadisi’nde her geçen gün yeni bir girişim ortaya çıkarken bugüne kadar hüküm giyen yöneticilerin sayısı bir hayli az. Holmes, hapis cezasına çarptırılırsa 2004’te müfettişlere hisse satışı hakkında yalan söyledikten sonra 5 ay hapis yatan Martha Stewart’tan sonra hapse giren en üst düzey kadın yönetici olacak. Karar, ayrıca Silikon Vadisi’ndeki girişimlere, şeffaflığın önemi konusunda da ciddi bir uyarı olacak.

Şimdi ne olacak? Holmes, her suçlamadan en fazla 20 yıl olmak üzere toplam 80 yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir; ancak bir kez daha hatırlatmakta fayda var: Silikon Vadisi yöneticilerinin hapse girmesi pek alışıldık bir durum değil. ABD medyası, kararın “vaat ve başarı” arasındaki çizginin genellikle belirsiz olduğu Silikon Vadisi’nde “başarana kadar başarmış gibi davranma” dönemini sonlandırdığını iddia ediyor.

Geniş perspektif: Theranos’un çarpıcı yükselişi ve düşüşüne rağmen biyoteknoloji şirketleri, özellikle Covid-19 sonrası dönemde yatırımcıların en çok dikkatini çeken şirketler arasında yer alıyor. ABD merkezli biyoteknoloji şirketlerine yönelik yatırımlar, 2015’ten bu yana 3 kat artarak 27,2 milyar dolara ulaştı. Görünen o ki 2022'de de artmaya devam edecek.