Miras: Nesli tükenen kuşların sesleri kaybolmaya yüz tutmuş enstrümanlarla

"Türkiye’nin Nesli Tehlike Altındaki Sesleri" projesi kapsamında Türkiye’nin yok olma tehlikesi altındaki kuşların sesleri, kaybolmaya yüz tutmuş enstrümanlarla buluştu. Türkiye’nin ormanları, dağları, bozkırları, sulak alanları ve denizlerinde yaşayan, tehlike altındaki 31 kuş türünün sesini çeng sazı, ruzba ve rebab gibi enstrümanlarla buluşturan "Miras" albümü, 22 Mayıs Dünya Biyoçeşitlilik Günü'nde çıktı.

İşitsel bir doğa yolculuğu niteliğindeki Miras, her şarkıda bir başka kuş sesi ve enstrümanın buluştuğu beş parçadan oluşuyor. Projenin yaratıcısı Yaz Güvendi, albüme üç yıl önce Avustralya'da nesli tükenmekte olan kuşların seslerinden oluşan Yok Oluş albümünün ilham verdiğini söylüyor. Güvendi, “bir kuş sesi kütüphanesinin müzik platformlarında yer alması” olarak özetlediği projeyi Anadolu kültürünün kaybolmaya yüz tutan enstrümanlarını da dahil ederek genişletme fikrinden yola çıkarak biçimlendirmiş.

"2018 yılında Doğa Okulu’nun Dağ Okulu etkinliği için gittiğimiz Köroğlu Dağları’nda buna 40 kişi tanıklık etmiştik: 2000 metrede köçeklerin dansını izledik ve bu kültürün giderek yok olduğunu gördük. Buradaki anımdan yola çıkarak albümdeki eksik parçayı tamamladım: Nesli tehlike altındaki kuşlarımızla kaybolmaya yüz tutmuş çalgıları birleştireceğimiz bir albüm."

• Editörün önerisi: 9 Mayıs Dünya Göçmen Kuşlar Günü'nde 15 yılı aşkın süredir bu alanda yürüttüğü çalışmalar ve sunduğu katkılarla Türkiye’nin önde gelen kuş gözlemcileri arasında anılan Kerem Ali Boyla’yla Türkiye'nin kuşları ve kuş gözlemciliği üzerine sohbet etmiştik.

Projenin çekirdek kadrosunda kuş araştırmacısı Kerem Ali Boyla, müzik araştırmacısı Murat Küçükarslan ve besteleri yapan müzisyenler bulunuyor. Her parça, belirli bir habitatı simgeliyor: Orman, dağ, bozkır, sulak alan ve deniz. Bu habitatlarda yaşayan ve tehlike altında olan bir kuşun çağrısıyla başlayan parçalar ve o sese uygun enstrümanlarla eşleşiyor. Yaz Güvendi, enstrüman ve sanatçı seçme sürecini şöyle anlatıyor:

"Başta tek müzisyen (Can Saka) ve bir müzik araştırmacısıyla (Murat Küçükarslan) ilerlemeyi düşünüyordum ama ardından çeşitliliği artırmak için her parçanın bir müzisyen tarafından bestelenmesinin daha uygun olacağını düşündüm. Müzik araştırmacımız Murat da müzisyen olduğu için ilk olarak onu müzisyen ekibine dahil ettik, ardından Can ve Murat’ın yönlendirmesiyle beş müzisyeni tamamladık.

Murat’la beraber kaybolmaya yüz tutmuş enstrümanlara karar vermek için ilk olarak 1984’ten bugüne kadar 800’den fazla kaybolmaya yüz tutmuş müzik aletini üreterek gün ışığına çıkarmış Feridun Obul’u Sultanahmet’teki atölyesinde ziyaret ettik ve ondan enstrümanları, icracılarını dinledik, bir enstrüman havuzu oluşturduk. Ardından projedeki müzisyenlerle de beraber konuşarak yaylı çalgı olarak rebab, vurmalı çalgı olarak kam davulu ve telli çalgılardan ruzba, çeng ve kopuzu seçtik ve icracılarını bulduk."

^Urkeklik

Miras’ın sembol türü, dağ habitatını temsil eden ve 3.000 metre üzerindeki kayalık alanlarda yaşayan urkeklik. Bu türün nesli, iklim krizi nedeniyle ciddi tehlike altında. Urkekliğe ormanları temsilen karaağaçkakan, denizleri temsilen yelkovan, sulak alanları temsilen elmabaş patka, bozkırları temsilen ise toy kuşu eşlik ediyor. Albümde yer alacak müzisyenlerin seçiminde de habitat eşleşmesi esas alınmış.

"Albümü kurgularken sadece sesleri değil, habitatları da biraraya getirdik. Albümdeki her parça bir ekosistemi temsil ediyor ve parçalar birbirine bağlanarak bizi ormandan dağlara, bozkırlardan sulak alanlara ve en sonunda deniz kıyılarına ulaştırıyor. O nedenle ilk olarak müzisyen - habitat eşleşmesi yaptık.

Müzisyenleri seçimlerinde serbest bıraktık; bozkır coğrafyasında büyümüş müzisyenimiz Murat Küçükarslan o habitatı seçmek istedi, urkekliğin sesinden etkilenen müzisyenimiz Can Saka (Urkekliğin Yankısı) dağ habitatını aldı, Berlin’de yaşayan ve ormanda vakit geçirmeyi seven müzisyenimiz Turgut Mavuk orman habitatını tercih etti ve Patika parçasını besteledi, Ağva’da sulak alanın yanında yaşayan Kerem Feyzi, 'Elmabaşın Rüyası’nı anlattı, İstanbul Boğaz hattında yaşayan Akın Orbay ise 'Yelkovan'ın Yolu'nu bestelemek istedi. Her habitatın kuşuna Kerem Ali Boyla ile beraber karar vermiştik, müzisyenlere kuşların seslerini ilettik.

Çalgılarımızın da icracılarını bularak stüdyolara girdik ve enstrümanların seslerini kaydettik. Çeng ve rebabı Kanıkey Güvenç Akçay, ruzbayı Muharrem Sönmez, kopuzu Ünal Sevin ve kam davulunu Kerem Feyzi icra etti. Tüm bu kayıtları müzisyenlere ilettik ve habitatlarına özgü besteler oluşturmalarını istedik."

Bu yaz Miras’ın yaratık sürecini odağına alan, çekimlerini Vedat Atasoy ve ekibinin yaptığı bir belgesel yayımlanacak ve albüm atölyeleştirilerek çocuklara, gençlere, yetişkinlere özel programlar hazırlanacak. 

"Albümle ilgili hayallerimiz var, önümüzdeki süreçte destekçi bulmaya çalışacağız. Nesli tehlike altındaki kuşlarla kaybolmaya yüz tutmuş çalgılarımızı sahnelerde de izlemek istiyoruz. O nedenle albümün konseri nasıl olur diye düşünmeye başladık bile. Miras’ın plağı, CD’si de olsun, dijitalde kalmasın diye hayal ediyoruz. Albümün sergisini yapma fikri de var bir yandan… Sonra ikinci albüm neden olmasın diyoruz. Planlar, hayaller, yeni projeler çok ama hepsi sırasıyla."