Pandemi sonrası değişen konser adabı

Pandemi sonrasında gittiğim ilk stadyum konseri Harry Styles’a aitti. Katılımcıların neredeyse tamamımın Gen Z’den oluştuğu bir etkinliğe de ilk kez dâhil oldum. Bir millennial olarak Gen Z’nin bir etkinlik sırasında ne kadar çok video çekebildiğini, ne kadar yüksek desibelde çığlık atabildiğini ve ne kadar çok şeyi sahneye atabildiğini de bu performans sırasında gördüm.

Geçtiğimiz haziran ayında Viyana’daki Ernst Happel Stadium’a giriş yaparken Harry Styles’ın şarkı sözlerinde geçirdiği kivi, üzüm, karpuz gibi meyvelerin kostümlerini giymiş bir kalabalıkla karşılaştım. Yurt dışı konserlerinin çoğunda suyunuzu, sandviçinizi ya da meyvenizi çantanızda alana sokabiliyorsunuz. Fakat bu etkinlikte içeri meyve alınması yasaktı. Bunu nedeni, sanatçının daha önceki konserlerinde tutkulu hayranlarının sahneye meyve atmasıydı. Ayrıca Skittles şekerleri ve tavuk kanatlarını da alana sokmak yasaktı. Çünkü Harry Styles’ın hayranları bunları da sahneye atabiliyordu.

^{Harry Styles'ın Viana konserinde gözüne bir cismin fırlatıldığı an | Kaynak: Independent}

Tüm uyarılara rağmen üç saate yakın süren konserde çiçekler, Harry bebekleri ve bilekliklerin sahneye atılmasına şahit oldum. Konserin sonuna doğru, gerçekleşmesinden korkulan şey oldu. Harry Styles, acı çekerek elini gözüne götürdü. Çünkü seyirciler tarafından bir cisim gözüne ispat etmişti. Styles, hemen sahne arkasına koştu. O sırada stadı dolduran 60 bin hayranı nefessiz kalırcasına çığlık atmaya devam etti. Styles kısa bir sürenin ardından tekrardan sahneye dönüp son şarkısını söyleyip veda etti. Styles -o kadar alışkındı ki sahnesine bir şeylerin atılmasına- bazı anlarda seyircilerden gelen çiçek buketlerini havada tutuyordu. Kafamda şu sorular canlandı: Acaba ne ara sahneye bir şeyler atmak bu kadar normalleşti? Pandemide evde geçen zamanda bir şeyleri mi kaçırdık farkında olmadan?

Müzik endüstrisinin en güçlü isimleri, bu yazı dünya turneleri yaparak geçirdi. Maalesef bizler sanatçıların/grupların güçlü performanslarından daha çok sahneye atılan cisimleri konuştuk.

Ufak bir sıralama yaparsak...

^{Pink’in Londra konserinde seyirciler arasından sahneye kadar gelen peynir kutusu | Kaynak: More FM}

• Pink’in Londra konserinde bir hayranı annesinin küllerini sahneye attı. Bir diğer Londra konserinde ise devasa bir peynir kutusu sahneye doğru elden ele uzatıldı.
• Bebe Rexha’nın yüzüne New York’taki konseri sırasında telefon fırlatıldı. Rexha’nın kaşına üç dikiş atıldı.
• Ava Max, Los Angeles’taki konserinde sahneye fırlayan bir hayranı tarafından tokatlandı.
• Bir seyirci Cardi B’nin üzerine bardağının içindeki buzları fırlattı, sanatçı da elindeki mikrofonu hayranına attı.
  
  Bu listeyi daha da uzatabiliriz...

Viral olmaya değer mi?

17. yüzyılda tiyatro izleyicisi beğenmediği bir oyun ya da oyuncuyu protesto etmek için sahneye çürük yiyecekleri fırlatırdı. 19. yüzyılda ise sahneye daha ucuz olduğundan domates ve yumurta atılmaya başlandı. Sahneye atılan objeler, tarihsel olarak toplumların sosyo-ekonomik durumunu da simgeler hâle geldi. Günümüzde sahneye bir şey atmak protesto değil, popüler şov döngüsünün bir parçası olmak istemenin kanıtı âdeta. Bebe Rexha’ya telefon fırlatan hayranın polise verdiği ifadedeki açıklama da zaten bunun örneği: “Komik olacağını düşündüm.” Görünen o ki hayranlar, kendilerinin de içinde olduğu videoların viral olup milyonlarca izlenme almasını istediklerinden sahneye zarar verici cisimler atmayı normalleştirmeye başladı.

Birleşik Krallık Yayın, Eğlence, İletişim ve Tiyatro Birliği’nin (BECTU) yakın zamanda yayımladığı araştırmaya göre tiyatro personelinin yüzde 90’ı pandemi sonrası kötü davranışlara çok daha fazla tanık oldu. Ankete katılanlar, yüksek meblağlardaki etkinlik biletini satın aldıktan sonra sahnede olup bitenden kendilerinin de hak sahibi olduklarını belirtti. Ankette anti-sosyal kişiliğe sahip izleyicinin zorbalık, şiddet, taciz veya alandaki personele kötü davranışlar sergilediği belirtildi. Yaygın olarak bildirilen diğer sorunlar, cep telefonlarının etkinlik sırasında uygunsuz kullanımı ve performans mekânına uygulanan vandalizm.

^{Cardi B’ye seyirci tarafından buzlar fırlatılırken}

Konserlerin en güzel yanı, ayrıştırıcı değil de birleştirici olmasıdır. Aynı müziği dinlediğin toplulukla aynı dili konuşuyormuşsun hissini yaratır. Konserlerin ruh hâlimi 180 derece değiştirdiği o kadar çok an yaşadım ki. Fakat bu sevginin zarar verici bir şiddet eylemine dönüşmesi, bir şeylerin yolunda gitmediğinin kanıtı gibi. Bristol Üniversitesi’nde öğretim görevlisi ve izleyici araştırma uzmanı Dr. Kirsty Sedgman, BBC’ye verdiği görüşte şu noktaya dikkat çekti: “Canlı performans her zaman birlikte olmanın ne demek olduğunu anlamaya yönelik bir laboratuvar ortamı. Toplum büyük bir huzursuzluk döneminden geçtiğinde bu huzursuzluk önce canlı performansta mayalanmaya başlar ve ardından patlamayı da orada gösterir. Kültürel alanda olup bitenler ise toplum olarak başımıza gelenlerin bir göstergesi.” 

İzleyici, yaşadığı sıkıntılı günler sonrası girdiği kalabalıklarda patlamaya hazır bir volkan gibi. Bu konuya dair makalelerde hayranların kolektif eylemlerde kimliklerini ifade etmeleri için de yol aradıklarının altı çizildi. Amaç sadece o anı yaşamak değil, daha da fazlası... O yüzden sanatçılar, dünya turneleri sırasında odağın sahne olacağı büyük prodüksiyonlar planladı. Beyoncé devasa ışıltılı bir at heykelinin üzerinde sahneye inerken seyirciye hangi şarkının hangi kısmında sessiz olmaları gerektiğini vurgulayan notlar dağıtıldı. Coldplay sadece o konserde işe yarayan ışıklı bilekler verdi. İzleyiciyi de performanslarının bir parçası hâline getirdi. Böylelikle izleyicinin tamamen kendilerini izlemesini sağladı.

^{Adele’in Las Vegas’ta gerçekleştirdiği oturmalı konserinden | Kaynak: NPR}

Yüksek bilet fiyatları neyi tetikliyor?

Gen Z’nin büyük bir kısmının ilk konser deneyimi pandemi sırasında, evlerinde, bilgisayar ya da cep telefonu ekranlarının önündeydi. Bu yüzden konserdeki genel davranış ya da başka bir deyişle görgü kurallarının ne olduğunu gözlemleyemediler. Pratiğe geçişte, yani gerçek bir konserle karşılaştıklarında nelerin sanatçının dikkatini dağıtacağını veya ona zarar vereceğini tahmin edemediler. 

Adele’in Las Vegas’taki oturmalı düzene sahip konseri sırasında bir hayranı arkadaki izleyiciyi pek umursamadan ayağa kalkarak şarkılara eşlik etti. Bu davranışı yüzünden defalarca güvenlik görevlileri tarafından uyarıldı. Sahneden hayranını fark eden Adele de görevlileri uyarıp seyircisinin istediği gibi konseri izleyebileceğini söyledi. Hayranın bu anları kaydettiği video viral oldu. Adele tarafından fark edilmek isteyen başka bir hayrana da bir kapı araladı bu durum. 

Vegas’taki hayran; kendisiyle yapılan röportajlarda bilete çok yüksek bir para verdiğini, bir daha Adele’i izleyemeyeceğini ve arkasındaki kişileri bu yüzden umursamadığını söyleyip sözlerini şöyle noktaladı: “Arkamdakiler de ayağa kalkarak konseri izleyebilirdi.” Bu aynı zamanda yazının başında da belirttiğim gibi pahalı konser biletlerinin izleyiciyi “Bir yıldır bu konser bileti için para biriktiriyorum, artık her şeyi yapabilirim” şeklinde düşünmeye itmesine bir örnek.

^{Ava Max’ın Los Angeles konserinde seyircinin sahneye atladığı an | Kaynak: NBC Los Angeles}

Beş yıl önce Paris’te MGMT konserinde benzer bir durum yaşamıştım. Sevdiğim şarkıyı çalmaya başladıklarında video kaydı yapmaya başlamıştım. Fakat hemen arkamdaki bir seyirci telefonuma doğru su şişesi fırlatıp sahneyi benim yüzümden göremediğini bağırarak söylemişti. İşin tuhaf tarafı bu vandalca hareketten değil, kendi yaptığımdan inanılmaz utanmıştım. Oysa sakince telefonumu indirmem gerektiğini söyleseydi konserin geri kalanı hem benim hem de onun için daha keyifli geçebilirdi. Bu olay sonrası canlı etkinlerde video kaydı yaparken çok daha dikkatli olmaya başladım. Etkinliklerdeki davranış biçimlerimiz kültürel farklılıklarımızı da ortaya koyuyor. Sosyal medyanın çok daha aktif kullanıldığı bir ülkede bu davranışımın etrafımdakiler için bir sorun oluşturmayacağına eminim. Örneğin Türkiye’de bir konsere gittiğinizde sanatçının hit şarkısı çalmaya başladığında herkes telefonlarını yukarı kaldırır. Bu gayet olağan bir davranıştır.

Konser adabının yeniden şekillendiği 2020’lerde sahneye atılan cisimler azalmak yerine çoğalma eğiliminde. Kültür-sanat alanındaki çalışanlar, yaşananları normalleştirmemek için ellerinden geleni yapıyor. Umarım konserlerdeki şiddet olaylarının sayısı artmaz ve seyirciyle sanatçıyı buluşturan, bugüne ait yeni bir düzen kurulur. Çünkü dediğim gibi konserler, yeni bir birlikteliğin kurulabildiği; yepyeni kurallar, normlar ve ritüellerin oluşturulabildiği etkinliklerdir.