Phedora'dan Cânân'a

Şehri mekânlardan ve kimi mekânları da müdavimlerinden ayrı tutamıyorum, nitekim en sevdiğim hikâyelerin de ortak noktası bu. Aklımda kalmış bir tanesinden bahsedeceğim bu hafta. Dolayısıyla bu pazarın notu, biraz şiir ve kültürel dönüşüm esnasında “yaşanılan” bir mekânı içeriyor. Keyfinizi yerine getirmesi dileğimle. 

Cânân ki Degüstasyon'a gelmez 
Balıkpazarı'na hiç gelmez…

demiş Orhan Veli. Bu mısraların da kimi yerde açıklaması kelimeler ikincil anlamları ve dönemin ahbaplıkları üzerinden yapılıyor. Fakat hikâyeyle ilgili şöyle bir rivayet de var, hatta belki rivayetin ötesidir: Lambo’nun Meyhanesi, 1940’lardan itibaren ve 1950’lerin çok ünlü yerlerinden biri. Nevizade’de yer alan mekânın sahibi Lambo Çolakoğlu’nun Rusya’da doğduğu söyleniyor. Mösyö Lambo olarak anılan Çolakoğlu’nun neden ve ne zaman geldiğiyle ilgili ise pek bir bilgi yok. 1917’deki Ekim Devrimi sonrası gelmiş olabileceği düşünülüyor. 

Orhan Veli: Meyhaneyi ünlü yapan ise Orhan Veli. Sık sık gittiği mekân, kaçınılmaz olarak dönemin diğer edebiyatçılarını ve okurlarını da ağırlıyor. Buranın küçüklüğünden bahsederken tren vagonuna benzeten İlhan Berk, yine buranın daimî müşterilerinden. Abidin Dino, Melih Cevdet, Oktay Rıfat ve Sait Faik Abasıyanık da öyle. Burada zaman geçiren kişilerin günün sonunda parası yoksa veresiye defterine bir şiir, resim veya söz karalamasını istiyor Çolakoğlu. Dolayısıyla bu sayfalar bir veresiye defterinin ötesi olarak değerlendiriliyor. Hatta kimi zaman müşterilerinden aldığı ilhamla Çolakoğlu da bir şeyler karalıyor. Tanışıklığa dönersek Orhan Veli vefat ettiğinde onunla ilgili ne düşündüğü sorulunca arkadaşlıklarını şöyle anlatıyor: 

“Buraya gelip şiir yazdığı olurdu. Eserlerinin değeri Türk edebiyatında göze batar bir hâl almaya başlamıştı. Bunu da meslektaşlarından öğreniyordum. Onların tebriklerini tevazu içinde gülümseyerek karşılık verirdi. (...) Resimlerini ve el yazısını kıymetli bir hatıra olarak saklıyorum.” 

Phedora: Şiiri, Orhan Veli’nin Mösyö’nün bir eczanede karşılaştığı Phedora isimli bir kadına duyduğu aşkın sonucunda onunla buluşamaması üzerine yazdığı söyleniyor. Olayın başlangıcı, Dacat Güler’in sahibi olduğu Hazzopulo pasajında yer alan eczanede yaşanıyor. Dacat Bey, Çolakoğlu’nun eczaneye geldiği o malum günde, eski dostlarından Torik Yehor’un kızı Phedora’yla konuşuyor. Phedora’yı gördüğü gibi âşık olan ve ilaçlarını aldıktan sonra eczaneden utaranak çıkan Çolakoğlu, kısa bir süre sonra beğendiği kişinin kim olduğunu öğrenmek için tekrar eczaneye gidiyor. Güler’den aldığı bilgilerle ve bir ihtarla ayrılıyor: “Aman kızı üzme, eski ahbabımın kızıdır.” Bu arada Dacat Bey, Ara Güler’in babası. Hemen ardından heyecanla soluğu meyhanede alan Çolakoğlu’nun niyeti güzel bir mektup yazarak âşık olduğu kadınla buluşmak fakat bunun için kendine güvenemiyor. Elbette, aklına ilk gelen şey şair müşterilerinden birinin onun adına bu mektubu yazması ve o esnada orada bulunan Orhan Veli’ye durumu açıklıyor. Orhan Veli, bir aylığına bedava içebilmesi karşılığında hislerini açıklayan bir mektup yazmayı öneriyor, buluşmayla ilgili de bir nasihatı oluyor: “Sakın Phedora’yı buraya getirme! Onu Degüstasyon’a götür.” Degüstasyon, 1920’de Çiçek Pasajı’nın girişinde açılan bir meyhane. Yine oldukça popüler bir alternatif. 

Phedora'dan Cânân'a: Buluşma günü, Phedora gelmiyor ve üzgün bir şekilde meyhanesine dönen Çolakoğlu, Orhan Veli’ye sitem ediyor. Degüstasyon cadde üzerinde olduğu için Phedora’nın çekinmiş olduğunu düşünüyor, “halbuki Lambo’nun Meyhanesi’ne çağırsaydı gelirdi.” Orhan Veli ise düşüncesinin yanlış olduğunu söylemek için “Degüstasyon’a gelmeyen buraya hayatta gelmez,” diyerek bu mısraları karalıyor. Aslında buluşmaya gelmeyi isteyen Phedora, bir gün öncesinde evlerin saldıran bir grupla kavgaya karışıyor ve bir hafta yoğun bakımda kalıyor. Gazetelere etnisiteye bağlı bir şiddet olarak yansıyan olayın ardından Dacat Güler’in tavsiyesiyle taşınıyorlar ailecek. Belki de bir aşk hikâyesi de başlamadan bitiyor.