Poor Things: Feminist bir Frankenstein hikayesi

Film: Poor Things

Yönetmen: Yorgos Lanthimos

Yapım yılı: 2023

Süre: 141 dakika

Akımla ilişkilendirilen yönetmenler ve bilhassa akımın öncülerinden Lanthimos, Yunanistan’da filizlenen Yunan Tuhaf Dalgası’nın aslında var olmadığını söylüyor. Her şey ekonomik krizin etkisinin yoğun bir şekilde hissedildiği 2010’lar Yunanistanı'nda sinema yapan bir grup insanın birbirlerini besleyerek üretmeye çabalamasıyla başlamış görünüyor. Başta Yorgos Lanthimos’un Dogtooth ve Athina Rachel Tsangari’nin Attenberg’i olmak üzere dünya çapında beğeni kazanan filmler, çağdaş Yunanistan sinemasının Yunan Tuhaf Dalgası olarak adlandırılmasına, ülkede hatta dünyada benzer işlerin üretilmeye başlamasına yol açıyor. Lanthimos, kendini öncüsü kabul edildiği bu "dalgadan" sıyırmayı başarmış belki de tek isim: Filmlerini İngilizce çekmeye, Britanya’nın önemli senaristleri ve dünya sinemasının yıldız oyuncuları ile çalışmaya ve okyanusun öteki kıyısında Akademi’nin dikkatini çekmeye başlamasıyla (özellikle 2018’de Olivia Colman’a Oscar ödülü kazandıran The Favourite’ın ardından) kabarık bütçelerin emanet edildiği, büyük stüdyoların yaratıcı özgürlük tanıdığı bir sinemacı o. 

Lanthimos, son filmi Poor Things’de tüm bu imkanları kullanıyor ve İskoçya’dan Alasdair Gray’in aynı adlı romanından daha önce The Favourite’ın da senaryosunu yazan Tony McNamara’nın uyarladığı filmle feminist bir Frankenstein hikayesi anlatıyor. Dr. Godwin Baxter (Willem Dafoe) ya da kendine taktığı isimle “God / Tanrı”, yetişkin bir kadına yeniden hayat vererek Bella’yı "yaratıyor". Bella’nın (Emma Stone) çok büyük ayrıcalıkları var: Geçmişin, ahlak kurallarının ya da toplumsal olguların yükünden muaf bir şekilde kendi yaşamını inşa etme özgürlüğü. Biz zavallıların hiçbir zaman sahip olmadığı bir yaşamı...

^{Emma Stone, Poor Things | Kaynak: Disney Studios}

Bella, Emma Stone’un kariyer zirvesi niteliğindeki performansının da etkisiyle, sinema tarihine geçecek, bağımsız, güçlü, çok katmanlı ve derin bir kadın karaktere dönüşüyor. Filmin girişinde bir yetişkinin bedenine hapsolmuş bir bebekten farksız gördüğümüz, sözcük dağarcığı  ve motor becerileri henüz gelişmemiş Bella, Bella’nın yolculuğundaki konumuyla belirlenen bölümlerin her birinde kendini, hayatı ve toplumu farklı yönleriyle tanıyor. Lizbon’da bedenini, dünyevi hazları ve cinselliği (ya da furious jump’ın muhteşem Türkçe çevirisiyle "coşkulu zıpzıp"ı keşfediyor. Gemi bölümünde zihni felsefeyle, fikirlerle, ideallerle doluyor. İskenderiye’de toplumsal eşitsizlik ve sınıfsal dengesizlik Bella’yı acı gerçeklerin farkına varıyor. Paris’te işçiliği (Bella özelinde seks işçiliğini) tecrübe ediyor ve sosyalizme yaklaşıyor. Londra’da ise en zorlu sınav onu bekliyor—geçmişiyle, kökleriyle ve kendisiyle yüzleşmek.

^{Willem Dafoe, Poor Things | Kaynak: Disney Studios}

Bella, karşısına çıkan toplumsal dayatmaları ya da ahlaki bariyerleri imrenilesi bir umursamazlık ve özgüvenle karşılıyor. Ayıp ya da ahlaksız kabul edilmiş davranışları bastırmayı reddediyor. Önce çocukluğundan, sonra mantığıyla sorgulamayı öğrendiğinden ve nihayetinde özgürlüğüne düşkün ve hakkını arayan bir bireye dönüşmüş olmasından... Bella’nın (Holly Waddington imzalı kostümlerle de yaratıcı bir şekilde yansıtılmış) hızlandırılmış büyüme yolculuğu, Victoria döneminin değerleri ya da Bella’nın etrafındaki erkeklerin tepkileri düşünüldüğünde feminist bir masalı andırıyor. Bella erkeklerden daha üstün, daha zeki ya da daha ayrıcalıklı değil. Sadece onların koyduğu kurallara uymayı reddetmesi, onların kısıtlamalarını hiçe sayması ve kendini özgür bir birey olarak ifade edebilmesi, başta Duncan Wedderburn (Mark Ruffalo) ve Alfie Blessington (Christopher Abbott) tarafından ezilme veya aşağılanma olarak algılanıyor. Duncan’ın "eğlenilecek adam"lığı ile Max McCandles’ın (Ramy Youssef) ‘evlenilecek adam’lığı, Alfie’nin yıkıcılığı ile God’ın yaratıcılığı arasındaki tezatlar Bella’nın yolculuğunda farklı uçları temsil ediyor ve kendi yolunu çizerken daha sağlıklı seçimler yapmasına yarıyor. 

Tuhaf bir Frankenstein hikayesi, tuhaf bir feminist anlatı ya da tuhaf bir yol hikayesi... Hangisi olarak okumayı tercih edersen et, eğer Yunan Tuhaf Dalgası diye bir akım gerçekten varsa, bu film kesinlikle onun kusursuz bir örneği.

Benzer işler:

• Orlando (1992, Sally Potter)
• Being John Malkovich (1999, Spike Jonze)

Nerede izleyebilirsin? Poor Things, bugün gösterime giriyor.