Sanayideki zorlanma artıyor

İstanbul Sanayi Odası'nın sanayinin en büyüklerini izleyen İSO-500 ve İkinci-500 verileri, son dönemde sanayide gördüğümüz sıkıntıların çok daha net bir resmini ortaya koyuyor. Gerek İSO-500, gerek İkinci 500 rakamları, Türkiye’nin büyük sanayi kuruluşlarının üretimden satışlarında son üç yılda reel gerileme olduğuna işaret ediyor.
Sanayideki zorlanma artıyor

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İstanbul Sanayi Odası'nın sanayinin en büyüklerini izleyen İSO-500 ve İkinci-500 verileri, son dönemde sanayide gördüğümüz sıkıntıların çok daha net bir resmini ortaya koyuyor. Normal koşullarda Türkiye ekonomisinin büyüme oranıyla sanayinin büyüme oranı birbirine çok yakın seyreder. Özellikle geçtiğimiz yıldan itibaren ayrışmanın çok arttığını izliyoruz. 2024 yılında Türkiye ekonomisi %3,2 büyürken, sanayinin büyüme hızı %0,5 oranında kaldı ve sektör olarak en düşük büyüme oranına sahip oldu. Bu yılın ilk çeyreğinde de Türkiye ekonomisi %2 büyürken, sanayi %1,8 daraldı. İSO verileri de sanayinin yaşadığı bu zorluğu teyit ediyor. Gerek İSO-500, gerek İkinci 500 rakamları, Türkiye’nin büyük sanayi kuruluşlarının üretimden satışlarında son üç yılda reel gerileme olduğuna işaret ediyor.

Kârlılık düşünce yatırım da düşer

Son 3,5 yılda üretici fiyat endeksinde %350’ye yakın artış gören sanayi sektörü, satışlarda sınırlı da olsa reel düşüşle karşılaşınca doğal olarak kârlılıkta ciddi gerilemelerle karşılaştı. İSO-500’ün faaliyet kârlılığı 2024 yılında bir önceki yıla göre %32’ye yakın gerilerken, İSO İkinci 500’de bu oran %19’lara yakın oldu. İSO-500 dönem kârı %59 gerilerken, ikinci 500’de %64 oranında gerilemeler ortaya çıktı. Kârlılığı düşen firmaların gelecekteki yatırım potansiyeli ve verimliliği de gerilemeye başlar. 2024 yılı rakamları, önceki yıllara göre özellikle kârlılıktaki düşüşün hızlandığına işaret ediyor. Maliyetlerdeki yüksek artışa karşın satış hacmini olabildiğince korumaya çalışan firmaların sert kârlılık düşüşünü izliyoruz. Sıkı para politikası ile oluşan yüksek faizlerin finansman giderini anormal arttırması, finansman giderinin faaliyet kârının %100’lerine yaklaşması firmaların ayakta kalmasını zorlaştıran, gelecekte yatırım yapma potansiyeli ve motivasyonunu son derece azaltan, sürdürülmesi son derece zor bir tablo yaratmış durumda.

Pazar payını koruma çabası

ÜFE artışına rağmen, özellikle ihracatta rekabet nedeniyle fiyat arttırmakta zorlanan işletmeler, düşük kârlılığa hatta bir kısmı zarara razı olarak faaliyetlerini sürdürdüler. Kârlılık düşüşüne, hatta bazı firmaların zararlarına rağmen satışlardaki düşüşün sınırlı kalması, pazar payını korumaya yönelik bir hedeften de kaynaklanıyor. Müşteriyi bir kere kaybeden firmanın tekrar o pazara girmesi ve müşteriyi elde etmesi çok kolay bir süreç olmadığı için büyük boyutlu kârlılık düşüşüne rağmen satışların belli bir oranda kalması sağlanabilmiş görünüyor.

Ne yapmalı?

Bu tablonun olumluya çevrilebilmesi için hem kısa hem de orta ve uzun vadede atılması gereken ve birbirinden bağımsız değil beraberce yürümesi gereken adımlar olduğuna inanıyoruz. Öncelikle kısa vadede düşük ve kalıcı enflasyonla makro istikrarı sağlamak, Türkiye’de göreli fiyatları doğru oturtmak ana hedef olmalı görünüyor. Sıkı para politikaları ve yapısal reformlarla enflasyonu düşürme gayreti sürerken, kur politikasını da doğru yöneterek özellikle ihracatta rekabet gücünün arttırılması gerekiyor. İç talebi bastırabildiğimiz bir ortamda, TL’nin daha rekabetçi noktaya gelmesinin enflasyonist etkileri minimize olur. Rekabet gücünü arttırabildiğimiz, satışları ve kârlılığı büyütebildiğimiz, öngörülebilir ve büyümeyi destekleyen bir ortama ancak düşük enflasyonu kalıcı başardığımızda geçebiliriz. Fakat asıl önemlisi, ülkemizin orta ve uzun vadede yüksek teknolojiye dayanan, katma değeri yüksek bir sanayiye dönüşümünü başarmak görünüyor. 

Bunu gerçekleştirebilmek için, kapsamlı bir kalkınma planına ihtiyacımız olduğunu düşünüyoruz. Kalkınma planı, kamu-sanayi-özel iş birliği modellerine de dayanan, sadece ekonomik değil; ekonomi dışı, hukuk, eğitim, sağlık, özgürlükler gibi birçok alanı içeren bütünsel bir değişim ve dönüşüm planlamasını gerektiriyor. Savunma sanayi sektörümüz, planlama ve kamu-özel iş birliği modellerinin hedeflere ulaşmada ne kadar önemli olduğunu bizlere son dönemde net bir şekilde gösteriyor. Bunu tüm sektörlere yayacak bir strateji, bahsettiğimiz kalkınma planı çerçevesinde çok daha güçlü gerçekleştirilebilir düşüncesindeyiz.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YAZARLAR

Erhan Aslanoğlu

Erhan Aslanoğlu

İstanbul Bilgi Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi, akademisyen ve ekonomist. Makroekonomi, Türkiye ve dünya ekonomisi alanlarıyla ilgilenen Aslanoğlu’nun yayımlanmış bir kitabı, kitap bölümleri, çok sayıda makalesi ve tebliğleri bulunuyor. Genel ekonomi, makroekonomik göstergelerin yorumlanması, Türkiye ve dünya ekonomisi, göstergeler ve gelişmeler üzerine seminer ve eğitimler veriyor.

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar

Bu hafta yurt içinde Ekim ayı merkezi yönetim bütçe dengesi, konut satışları ve üçüncü çeyrek işgücü istatistikleri öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı perakende satışları ve Fed'in Ekim ayı toplantı tutanakları, İngiltere'de enflasyon ve Çin'de sanayi üretimi verileri ön planda.

15 Kas 2026

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri

ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu ele geçirmesi, Trump'ın işini zorlaştıracak yeni bir siyasi denge yarattı. Yeni siyasi denge, gümrük vergilerinden federal harcamalara ve Fed’in bağımsızlığına kadar birçok alanda Amerikan ekonomisi doğrudan etkileyecek.

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD’nin seçimi Asya’nın sorunu oldu

ABD seçimleri geride kaldı. Tahmin edildiği gibi Demokratlar büyük bir başarı sağladı. Yenilginin büyük oranda İran savaşına bağlanması ve Trump’a yönelik muhalefetin sadece Demokratlardan değil Cumhuriyetçilerden de gelmeye başlamasıyla savaşın bitmesine yönelik iyimserlik arttı. Bu durum elbette dünyamızın geleceği ve istikrarı açısından önemli ve olumlu bir gelişme. Ancak seçim sonrasında Demokratlardan gelen açıklamalar, seçim sonuçlarının özellikle yapay zeka yatırımlarından sipariş alan Asya ülkeleri için soruna dönüşecek gibi görünüyor.

Erhan Aslanoğlu

·

12 Kas 2026

ABD’nin seçimi Asya’nın sorunu oldu
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Türk sanayisinde iki farklı tablo: Büyüyen üretim, daralan istihdam

Türkiye'de imalat sanayi üretimi son yıllarda büyümeye devam ederken, tekstil ve hazır giyim gibi emek yoğun sektörlerde üretim ve istihdam kaybı yaşandı. Büyüyen sektörlerdeki istihdam artışı bu kaybı telafi etmeye yetmezken, tekstil fabrikalarının azalan makine yatırımları yerli ekipman üreticilerini de etkilemeye başladı. Sanayide üretim ve istihdam arasındaki ayrışma büyürken, düşen kâr marjları ve artan finansman giderleri mevcut üreticilerin yeni sektörlere yönelik yatırımlarını da zorlaştırıyor.

Emircan Yaman

·

12 Kas 2026

Türk sanayisinde iki farklı tablo: Büyüyen üretim, daralan istihdam
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Enflasyon Raporu haftası

Bu hafta yurt içinde TCMB'nin yılın son Enflasyon Raporu, Eylül ayı sanayi üretimi, cari işlemler dengesi ve Kasım ayı Piyasa Katılımcıları Anketi öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı enflasyonu, İngiltere'de üçüncü çeyrek büyümesi ve Avro Bölgesi büyüme ve istihdam verileri ön planda.

09 Kas 2026

Haftalık takvim: Enflasyon Raporu haftası