Savaş ortamında influencer anlatısı: Saldırılar Körfez’in güvenli liman imajını nasıl etkiliyor?

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından İran, Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) de aralarında bulunduğu birçok komşu ülkedeki üslere misilleme saldırıları yaptı. Uzun yıllardır turistlere güneşli, güvenli ve vergisiz bir vaha portresi çizen BAE’nin bu huzurlu imajı, silahların Dubai’ye yağması, bölgedeki beş yıldızlı bir otelin alevler içinde kalması ve dünyanın en yüksek gökdeleni Burj Khalifa’yı tehdit etmesinin ardından paramparça oldu. 

BAE Devlet Başkanı Muhammed bin Zayed, ay başında devasa Dubai Mall’u dolaşarak alışveriş yapanlara korkacak bir şey olmadığını söyledi. Çocuklarla tokalaşan ve alışveriş merkezinin kalabalık yürüyen merdivenlerinde dolaşan şeyh, Ganalı bir müşteriye “Mutlu musun?” diye sormasının ardından “Çok mutluyum” yanıtını aldı. 

Devlet Başkanı, birkaç gün sonra yaptığı bir konuşmada BAE’de her şeyin yolunda olduğunu ilan etti. Fakat İran füzeleri ve insansız hava araçları (İHA), esasında günlerdir BAE’ye saldırılar düzenliyor, havalimanlarının kapatılmasına yol açıyor ve ölümlere sebep oluyordu. 

Geniş açı: Dubai, son birkaç on yılda dünyanın en büyük, en zengin ve en gösterişli finans merkezlerinden biri hâline geldi. Üstelik bu başarı, oldukça basit bir fikre dayanıyordu: İstikrarsız bir bölgede bulunmasına rağmen çatışmalardan uzak kalmak ve çevresindeki savaşlardan, yolsuzluktan ve karışıklıklardan uzak, güvenli bir liman imajı çizmek. 

Dubai’nin başarısı, takip eden yıllarda Suudi Arabistan ve Katar gibi Körfez ülkelerine de ilham oldu. Bu ülkelerin tümü, geliri çeşitlendirerek fosil yakıtın ötesinde bir ekonomi yaratma ve Batı dostu bir büyüme politikası gütme stratejisi izledi. 

• Suudi Arabistan’ın trilyonlarca dolarlık Vizyon 2030 stratejisi, Dubai’nin izinden gitmeyi ve ülke ekonomisini çeşitlendirmeyi amaçlıyordu. Bu kapsamda ülke yönetimi, Kızıldeniz kıyısında ultra lüks tatil köyleri inşa etti, alkole ilişkin kısıtlamaları gevşetti, Cristiano Ronaldo gibi yıldız futbolcuları ulusal lige getirdi ve büyük eğlence festivalleri düzenledi. 

Fakat Körfez Bölgesi’nde Singapur veya Londra’ya rakip bir küresel şehir ve finans merkezi kurmak, kavurucu sıcağı ve bölgede onlarca yıldır süregelen huzursuzluğu görmezden gelmeyi gerektiriyordu. Bir zamanlar mütevazı bir liman kenti olan ve yer altında esasında az miktarda petrol barındıran Dubai, çözümü zenginlik, verim ve istikrar vadederken Batı ve İslamiyet hassasiyetleri arasında denge kuran çok dilli bir toplum yaratmakta buldu. 

Şehir plajlarında hem başörtüsü hem de bikini kabul edildi. Şehir merkezi, hem barlar hem de camilere ev sahipliği yapar hâle geldi. Mutluluk ve refahtan sorumlu bir devlet bakanlığı kuruldu. Suç ve yolsuzluk azaltılırken BAE, şirket dostu düzenlemeler, minimum bürokrasi ve komşulardan etkilenmeme taahhüdüyle yabancı yatırımcıları cezbetmeye başladı. 

Bu sırada: Ülke liderleri, muhalifleri bastıran ve aşırılık yanlılarını hapse gönderen yüksek teknolojili bir gözetim devleti kurarak istikrar ve güvenlik vizyonunu destekledi. Bu şekilde Dubai’nin terörizmden büyük ölçüde etkilenmemesi sağlandı. Şehirde hâlâ hoşgörülü İslam anlayışı baskın olsa ve eşcinsellik yasa dışı olmaya devam etse de İslamiyet temelli yasaların nadiren uygulandığı bir iklim yaratıldı. 

Dubai’yi Batılı turistlere çekici kılmak için sarf edilen çabalar, dünyanın en yüksek gökdeleni, en derin dalış havuzu, en uzun şehir içi zipline'ı, Ski Dubai kayak merkezi, Michelin yıldızlı 19 restoran ve 170’ten fazla beş yıldızlı otelle meyve verdi. 

Öte yandan: Protesto ve ifade özgürlüğüne yönelik uygulamalar sıkılaştırılırken dinî gruplara yönelik baskılar da genişletildi. İnsan Hakları İzleme Örgütü, BAE yönetimini sıklıkla “istilacı gözetim araçlarından oluşan bir cephanelik” kullandığını öne sürerek eleştirdi. 

COVID-19 salgını döneminde Dubai’nin kısa bir süreliğine kapanması, yönetimi şehri daha çekici hâle getirmeye yönelik çalışmalar yapmaya itti. Bu kapsamda sosyal normlar daha da liberal hâle getirilirken hafta sonu tatili Cuma-Cumartesi’den Cumartesi-Pazar’a alındı. 

Rakamlar: Tüm bu çabalar, verilere pozitif yansıdı. Dubai’nin 2000’lerin başlarında 1 milyonun altında olan nüfusu, 2024 sonu itibarıyla 4 milyona çıktı. Şehir nüfusunun %90’ını yabancı uyruklular oluşturmaya başladı. 

Benzer şekilde BAE’nin de 11 milyon sakininin %90’ı yabancı uyruklu hâle geldi. 

• Danışmanlık firması Henley & Partners'ın tahminlerine göre BAE, geçen yıl 9,8 milyoner ağırladı. Bu ziyaretçiler, ülkeye 60 milyar dolardan fazla para getirdi.

• Dubai Uluslararı Finans Merkezi, 2025 sonu itibarıyla 300’e yakın banka ve 100’den fazla hedge fonuna ev sahipliği yapıyordu. ABD’nin en büyük bankası JPMorgan Chase, Dubai’deki şubesini büyüterek Londra’daki pek çok çalışanını Dubai’ye taşıdı. 

Ek olarak: Fitch Ratings verilerine göre Dubai’de gayrimenkul fiyatları, 2022 yılı ile 2025’in ilk çeyreği arasında %60 arttı. 

Bölgedeki influencer’lar savaşa nasıl tepki verdi?

Daha önce BAE’nin “güvenli liman” imajını parlatan pek çok influencer, İran’ın misilleme saldırılarının ilk günlerinde saldırılara ilişkin gönderiler paylaştı. Samuel Leeds, paylaştığı kısa videoda “Kesinlikle biraz tedirgin edici. En sinir bozucu şey de havaalanının kapatılmış olması” ifadelerini kullanırken bazı influencer’lar, doğrudan saldırı anlarını kayda aldıkları paylaşımlar yaptı. Bir influencer, acil durum araçlarının sirenlerinin duyulduğu bir videoda koşarken “Dubai Mariner’dayım ve az önce bir İran füzesi yanı başımdaki binaya isabet etti” diyordu. 

^{Samuel Leeds}

Benzer şekilde fitness içerikleri üreten ve Dubai’de yaşayan İngiliz fenomen Will Bailey de saldırılar başlayınca içeriklerini tamamen değiştirdi. Bailey, hemen yan binasından siyah dumanların yükseldiği bir videoda “Bu, bizden yalnızca birkaç metre uzaktaydı. Şuna bakın. Bu, Dubai’deki Fairmont Otel” dedi. 

^{Will Bailey}

Paylaşılan video ve fotoğraflarda Fairmont Otel’in yanı başında çıkan yangın, Burj Al Arab otelindeki alevler ve Burj Khalifa yakınlarında yükselen dumanlar görülüyordu. Fakat saldırılar devam ederken bir anda paylaşımlar durdu. Özellikle daha önce ülkenin huzurlu imajını parlatmak üzere hükümet tarafından fonlanan fenomenler, bir anda yeniden günlük hayatlarından eğlenceli anları paylaşmaya başladı. 

Benzer şekilde: Yetkililer, BAE’nin hava savunma sisteminin dünyanın en iyileri arasında olduğunu ve onlarca İHA ve füzeyi düşürdüğünü vurgulayarak bölge sakinlerini ve ziyaretçileri rahatlatmaya çalıştı. Hükümet ise İran saldırılarının neden olduğu hasara ilişkin olay yeri görüntüleri ve videolarını paylaşmamaları gerektiği konusunda kamuoyunu uyardı. 

Dubai yönetimi, İHA ve füze saldırılarına ilişkin görüntüleri kaydederek yaymanın kamuoyunda paniğe yol açma potansiyeli taşıdığı gerekçesiyle yasa dışı kabul edileceğini duyurdu. Yasaları ihlal edenlere herhangi bir hoşgörü gösterilmeden yaptırım uygulanacağının da altı çizildi. 

• Katar yakınlarında saldırı görüntülerini paylaşan 300’den fazla kişi, yanlış bilgi yaydıkları gerekçesiyle tutuklandı. 

• Kuveyt’te ise İran saldırılarıyla ilgili herhangi bir paylaşım yapmak tamamen yasaklandı. 

Bunun üzerine influencer’lar, daha önce yaptıkları paylaşımları hızla silmeye başladı. Sarina Kalantiri adlı bir emlak fenomeni, paylaşımında şu ifadeleri kullandı: 

"Dubai, dünyanın en güvenli şehriydi ve her zaman da öyle kalacak. Üzgünüm çekemeyenler ama Dubai şu anda böyle görünüyor. Liderlerimiz bizi her zaman güvende tutuyor ve onlara güveniyoruz. Bu yüzden çekemeyenlerin yaydığı söylentilere inanmayı bırakın ve gelip kendiniz görün."

Fenomenlerin mevcut paylaşımlarını silmesi ve yeniden bölgenin güvenli imajını parlatan paylaşımlar yapması üzerine ise Körfez hükümetleri, gerçekleri gizlemek için influencer’ları kullandıkları öne sürülerek eleştirildi. 

“Güvenli liman” imajı nasıl yıkıldı? 

Elbette Körfez Bölgesi hükümetlerinin influencer paylaşımlarını yönlendirmeye yönelik çabası boşa değildi. Zira İran'ın misilleme saldırıları, Körfez’deki devasa gökdelenlerin, finansal gücün, lüksün ve çeşitliliğin füzelere karşı aşılmaz kalkanlar oluşturabileceği fikrini yerle bir etti. 

Dahası: Bu imajın yıkılmasının etkileri, bölgede hızlı hissedildi. Varlık yöneticileri ve avukatlar, paralarını daha güvenli bölgelere taşımak isteyen danışanlardan gelen telefonlarda artış gözlemledi. Gayrimenkul anlaşmaları askıya alınırken yabancı uyruklu sakinler, bölgeyi terk etme seçeneğini değerlendirmeye başladı. Katar’ın havacılık merkezi olma konumu da hava sahasında süren kısıtlamalar nedeniyle sarsıldı. Ülke, ekonomisine önemli bir nakit akışı sağlayan sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatını da durdurmak zorunda kaldı. 

Analistler, füze ve İHA saldırıları dursa bile denizin ötesinde İran’ın yaratacağı tehdidin kalıcı bir risk faktörü olacağına işaret etti. Özellikle Bahreyn ve Kuveyt gibi mali açıdan daha kırılgan devletlerin sermaye çekmekte daha fazla zorlanacağının da altı çizildi.

• Uzmanlar ayrıca, Körfez Bölgeleri’nin çatışma koşullarına yeterince hazırlıklı olmadığına dikkat çekti. İsrail’in aksine BAE’de kurulu bir sığınak ağı ve etkili bir alarm sistemi bulunmadığı belirtildi. 

Perspektif: BAE’nin “güvenli liman” imajı yaratma konusundaki başarısının büyük bir kısmı, emirliğin Orta Doğu’da olmadığına dair sağlam bir inanç yaratma stratejisine dayanıyordu. Fakat İran saldırıları, bölge halkına siyasi olarak istikrarsız bir bölgede yaşadığı gerçeğini hatırlattı. Körfez Bölgesi’ne yağan füze ve İHA’lar, “güvenli liman” yanılsamasını derinden sarstı. 

• Danışmanlık şirketi KPMG, bölgedeki çalışanlarını tahliye etmek üzere uçaklar kiraladı. 

• Google, kurumsal bir etkinlik için Dubai’de bulunan 1000’den fazla çalışanını hızla tahliye etti. 

• Bazı bankalar ve hedge fonları, çalışanları için İran saldırılarının hedefi olmayacak uzak çöl bölgelerinde konaklama alanları ayarladı. Birçok Wall Street bankası, Dubai’deki personeline evden çalışma talimatı verdi. 

• Deutsche Bank ve Franklin Templeton, bölgeye seyahatleri durdururken Citibank, BAE’deki şubelerini tahliye etti ve çalışanlarının tamamen evden çalışmaya geçtiğini duyurdu. 

• Dubai yakınlarında düzenlenen bir tenis turnuvası da İran’ın İHA saldırısının ardından oyuncuların kortu terk etmesiyle birlikte aniden iptal edildi. 

Tourism Economics, İran saldırılarının bu yıl Orta Doğu’ya gelen ziyaretçi sayısında yıllık bazda %27 düşüşe yol açabileceğini tahmin ediyor. Bu da turist harcamalarında görülecek 56 milyar dolarlık bir kayıp anlamına geliyor. 

Öte yandan: Pek çok analiste göre önceki krizlerden daha güçlü çıkan Dubai, düşük vergi oranları sayesinde yatırım çekmeye devam edecek. Fakat denizin ötesindeki “yaralı ve yenilmemiş” İran, bölgedeki şehirler için tehdit oluşturmayı ve Hürmüz Boğazı’ndaki trafiği aksatmayı sürdürecek. Bu durum, sermaye çekmeyi Körfez ülkeleri için eskisinden çok daha zor hâle getirecek. 

Tıpkı Mall of Emirates’teki Ski Dubai kayak merkezinin yaz aylarında dışarıda 47 dereceyi bulan kavurucu sıcağa rağmen içeride misafirlere penguen beslemeye olanak tanıyan “eşsiz bir deneyim” yaşatarak ziyaretçileri dışarının gerçekliğinden uzaklaştırması gibi Körfez Bölgesi de sakinlerini kendi siyasi ve ekonomik gerçekliğinden uzaklaştırma çabasını ve kırılganlığını görünmez kılan yapay istikrar iklimini koruyacak. Fakat içerideki kontrollü ve pahalı dengenin sürdürülebilirliği, çatışma ortamının yarattığı tehdit nedeniyle sürekli olarak sınanmaya devam edecek.