Shein halka açıldı: 100 milyar dolarlık rüya nasıl tersine döndü?

Hızlı moda odaklı e-ticaret platformu Shein, Londra ve New York’taki halka arz girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından bu hafta nihayet Hong Kong borsasında halka açıldı. Birkaç yıl önce hızlı modanın yükselen yıldızı olarak görülen şirket, yatırımcıların karşısına zirve döneminden çok daha farklı bir tabloyla çıktı. Büyüme hızının yavaşlaması, kârlılığın gerilemesi, artan rekabet ve ticaret savaşları, bir dönem dünyanın en değerli girişimlerinden biri olan Shein’in 100 milyar dolarlık zirve değerlemesini dört yılda dörtte birine indirdi. 

Analistlere göre bu tablo, şirketi 100 milyar dolar değerlemeye taşıyan ekonomik koşulların artık ortadan kalktığını da kanıtlamış oldu. 

Halka arz: Shein’in halka arz için düzenleyici kurumlara sunduğu belgeler, 1,8 milyar dolar kaynak toplamayı ve değerlemesini 27 milyar dolara getirmeyi hedeflediğine işaret etmişti. Söz konusu hedef rakamlar, hızla dikkat çekti. Zira değerleme hedefi, hem şirketin 2022’deki 98,2 milyar dolarlık zirve değerlemesinden hem de Ağustos ayında sunduğu belgelerde belirlediği 30-40 milyar dolarlık hedeften oldukça düşüktü. 

Milyarder Sky Xu tarafından kurulan şirket, Ağustos ayı sonunda Hong Kong borsasındaki halka arzı için talep toplamaya başladı. 1 Eylül’de borsada işlem görmeye başlayan şirket hisseleri, ilk işlem gününde %10’a yakın değer kaybetti ve yatırımcıların beklentilerini karşılayamadı. 

• Üstelik Shein’in halka arz fiyatı, hisse başına 48,56 Hong Kong doları olarak belirlendi. Bu rakam, şirketin belirlediği 49,50 Hong Kong dolarlık maksimum fiyatın da altında kaldı. 

Dahası: Halka arz, şirketin değerlemesindeki sert düşüşü de gözler önüne serdi. Platform, 2022 yılı başlarında hayata geçirdiği Seri D yatırım turunda değerlemesini 100 milyar dolara yakın bir seviyeye çıkarmıştı. Hong Kong’daki halka arzda ise değerleme 26,5 milyar dolar seviyesinde kaldı. Böylece Shein’in değeri, dört yıllık bir süre içinde zirve seviyeden %73 geriledi. 

Diğer yandan halka arz kapsamında yaklaşık 280 milyon hisse satan Shein, 1,74 milyar dolar kaynak topladı. Şirket, halka arz belgelerinde toplayacağı finansmanın %40’ını teknoloji kapasitesini geliştirmeye, %40’ını ise marka bilinirliğini artırmaya ve küresel varlığını güçlendirmeye ayıracağına işaret etmişti. Kalan kaynağın, kurumsal girişimler ve genel şirket ihtiyaçları için kullanılacağının da altı çizilmişti. 

Bir adım geriden: Shein’in Hong Kong’daki halka arzı, uzun yıllardır süren bir arayışın ardından geldi. Şirket, daha önce New York ve Londra borsalarında da halka arz girişiminde bulunmuş, fakat çevreye etkileri ve çalışma koşullarına ilişkin eleştiriler nedeniyle bu girişimleri başarısızlıkla sonuçlanmıştı. 

Çin’de kurulan marka, 2022'de ise küresel profilini güçlendirme çabalarının bir parçası olarak merkezini Singapur'a taşımış ve denizaşırı üretim üsleri açmıştı.

Çöküş nasıl başladı? 

Yıllar içinde Shein, uluslararası ticaret iklimindeki belirsizlikler nedeniyle büyük operasyonel zorluklarla karşı karşıya kaldı. ChatGPT’nin kullanıma sunulmasının ardından 2022 itibarıyla yaşanan yapay zeka patlaması nedeniyle yatırımcıların yapay zekayla bağlantılı şirketleri odağına alması da Shein’in halka arzına yönelik ilgiyi azalttı. 

Öte yandan: Shein, yalnızca birkaç yıl önce durdurulamaz bir yükseliş ivmesi yakalamıştı. Büyük miktarda veri ve algoritma kullanarak moda trendlerini tespit edip bu yönde yeni tasarımlar üreten ve bu tasarımları Çin’deki tedarikçi ağı üzerinden oldukça düşük maliyetlerle üreten platform, özellikle Batı ülkelerinde büyük bir başarı yakaladı. Pek çok ABD’li kullanıcı, Shein uygulamasındaki 3 dolarlık tişörtler ve 5 dolarlık pantolonlar arasında gezinerek saatlerini harcadı. 

• 2022’de genel merkezini Çin’in Nanjing kentinden Singapur’a taşıyan platformun Seri D yatırım turuna, aralarında ABD merkezli General Atlantic’in de bulunduğu pek çok özel yatırımcı katıldı. 

Fakat takip eden yıllarda Shein’in bilançoları dramatik bir şekilde kötüleşti. 2024 yılında gelirini bir önceki yıla göre %21 artırarak 38,7 milyar dolara çıkaran şirketin hasılatı, 2025’te yıllık bazda yalnızca %8 büyüyerek 41,8 milyar dolara ulaşabildi. Bu yılın ilk çeyreğinde ise gelir, yalnızca %1’lik bir artış gösterdi ve 9,05 milyar dolara yükseldi. 

Üstelik 2024’te 3,4 milyar dolar, 2025’te ise 2,06 milyar dolar net kâr açıklayan marka, bu yılın ilk çeyreğinde 99 milyon dolar zarar bildirerek kârlılığını sona erdirdi. Analistlere göre Shein’deki düşüş ivmesinin perde arkasında üç temel neden bulunuyordu. 

1. Artan rekabet: Shein’in iş modeli, platformun çıkış yaptığı ilk dönemlerde oldukça yenilikçiydi. Şirket, halka arz belgelerinde de platformunda 2 milyondan fazla giyim ürünü sunduğunu ve ürün gamına her gün 4700 yeni ürün eklediğini belirtti. Çin’de satış yapmayan platform ayrıca, dünya genelindeki 280 milyon kullanıcısının her yıl ortalama dört sipariş verdiğine işaret etti. 

• Uzmanlara göre bu sipariş ortalaması, müşterilerin ürünlerin zaman zaman kalitesiz çıkmasından şikayetçi olmadığını da kanıtlıyordu.

Ancak Shein’in iş modelinin başarısı, hızla çok sayıda rakip edinmesine yol açtı. 2022’de Çin merkezli e-ticaret şirketi PDD, Shein’e benzer şekilde uygun fiyatlı ürünler satışa sunma vaadiyle ABD’de Temu’yu kurdu. 2024’te ise dünyanın en büyük e-ticaret platformlarından biri olan Amazon; Temu, Shein ve AliExpress gibi bütçe dostu platformlara rakip olarak geliştirdiği alışveriş sekmesi Haul’u kullanıma sundu. 

Bu sırada genç kullanıcılar arasında oldukça popüler olan kısa video platformu TikTok da TikTok Shop’u kullanıma sunarak operasyonlarını e-ticaret alanına da genişletti ve ABD’de satış hacmi açısından Shein’i geride bırakmaya başladı. Artan rekabet, Shein’in kullanıcı tabanında bölünmeye yol açtı. 

2. ‘De minimis’ kuralının kalkması: Geçen yıl ABD ve Avrupa Birliği’nde (AB) “de minimis” kuralının kalkması da Shein’in satışlarının yavaşlamasına ve kârlılığının düşmesine neden oldu. Söz konusu düzenleme, belirli bir değerin altındaki paketlerin gümrük vergisi ödemeden ithal edilmesini mümkün kılıyordu. 

• 2025 yılında Donald Trump hükümetinin değeri 800 doların altında olan küçük paketlerin ABD’ye gümrüksüz gönderilmesine izin veren “de minimis” kuralını kaldırmasının ardından Shein, ülkede %10-87,5 arasında değişen yüksek vergiler ödemek zorunda kaldı. 

• Şirket, takip eden dönemde Avrupa’da da benzer bir durum yaşadı. AB yetkilileri, Temmuz ayında küçük paketlerin birlik ülkelerine vergisiz gönderilmesine izin veren düzenlemeyi kaldırdı. 

Rakamlar: Shein’in halka arz belgelerine göre geçen yıl ABD ve Avrupa’ya yapılan satışlar, platformun toplam gelirinin üçte ikisini oluşturuyordu. 

Bu vergi açığının kaldırılması, Trump’ın ikinci başkanlık döneminde uygulamaya koyduğu Çin’den ithal edilen ürünlere yönelik yüksek gümrük vergileriyle birleşince Shein’in ABD operasyonlarını oldukça negatif yönde etkiledi. 

• ABD’nin Shein’in küresel geliri içindeki payı, 2023’teki %30’dan bu yılın ilk çeyreğinde %23’e geriledi. 

Öte yandan: Shein, bu düşüşe üretim tabanını genişleterek karşılık vermeye çalıştı. Geçen yıl Hindistan merkezli Reliance’ın perakende birimiyle ülkede tekstil üretimi yapmak için ortaklık kuran platformun, üretilen ürünleri hem yerel hem de uluslararası pazarlarda satışa sunmayı planladığı bildirildi. 

Ancak şirket, halka arz belgelerinde tedarik zincirini Çin dışına taşıma çabalarına sınırlı bir şekilde yer verdi. Analistler, Shein’in, faaliyetlerinin ne kadarının Çin dışında yürütüldüğünü yakından takip eden Pekin yönetimiyle gerilim yaşamaktan kaçınmak istiyor olabileceğine işaret etti. Dijital operasyonların ardından üretimin ve buna bağlı olarak istihdamın da Çin dışına kaymasının, ülkedeki yetkililerin tepkisini çekebileceği tahmin edildi. 

3. Halka arza ilişkin belirsizlikler: Halka arza ilişkin yıllardır süren belirsizlikler de Shein'deki düşüş ivmesini hızlandırdı. Platform, uzun yıllardır hisselerini listeleyebileceği potansiyel borsaları araştırıyordu. İlk plan New York’ta halka açılmaktı. Bu doğrultuda 2023’te ABD’de gizli bir halka arz başvurusu yapıldı. Fakat Shein’in tedarik zincirinde zorla çalıştırma yaptığına yönelik iddialar ve ABD’li politika yapıcılardan gelen tepkilerin ardından bu plandan vazgeçildi. 

Daha sonra şirket, Londra’da halka arz seçeneğini değerlendirdi ve bunun için geçen yılın Nisan ayında İngiltere’nin düzenleyici otoritesinden onay aldı. Fakat Çin hükümetinin Londra seçeneğine onay vermemesinin ardından şirket, Hong Kong’a yönelmek zorunda kaldı. 

Üstelik: Halka arz girişimlerinin başından bu yana değerlemede yaşanan düşüş, Shein’i büyük kayıplar yaşayan yatırımcılara tazminat ödemek zorunda bıraktı. Tüm bu faktörler, şirketi bir zamanlar umut ettiği türden bir borsa başlangıcı yapmaktan uzaklaştırdı. 

Shein’i 100 milyar dolara taşıyan koşullar hızla değişti

Shein’in Hong Kong’daki borsa yolculuğunun beklentilerin altında kalması, onu birkaç yıl içinde dünyanın en değerli özel şirketlerinden birine dönüştüren koşulların ne kadar hızlı değiştiğini de ortaya koydu. Şirketin yükselişi, Çin’deki düşük maliyetli ve esnek üretim ağı, küçük paketlere sağlanan gümrük muafiyetleri ve Batılı tüketicilerin ultra ucuz ürünlere yönelik iştahının birleşimine dayanıyordu. 

Ancak ABD ve Avrupa’nın “de minimis” avantajlarını ortadan kaldırması, ticari bariyerlerin yükselmesi ve Temu, TikTok Shop ve Amazon gibi rakiplerin aynı masaya oturması, bu modelin avantajlarını hızla aşındırdı. 

Perspektif: Analistler, Shein’in 100 milyar dolardan 26 milyar dolara gerileyen değerlemesinin şirketin büyüme hikayesinin sonundan çok, e-ticarette yeni bir dönemin başlangıcı olarak da okunabileceğine işaret etti. Artık yatırımcılara yalnızca algoritmalarla trendleri yakalayıp Çin’de ucuz üretim yapabildiği bir ortamda değil; daha pahalı, daha korumacı ve daha rekabetçi bir küresel ticaret ortamında da kârlı kalabileceğini kanıtlamak zorunda olan Shein, halka arzla birlikte yıllardır ertelediği bu sınavı özel piyasalardan çıkarıp borsanın merkezine taşımış oldu.