SpaceX’in rekor halka arzı: Yüzde 10 başarı şansından 2,6 trilyon dolar piyasa değerine

Bundan tam 24 yıl önce Mars’a insan gönderme hedefiyle yola çıkan SpaceX, CEO’su Elon Musk’ın “%10 başarı şansı” verdiği son derece riskli bir girişim olarak kurulmuştu. İlk yıllarında art arda başarısız roket denemeleri ve nakit sıkışıklığıyla mücadele eden şirket, aradan geçen 24 yılın ardından tarihin en büyük halka arzına imza atarak piyasa değerini 2,6 trilyon dolara çıkardı. 

SpaceX’in halka arzı, uzay endüstrisinin ekonomik potansiyeline yönelik algının nasıl değiştiğini ortaya koyması açısından da tarihî bir dönüm noktasına işaret etti. Bir zamanlar devlet bütçesiyle sınırlı görülen uzay faaliyetleri, bugün artık iletişimden savunmaya, yapay zeka altyapısından lojistiğe kadar birçok sektörün merkezinde yer alan dev bir ticari pazara dönüştü. 

SpaceX, 12 Haziran Cuma günü hayata geçirdiği ilk halka arzında hisse başına 135 dolardan 555,6 milyon hisse satarak 75 milyar dolar fon topladı ve ilk günde değerlemesini 1,77 trilyon dolara çıkardı. Bu gelişmeyle birlikte şirket, 2019’da Saudi Aramco’nun 25,6 milyar dolar finansman topladığı ve 1,71 trilyon dolar piyasa değerine ulaştığı ilk halka arzı geride bırakarak tüm zamanların en büyük halka arzına imza attı. 

• Toplamda 13,08 milyar adet ihraç edilmiş hissesi bulunan SpaceX'in hisseleri, Nasdaq borsasında “SPCX” koduyla işlem görmeye başladı. 

İlk gününde 150 dolardan işlem görmeye başlayan hisseler, halka arz fiyatının %11 üzerine çıktı. Takip eden günlerde ise hisse değerindeki artış sürdü. SpaceX hisselerine talep de oldukça yoğundy. Hisse alım satım platformu Robinhood, halka arz gününde SpaceX hisselerinin rekor bir trafik gördüğünü açıkladı. 

Dünyanın ilk trilyoneri 

SpaceX’in rekor halka arzı, dünyanın ilk trilyonerini de yarattı. Şirketin %43 hissedarı olan Musk’ın kişisel serveti, halka arzın ardından 1 trilyon dolar eşiğini aştı ve 1,4 trilyon dolara kadar ulaştı. 

• Analistler, Musk ve listenin ikinci sırasındaki Larry Page arasındaki servet farkının tarihte görülmemiş seviyelere ulaştığını vurguladı. 

Dahası: Yatırımcı talebinin beklenenden yüksek olması üzerine takip eden günlerde aracı kurumlar Goldman Sachs ve Morgan Stanley, ek satış hakkını kullanarak 83,3 milyon ilave hisse sattı. Böylece SpaceX’in halka arzda topladığı finansman 85,7 milyar dolara ulaştı.

İlk üç işlem gününde hisseleri %57 değer kazanan SpaceX ayrıca, piyasa değerinin 2,66 trilyon dolara ulaşmasının ardından dünyanın en değerli beşinci halka açık şirketi hâline geldi ve sıralamada Amazon’u geride bıraktı. 

• Şirketin piyasa değeri, 2,66 trilyon dolara gerilemeden önce kısa bir süreliğine 3 trilyon dolara kadar çıktı ve Microsoft’u da geride bıraktı.

Birleşmeler ve devralma stratejileri

Halka arzın getirdiği güven ve finansman, şirketin birleşme ve devralma stratejilerini hayata geçirmesinin de önünü açtı. Şirket, halka arzın üzerinden bir hafta geçmeden Nisan ayında altyapı anlaşması imzaladığı yapay zeka destekli kodlama aracı girişimi Cursor’ı 60 milyar dolarlık hisse senedi karşılığında satın alacağını açıkladı. 

• Nisan ayında imzalanan anlaşma, SpaceX’in Cursor’a 10 milyar dolar yatırım yapmasının ya da girişimi 60 milyar dolara satın almasının önünü açıyordu. Cursor ayrıca, anlaşma kapsamında xAI’ın Colossus altyapısından faydalanabiliyordu. 

Rekor halka arz, bu anlaşmayı 60 milyar dolarlık bir birleşmeyle noktaladı. Şirket, satış işlemlerini bu yılın üçüncü çeyreğinde tamamlamayı hedeflediğini açıkladı.

Dahası: SpaceX’in başkanı ve operasyon direktörü Gwynne Shotwell, CNBC ile yaptığı bir röportajda Tesla ile yapılacak olası bir birleşmenin Musk’ın hayatını “biraz daha kolaylaştırabileceğini” dile getirdi. 

Şirket, halka arz başvurusu için sunduğu belgede de birleşme sinyali vermiş ve “Birleşme ve Devralmalarla İlgili Risk Faktörleri” bölümüne gelecekteki potansiyel işlemlerle bağlantı olarak önemli miktarda hisse senedi ihraç edebileceğine işaret eden bir ifade eklemişti. Analistler ise küçük ölçekli bir birleşme planı için bu türden bir ifade eklemeye gerek olmayacağına ve şirketin büyük olasılıkla Tesla’yı kastettiğine işaret etmişti. 

Önemli ayrıntı: Musk’ın yapay zeka girişimi xAI da geçen yılın Mart ayında X’i satın aldı. SpaceX ise bu yılın Şubat ayında xAI’ı bünyesine kattı. Bunun üzerine şirket, arka arkaya Cursor, Anthropic ve Google ile altyapı anlaşmaları imzaladı ve bu şirketlere xAI’ın Colossus veri merkezlerinden kapasite kullanma hakkı verdi. 

Anlaşmalar kapsamında SpaceX’e Anthropic ayda 1,25 milyar dolar, Google ise 920 milyon dolar ödeme yapmayı taahhüt etti. 90 gün önceden bildirimde bulunmak şartıyla fesih yolu açık olan anlaşmalar, SpaceX’in veri merkezi operasyonunu önemli bir gelir kalemine dönüştürmeyi hedeflediğini de ortaya koydu. 

Musk, %10 başarı şansı vermişti 

SpaceX hisselerinin borsada işlem görmeye başladığı ilk günü simgeleyen açılış zilini çalmadan hemen önce Teksas'ta çalışanlarına konuşma yapan Musk, şirketin ilk yıllarında başarı şansını %10'un altında gördüğünü itiraf etti. CEO’nun üniversiteden oda arkadaşıyla yaptığı bir sohbet sonrası aklına gelen bir fikirle ortaya çıkan şirket, 24 yıllık tarihinde birçok roket patlaması ve mâli sıkıntıyla mücadele etti. 

Arka plan: 2000 yılında ilk eşiyle balayındayken yönetim kurulu ve üst düzey yöneticiler tarafından PayPal’daki CEO’luk görevinden alınan Musk, o dönem ilgi alanlarını keşfetmek için bolca zaman buldu. Bu keşiflerden biri, babası ve dedesine benzer şekilde uçmak oldu. Bunun üzerine Musk, tek motorlu bir turboprop uçak satın aldı ve pilot lisansını almak için gereken 50 saatlik eğitimi iki haftada tamamladı. 

Uçuşa olan ilgisi, Musk’ı uzay yolculuğu üzerine düşünmeye iten etkenlerden biriydi. CEO, Pennsylvania Üniversitesi'nden oda arkadaşı Adeo Ressi ile yaptığı bir sohbette bir kişinin hükümet desteği olmadan uzaya gidip gidemeyeceğini tartıştı. Ressi, bu olasılığa şüpheci yaklaşırken Musk, roketin temel gereksinimleri olan metal ve yakıtın çok pahalı olmaması nedeniyle bunun mümkün olabileceğini savundu. 

• Aynı konuşma, Musk’ı NASA’nın Mars’a gitme planlarını öğrenmek için ajansın internet sitesine bakmaya yönlendirdi. Musk, hâlihazırda on yıllar önce Ay’a gitmiş olan insanlığın bir sonraki adım olarak Mars’ı düşündüğünü varsayıyordu. NASA’nın Mars’a ulaşmaya yönelik herhangi bir planı olmaması ise Musk’ı şoka soktu. 

Bunun üzerine Musk, Mars’a seyahat etme fikrini destekleyen ve kâr amacı gütmeyen Mars Derneği’nin düzenlediği bir akşam yemeğine katıldı. Roket mühendisliği üzerine okumalar yapmaya ve eski motor kılavuzlarını ödünç almak için uzmanları aramaya başlayan Musk’ın, 30 yaşına geldiğinde eBay’in PayPal’ı satın almasının ardından cebine giren 200 milyon dolarla artık yeni bir misyonu vardı. 

• 2000’lerin başlarında Las Vegas’ta eski PayPal çalışanlarının düzenlediği bir buluşmada Musk, “Mars’ı kolonileştireceğim. Hayattaki misyonum artık insanlığı çok gezegenli bir hâle getirmek” dedi. 

Roket hedefi

2002 yılına gelindiğinde Musk, Lockheed Martin ve Boeing gibi şirketlerde bulunan havacılık uzmanları ve uzay mühendislerine daha yakın olmak için Los Angeles'a taşındı. Başlangıçta bir roket şirketi kurmayı planlamayan Musk, yardım amaçlı bir misyon peşinde koşmayı ve hükümetin dikkatini çekerek Mars görevlerini finanse etmesini sağlamayı hedefliyordu. 

• Bunun üzerine CEO, kızıl gezegene küçük bir sera göndermeyi ve orada bitki yetiştirmeyi planladı. Böylece halk, Mars’ta yaşamın mümkün olduğunu görecek ve Mars’a gitmeyi talep edecekti. 

Bu plan için ise ilk ihtiyaç roketti. Musk, Mars Derneği aracılığıyla ABD ile Rusya'nın eski balistik füzeleri hizmet dışı bırakma programında görev almış bir roket mühendisi olan Jim Cantrell'dan haberdar oldu. Cantrell, Musk ile Rusya'dan eski balistik füzelerden dönüştürülmüş roketleri satın almak için pek çok seyahat ayarladı. Ancak bu seyahatlerin hiçbiri olumlu sonuçlanmadı. Zira Rus kanadı, Musk'ı genç ve deneyimsiz bir internet milyoneri olarak görüyor, Musk'ın teklif ettiği fiyatları çok düşük buluyordu.

• Seyahatlerden birinde Musk, o kadar çok votka içti ki bayıldı ve kafasını masaya çarptı. Hatta bir görüşme sırasında bir Rus roket şirketi yöneticisi, Musk'a tükürdü.

Başka bir toplantıda Musk, roket sahiplerinin iki eski Dnepr roketi tanesi 18 milyon dolardan satma teklifini reddetti. Bu miktar, Musk'ın PayPal satışından elde ettiği paranın yaklaşık %20'sine denk geliyordu. 

'Bence bu roketi kendimiz yapabiliriz'

Rusya’dan dönüş uçuşunda Musk, bir roket inşa etmek için gerekenleri listelediği elektronik bir tablo oluşturdu ve bir noktada Cantrell ve gelecekte NASA yöneticisi olacak Mike Griffin'e dönerek “Bence bu roketi kendimiz yapabiliriz” dedi. 

İlk çalışan: 2002’nin Haziran ayında kurulan SpaceX, Musk’ın bir zamanlar orman işçisi olan ve o dönem havacılık şirketi TRW’de itki mühendisi olarak çalışan Tom Mueller ile tanışmasıyla ivme kazandı. Mueller, ek iş olarak dünyanın en güçlü amatör roketini inşa etmişti. Musk ise Mueller'in motor tahrik sistemleri konusundaki bilgi birikimine hayran kaldı. 

• Roket motorları üzerine yapılan birçok ayrıntılı görüşmenin ardından Musk, Mueller'e SpaceX’in itki sistemleri biriminin başına geçmeyi teklif etti. Girişimin başarısız olması ihtimaline karşılık Mueller, Musk'tan iki yıllık maaşını bir emanet hesaba yatırmasını istedi. Musk, bu teklifi kabul etti ve Mueller, SpaceX’in ilk çalışanı olarak işe başladı. 

Kuruluş: CEO, PayPal satışından elde ettiği gelirin 100 milyon dolarını SpaceX’e sermaye olarak yatırdı ve California’da bir genel merkez kurarak mühendisleri, tasarım ekibini ve fabrika işçilerini biraraya getirdi. Şirket, ilk roketine Star Wars’daki Millennium Falcon’dan esinlenerek “Falcon 1” adını verdi. Mueller ise motorları şahin türlerinden ilham alarak “Merlin” ve “Kestrel” şeklinde adlandırdı. 

• Musk, maliyetleri düşürmek için roket yapımında geleneksel bir yaklaşım izlemedi. Şirket, bir noktada Falcon 1'in bileşenlerinin %70'ini tedarikçilerden satın almak yerine, kendi bünyesinde üretmeye başladı. 

• Roketin yeniden kullanılabilir yapısı da fırlatma ve uzay seyahati maliyetlerini önemli ölçüde düşürmeyi hedefliyordu.  

2008’de iflasın eşiğinden döndü

Falcon 1’in yapım süreci, beklenildiği kadar sorunsuz geçmedi. 2006’daki ilk fırlatma, kalkıştan yalnızca birkaç saniye sonra yaşanan bir patlamayla sonuçlandı. Bir yıl sonra ikinci bir fırlatma yapıldı, fakat roket yörüngeye ulaşamadı. 2008’deki üçüncü fırlatmada ise roketin birinci ve ikinci kademesi, ayrılma sırasında çarpışarak infilak etti. 

Musk’ın ise yalnızca üç fırlatmalık bütçesi vardı. Üç başarısız fırlatma denemesinden sonra para neredeyse tükendi. Ancak Musk, yıllar önce kendisini CEO’luk görevinden alan eski PayPal çalışanlarından gelen nakit desteğiyle şirketi ayakta tutmayı başardı. 

İlk başarılı fırlatma: 2008’in Eylül ayında SpaceX, ilk kez başarılı bir fırlatma hayata geçirdi ve Falcon 1, özel bir şirket tarafından geliştirilen ve Dünya yörüngesine ulaşmayı başaran ilk sıvı yakıtlı roket oldu. Bu gelişmeden aylar sonra NASA, SpaceX ile Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) malzeme taşıması için 1,6 milyar dolarlık bir sözleşme imzaladı. Böylece bir zamanlar mâli sıkıntılar yaşayan yeni kurulmuş bir girişim olan şirket, uzay endüstrisindeki resmî bir oyuncu hâline geldi. 

Falcon 1’in başarısını kanıtlamasının ardından SpaceX, selefinden 10 kat daha güçlü, dokuz motorlu ve 47,8 metre yüksekliğindeki Falcon 9’a geçti. Bu roket, ilk başarılı uçuşunu 2010 yılında yapabildi. Takip eden süreçte Falcon 9, SpaceX’in ISS’e ikmal yapmak ve yörüngeye Starlink uydusu taşımak için kullandığı ana roket hâline geldi. 

Kritik başarı: 2015’te Falcon 9, uzay ve havacılık endüstrisini sonsuza dek değiştirecek kritik bir başarıya da imza attı. O yıl Aralık ayında SpaceX, roketin ilk aşamasını gelecekteki bir uçuşta kullanmak üzere Dünya’ya geri indirmeyi başardı. 

Bu gelişmenin üzerinden 10 yıldan uzun bir süre geçmiş olsa da kendi sınıfındaki hiçbir roket, Falcon 9’un bu başarısını tutarlı bir biçimde tekrarlayamadı. SpaceX, Falcon 9’u yüzlerce kez Dünya’ya indirip tekrar uçururken rakiplerin büyük bir çoğunluğu, tek kullanımlık tasarımların ötesine geçmekte zorlandı. 

Starship: 2020’nin Mayıs ayında şirket, 10 yıla yakın bir süredir Amerikan topraklarında yapılan ilk insanlı göreve imza atarak Crew Dragon uzay aracıyla NASA astronotlarını ISS’e taşıdı ve özel bir şirketin uzun süredir devletlerin kontrolünde olan bir operasyonu hayata geçirebileceğini kanıtladı. 

Bugün ise SpaceX, Falcon 9’dan çok daha büyük bir fırlatma aracı olan ve gelecekteki Ay ve Mars görevlerinde kullanılması planlanan Starship roketin üçüncü versiyonu üzerinde çalışıyor. 124 metre yüksekliğindeki Starship V3, selefinin 35 metrik ton üzerine çıkarak 100 metrik ton yük taşıma kapasitesi vadediyor. 

• Starship, NASA’nın Artemis programı kapsamında 50 yıldan uzun bir süre sonra Ay yüzeyine insan indirme planının da önemli bir parçası. 

Tüm fırlatmaların yarısından fazlasını SpaceX yapıyor

SpaceX, uzay endüstrisinde nispeten yeni bir oyuncu olsa da maliyet tasarrufu sağlayan yeniden kullanılabilir roketi sayesinde önemli bir pazar payını elinde tutuyor. 2025 yılındaki tüm roket fırlatmalarının yarısından fazlasını tek başına SpaceX’in hayata geçirdiği biliniyor. Ayrıca Dünya’dan yörüngeye taşınan yüklerin %83’ünü SpaceX taşıyor. Bu oranın, ikinci sıradaki Çin Uzay Ajansı’ndan önemli oranda daha yüksek olduğu ifade ediliyor.

Şirketin ayrıca, alçak Dünya yörüngesinde 10 binden fazla uydudan oluşan bir Starlink ağı bulunuyor. Bu ağ, dünyanın en ücra köşelerine bile internet erişimi sağlıyor ve bireysel müşterilere ek olarak havayolları, ABD ordusu ve acil durum ekipleri tarafından da kullanılıyor. 

SpaceX borsada umut vadediyor mu?

Diğer yandan SpaceX’in borsadaki varlığı, tüm bu başarıya rağmen birçok analist tarafından riskli. Zira Aposto’nun finans bülteni Exante’nin editörü Emircan Yaman’a göre SpaceX, son yıllarda hızla büyüyen bir şirket olsa da henüz kâra geçebilmiş değil. Şirket, 2025 yılında toplam gelirini %33 büyüterek 18,7 milyar dolara çıkarmış olsa da net zararı 4,9 milyar dolar seviyesinde. 

• Üstelik bu tutar, SpaceX’in kuruluşundan bu yana yaktığı 37 milyar doların oldukça küçük bir kısmı. 

Bu gelir görünümüne karşılık SpaceX, 1,77 trilyon dolar üzerinden 94,8 gibi oldukça yüksek bir satış çarpanıyla halka arz olarak 75 milyar dolarlık halka arz geliri elde etti. Halka arzın ardından şirketin piyasa değerinin 2,6 trilyon dolara çıkması sonucunda ek satış opsiyonları dahil potansiyel halka arz geliri 86 milyar dolara, satış çarpanı ise 142,5 gibi astronomik bir seviyeye yükseldi. 

Gelir yapısı: 2025 yılı itibarıyla SpaceX’in en çok gelir üreten operasyonu ise uydu interneti hizmeti Starlink oldu. Geçen yıl 11,4 milyar dolar gelir elde ederek toplam gelirin %61’ini tek başına üreten uydu interneti segmenti, aynı zamanda 4,4 milyar dolar faaliyet kârı ve 7,2 milyar dolar faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr (FAVÖK) yazdı. Dolayısıyla 2025 yılında şirketin tek kâr eden bölümü Starlink’ti. 

Starlink abone sayısında da istikrarlı bir artış söz konusuydu. 2023 yılında 2,3 milyon seviyesinde olan abone sayısı, 2025 yılı sonu itibarıyla 8,9 milyona, 2026 birinci çeyrek sonunda ise 10,3 milyona ulaştı. Ancak kullanıcı başına ortalama gelir, 99 dolar seviyesinden 66 dolara gerileyerek sert bir düşüş yaşadı. 

Fırlatma: Şirketin ana operasyonu olarak görülen Falcon 9, Crew Dragon ve Starship’in de dahil olduğu fırlatma segmenti ise 2025 yılında 4,1 milyar dolar gelirle Starlink’in çok altında bir gelir üretimi yaptı. Bu segment, aynı dönemde 653 milyon dolar FAVÖK üretirken fırlatma işi kaynaklı faaliyet zararı 657 milyon dolar olarak kayda geçti. 

• Bu zararın ardında bu segmentin yüksek miktarda Ar-Ge ve yatırım harcaması gerektiriyor olması yatıyor. Nitekim şirketin 2025 yılında yalnızca Starship için yaptığı Ar-Ge harcaması 3 milyar dolar seviyesinde. 

Yapay zeka: En problemli ama en “gelecek vadeden” operasyon olarak görülen yapay zeka tarafında ise şirket, 2025 yılında 3 milyar dolarlık gelir üretirken bu taraf kaynaklı faaliyet zararı tam 6,4 milyar dolara ulaştı. 2026’nın birinci çeyreğinde de tablo oldukça ağırdı. Yılın ilk üç ayında SpaceX, yapay zeka segmentinden yalnızca 818 milyon dolar gelir elde ederken 2,5 milyar dolar faaliyet zararı bildirdi. 

• Bu durum, bugün artık neredeyse bütün büyük teknoloji şirketlerinin katıldığı yapay zeka kaynaklı yüksek yatırım harcaması trendinden kaynaklanıyor.

SpaceX, yapay zeka segmentini güçlendirmek adına çok yüksek yatırım harcamaları yapıyor. Şirket, 2025 ve 2026’nın birinci çeyreğinde toplam 30,8 milyar dolarlık yatırım harcaması yaparken bu harcamanın 20,4 milyar dolarlık kısmı, yani %66’sı, direkt yapay zeka yatırımlarına ayrıldı. Bu yatırım temposuna karşılık aynı dönemde yalnızca 7,8 milyar dolarlık operasyonel nakit üretimi yapılabildi. Bu da şirketin “capex/cash flow rasyosunun” %394 gibi astronomik bir seviyeye çıkmasına neden oldu. 

Anlamı: Şirket, büyümesini kendi ürettiği nakitle finanse edemiyor. Başta Starlink olmak üzere neredeyse tüm operasyonlar nakit üretiyor. Ancak Starship, uydu ağı, fırlatma altyapısı ve özellikle yapay zeka altyapısı için yapılan yatırım harcamaları, bu nakdin çok üzerine çıkıyor. 

Yaman’a göre eğer bu yatırımlar, ileride daha yüksek gelir, daha yüksek kâr marjı ve daha güçlü nakit akışı şeklinde geri dönerse yüksek yatırım harcamaları mantıklı hâle gelecek. Ama uzay yatırımlarının beklenen ölçeğe ulaşamaması ve yapay zeka tarafından beklenen gelirin elde edilememesi durumunda şirketin bir borç krizi yaşaması da olası. 

Perspektif: Yine de 24 yıllık tarihinde yaşadığı roket patlamaları, iflas riski ve mâli sıkıntılara rağmen tarihin en büyük halka arzına imza atan SpaceX, bugün 2,6 trilyon dolar piyasa değeriyle Walmart, Samsung, Meta ve Amazon gibi dev şirketleri geride bırakıyor. Analistler, dünyanın en büyük beşinci şirketi olmanın bir zamanlar kurucusunun %10’dan daha düşük bir hayatta kalma şansı verdiği bir şirket için hiç de fena bir başarı olmadığına işaret ediyor. 

• Editörün önerisi: Halka arz yarışı: AI şirketlerinin halka açılması neden teknolojinin kaderini değiştirebilir? | Quando, Doğa Yurduneri