Tek planda şiddet: Mukavemet

Hani yükseklik korkunuz aşağı bakıp da çok yükseğe çıktığınızın bilincine varana dek nüksetmez ya, Sebastian Schipper’in Victoria filmini izlerken benzer bir baş dönmesi yaşamıştım. Filmin temposuna kapıldığım anda değil de filmin tamamının tek planda çekildiğinin bilincine varınca... Rope (1948, Alfred Hitchcock), Birdman (2014, Alejandro G. Iñárritu) ve 1917 (2019, Sam Mendes) gibi “tamamı tek planmış gibi çekilmiş” filmler bir yana, gerçekten tamamı tek planda çekilmiş filmler de sinemanın süregelmiş meydan okumalarından biri. 2015 yapımı Victoria da ilk değil. Henüz izleme fırsatı bulamadığım Macbeth (1982, Béla Tarr) ve Russian Ark (2002, Alexander Sokurov); bu meydan okumayı kameralar ufalmadan ve filmler dijitalleşmeden (yani daha da zor şartlarda) gerçekleştirmeyi başarmış, merak ettiğim filmler. Öte yandan Victoria’nın popülerleştirdiği bu meydan okumaya doğru eğilimler Türkiye sinemasında da son yıllarda artmaya başlamış durumda: Ali Tansu Turhan’ın uzun metrajlı Diyalog filminin ortasındaki 32 dakikalık tek planın yanı sıra Sami Morhayim’in Susam ve Özgürcan Uzunyaşa’nın Cehennem Boş, Tüm Şeytanlar Burada adlı kısa filmlerinin son iki sene içinde karşımıza çıkması bunu kanıtlıyor. Prömiyeri 2022’deki 41. İstanbul Film Festivali’nde gerçekleşen, Soner Caner imzalı Mukavemet ise bu meydan okumayı Türkiye’de uzun metraja taşıyan ilk film oldu. 

İstanbul, Kurtuluş’ta bir apartmanın bodrum katında yaşayan, ilişkilerinin henüz başındaki genç sevgililer Ecem (Ece Çeşmioğlu Ölmez) ile Rahmi (Selahattin Paşalı); Ecem’in sorunlu eski sevgilisi Kazım kapılarına dayandıktan sonra Rahmi’nin kıskançlığının büyük bir öfkeye dönüşmesi sonucu kâbusa dönüşen bir gece geçiriyorlar. Çoğunlukla tek mekânda geçen 104 dakikalık film; tüm bu kâbusu sana tek planda aktarıyor, seni âdeta şiddetin ve cinayetin bir tanığı hâline getiriyor.

İstanbul Film Festivali’ndeki prömiyerinden bir yıldan fazla süre sonra Mukavemet bugün, 21 Temmuz 2022’de MUBI kataloğuna ekleniyor. “Sanki film çekildikten sonra kendi kaderini kendi beliyormuş gibi geliyor bana, dijitalde açılması daha doğru oldu.” diyor yönetmen ve senarist Soner Caner. Etkilendiği filmler arasında Victoria’yı da sayıyor ve bu meydan okumaya kalkışma cesaretinin filmde anlatmak istediklerinden geldiğini söylüyor. 

^{Mukavemet | Kaynak: İKSV}

Yönetmen-senarist Soner Caner ve oyuncular Ece Çeşmioğlu Ölmez ile Selahattin Paşalı, filmle ilgili sorularımızı yanıtladı:

Mukavemet tek plan olmasının yanında bir tek mekân filmi. Lokasyon seçimi ve senaryo süreçleri iç içe mi işledi, çekimin yapılacağı mekân senaryoya ve koreografiye ne kadar etkili oldu?

Soner Caner: Senaryo aşamasında tek plan olursa anlatmak istediğimi anlatırım diye düşündüm, tabii bu koşulun oluşması için yıllardır beraber çalıştığım arkadaşım görüntü yönetmeni Vedat Özdemir’le düşüncemi paylaştım. Sonraki süreçte her anı, her gelişimi onunla ilerlettik; aslında filmin pratiğe dönüşmesinin ortağı oldu. Mekân ve lokasyon için de senaryonun gerekliliklerini yerine getiren mekânlar seçtik.

Çekimler sırasında baştan sona kaç tekrar aldınız ve biz kaçıncı tekrarı izledik?

Yedi tane tek çektik, altıncı teki onayladık; yani yedi gün sürdü. Tabii öncesinde bir aydan fazla bir süre kamerasız ve kameralı provalar aldık.

Bundan önce Barış Kaya’yla çektiğin Rauf bir büyüme hikâyesi, bir önceki filmin Gönül ise romantik bir film. Mukavemet’teki belirgin tür ve ton değişiminin nedeni toplumsal ya da kişisel bir karanlıktan mı yoksa sanatsal ve yaratıcı yelpazede farklı alanlara yönelme ihtiyacından mı kaynaklanıyor?

Evet, Rauf ve Gönül gibi filmlerim ayrık durabilir. Mukavemet benim sinemaya bakışım ile ilgili. Ben ya hayal ettiğimi yazarım ya da şikâyet ettiğimi; Mukavemet biraz şikâyet ettiklerimle ilgili. Tabii kişisel bağlamda değil, toplumsal bağlamda bana yansıyandı. En temelinde erkek olmayı şikâyet etmek desek daha doğru olur.

^{Mukavemet | Kaynak: İKSV}

Mukavemet’in bazı sahnelerini izlemek bile oldukça zorlayıcı. Bu zorlayıcı karakterleri canlandırırken bir de üzerine tek plan stresinin eklendiğini, üstelik yakın planlardan anladığım kadarıyla hareketli kameranın çok yakınınızda durduğunu tahmin ediyorum. Sete psikolojik olarak nasıl hazırlandınız ve bu süreçte nasıl işbirliği yaptınız?

Ece Çeşmioğlu Ölmez: Kolay olmayacağını zaten biliyorduk. Hatta içinde bulunduğum en zor iş diyebilirim. Çok sıkı prova aldık. Durumların, anların üstüne çok konuştuk. Selahattin’le birlikte farklı doğaçlamalar yaparak karakterle empati kurmaya çalıştık. Soner durumla ilgili koşulları verdi biz de onun üzerine doğaçlamalar yaptık. O doğaçlamalar üzerinden de yavaş yavaş bütünü görmeye başladık.

Selahattin Paşalı: Tek plan çılgınlığını denemek, kendimize meydan okumak ve içinde bulunduğumuz çağın ve toplumun insanda yarattığı hastalığı anlatmak üzerine eylemci bir ruh ile bu yola çıktık. Bu film oyuncu için mental ve fiziksel açıdan son derece zorlayıcı bir deneyim. Ben bunu kendime terapiye dönüştürmeye çalıştım. İçimde biriktirdiğim ne kadar öfke varsa Rahmi üzerinden atıp rahatlamaya, avantajıma döndürmeye çalıştım. Ece ile en başından itibaren tek planın üstünden kalkabileceğimize inandırdık birbirimizi ve psikolojik açıdan bu kadar zorlu bir deneyimin her anında destek olduk birbirimize. Polisler bizi dışarı çıkardığındaki sarılmamızı ve rahatlamamızı görmenizi isterdim.

EÇÖ: Ecem güçlü durmaya, durumla başa çıkmaya çalışıyor. Her iki karakter için de bir cinnet anı diyebiliriz yaşananlara. Ve öyle anlarda mantık çerçevesi içinde davranmak mümkün değildir. Davranışlarında mantık yok. Sadece hayatta kalma içgüdüsüyle davranıyor Ecem. Karakteri mağdur oynasaydım sadece acırdık belki. Ama şu güçlü olmaya çalışan hâliyle empati de kurabiliyoruz bence.

Selahattin, oyuncu olarak senden beklenen izleyicinin işlenecek cinayetin ve Rahmi’nin içindeki psikopatın sinyallerini filmin başından itibaren alması mı yoksa bunun o an mı ortaya çıkmasıydı? Bu konuda nelere dikkat ettin?

SP: Amacım pasif-agresif bir karakter yaratmaktı. Pasif bir insanın patlama anını ve bu anların içindeki “erkeklik hastalığını” kontrol edemeyen herkesin başına gelebileceğini göstermekti. Ecem’in baştaki tartışmadan sonra odaya giderken, ardından Rahmi’nin geleceğini bilerek “Öyle mi? Tamam. Gelme yanıma sakın” demesi aslında ilişki içindeki Rahmi’nin yerine ve karakterine dair bize ipuçları veriyor. Yine mandalina yerken Ecem’in yüzüne küfretmektense içime küfrettim ki karakterin öfkeyi bastırma şeklini göstermek ve an geldiğindeki patlamaya, dönüşümüne zemin hazırlamak istedim. O an geldikten sonra da pasif bir adamın nasıl canavara dönüştüğünü izliyoruz zaten.