The Social Reckoning: Bir teknoloji devinin toplumsal hesaplaşması

QuandoHer salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.
*Bu yazı, filmin olay örgüsüne dair ayrıntılar içeriyor.
Gerçek olaylardan esinlenen The Social Reckoning, gücünü bir çalışanın vicdanı ile bir gazetecinin motivasyonları arasındaki gerilimden alıyor. Frances Haugen, Facebook’u içeriden düzeltmeye inanmış bir mühendisken Jeff Horwitz, gerçeğin peşindeki cevval bir muhabir. İkisinin işbirliği, başta kimsenin öngöremeyeceği kadar uç noktalara varan sonuçlar doğuruyor. Aaron Sorkin’in iyi yazılmış senaryosu, bu karmaşık hikayeyi hem sürükleyici hem de neredeyse bir belgesel kadar bilgilendirici kılıyor.
Sorkin’in hem yazıp hem de yönettiği The Social Reckoning, bu kez Facebook’un kuruluşuna değil, 2019-2021 arasındaki çalkantılı dönemine ve yol açtığı olumsuz toplumsal etkilere odaklanıyor. Film, “Sosyal Hesaplaşma” olarak adlandırılsa da esasında CEO Mark Zuckerberg’ün toplumla hesaplaşma dönemini anlatıyor.

Tam 16 yıl önce vizyona giren The Social Network, dünya genelinde yaklaşık 225 milyon dolar hasılat elde etmiş ve senaryosunu yazan Sorkin’e “En İyi Uyarlama Senaryo” dalında Oscar ödülü getirmişti. David Fincher’ın yönettiği ve Zuckerberg’ü Jesse Eisenberg’ün canlandırdığı film, Facebook’un kuruluşunu hırs, ihanet ve kabul görme arzusu üzerinden anlatıyordu. Filmde gördüğümüz ve üzerinde “I’m CEO, bitch” yazan kartvizit, başarı uğruna ahlak pusulasının şaşmasını pek de kusur saymayan bir girişimcilik anlayışının simgesine dönüşüyordu.
The Social Reckoning ise bizi Facebook’un çok daha ileri bir dönemine götürüyor. Filmde yurt odasının yerini, Zuckerberg’ün kurşun geçirmez camlarla korunan ofisi ve oldukça kurumsal bir şirket yapısı alıyor. Hikaye ilerledikçe kurşun geçirmez olanın yalnızca ofis değil, Zuckerberg’ün kararları olduğunu da açıkça görebiliyoruz.
Steve Jobs filminin de senaristi olan Sorkin, teknoloji dünyasına kurucuların çelişkileri üzerinden bakıyor ve ses getiren senaryolar yazıyor. Kendisi, The Social Reckoning’i bir devam filmi olarak görmüyor ve filmi The Social Network’ün yazarının Facebook hakkında yazdığı yeni bir film olarak nitelendiriyor.
İlk filmin 2010'lardan bu yana yükselen girişimcilik kültürünü ve gerçek hayattaki kurucu imgesini şekillendirdiği düşünülürse, The Social Reckoning’i Sorkin’in kendi hesaplaşması olarak okumak da mümkün. Zira artık kurucunun hırsının bedelini yalnızca arkadaşları ve ortakları değil, toplumun kendisi ödüyor.
‘Facebook Dosyaları’ soruşturması nedir?
Filme konu olan “Facebook Dosyaları”, 2021'de The Wall Street Journal’da yayımlandıktan kısa bir süre sonra Facebook, adını Meta olarak değiştiriyor ve zamanla yalnızca Facebook’a ait kullanıcı sayısını açıklamayı bırakıyor. Bugün Meta’nın uygulamalarından en az birini, her gün yaklaşık 3,6 milyar kişi kullanıyor ve bu rakam dünyadaki herhangi bir ülkenin nüfusundan çok daha fazla.
Şirket, bu kullanıcılardan topladığı verileri hedefli reklam göstermek için kullanıyor ve gelirinin büyük bir bölümünü de reklamlardan elde ediyor. Ekim ayı itibarıyla yaklaşık 1,8 trilyon dolar piyasa değerine sahip olan Meta, son açıklanan çeyrek sonuçlarına göre ayda ortalama 20 milyar doların üzerinde gelir elde ediyor.
Kısacası kullanıcı güvenliği ve büyüme arasında verilen her kararın arkasında, her ay milyarlarca dolar üreten bir iş modeli bulunuyor.
Film, gerçek olaylardan uyarlanıyor; ancak Sorkin, bazı olay ve karakterlerde kurguya da yer veriyor. Hikayenin merkezinde Facebook çalışanı Frances Haugen’ın, şirket içi bilgileri, iç yazışmaları, sunumları ve araştırmaları The Wall Street Journal muhabiri Jeff Horwitz ile paylaşması yer alıyor.
Filmde, Haugen’ı Oscar ödüllü Mikey Madison, Horwitz’i ise Emmy ödüllü Jeremy Allen White canlandırıyor. Succession’dan tanıdığımız Jeremy Strong, Mark Zuckerberg rolünde oldukça iyi bir iş çıkarıyor ve Zuckerberg’ün 2019-2021 yılları arasında dışarıya yansıyan karakterini çok iyi taşıyor. Kadroda Wunmi Mosaku, Betty Gilpin, Billy Magnussen ve ünlü komedyen Bill Burr de yer alıyor.
Politika muhabirliğinden gelen Horwitz, Facebook’un siyasi öfkeyi ve kutuplaşmayı nasıl körüklediğini araştırmak istiyor. Ne var ki GPS kullanırken bile zorlandığını gördüğümüz muhabirin önce bu teknolojinin nasıl işlediğini öğrenmesi gerekiyor. Bu nedenle içeriden gelecek en küçük bilgi bile onun için değerli.
Bu hedef doğrultusunda Horwitz, Washington’dan Silikon Vadisi’ne taşınıyor ve Facebook’un seçim güvenliğinden ve siyasi yanlış bilgiyle mücadeleden sorumlu “Civic Integrity” ekibindeki çalışanlara LinkedIn üzerinden mesaj atmaya başlıyor. Bu arayış, onu ekipte çalışan 37 yaşındaki veri bilimci Frances Haugen’a ulaştırıyor.

Haugen’ı ifşacılığa ve sonrasında oldukça riskli bir istifaya götüren çıkış noktasının son derece insani olduğunu görüyorsunuz. Filmde Haugen, yakın bir arkadaşının kişiliğini ve tercihlerini internette yayılan aşırı siyasi görüşlü komplo teorilerine kaptırdığını anlatıyor.
Gerçek Frances Haugen’ın da 2021'de 60 Minutes programına verdiği röportajda aynı hikayeyi paylaşmış olduğunu görüyoruz. Bu açıdan filmde %80 oranda gerçek bilgilerin kullanıldığını söyleyebiliriz. Haugen, hem filmde hem gerçek röportajlarında şirkete Facebook’u daha iyi bir yer hâline getirmek ve yanlış bilgilerin yayılmasını önlemek için katıldığını ve platformun insanları birbirine bağlama misyonuna inandığını vurguluyor. Ünlü veri bilimci, içeride fark ettiği sorunları, özellikle nefret söyleminin ve yanlış bilginin yayılmasını ve bunlara karşı alınabilecek önlemleri yönetimle paylaşıyor; ancak şirket içinde kimse onu dinlemiyor.
Haugen’ın kırılma noktası ise çalıştığı ekibin 2020 seçimlerinin hemen ardından lağvedilmesi oluyor.
Bir adım geriden: 2020 ABD başkanlık seçimleri, iktidarın barışçıl yoldan devredilmesinin ve demokrasinin ciddi biçimde sınandığı bir dönemeç olarak tarihe geçti. Joe Biden, seçimi kazanmış olsa da rakibi Donald Trump, sonucu kabul etmemiş ve oyların çalındığına dair iddialarıyla gündeme gelmişti. Süreç, ABD Kongresi’nin sonuçları onaylamak üzere toplandığı 6 Ocak 2021'de Trump destekçilerinin Kongre binasına saldırmasıyla doruğa ulaşmıştı.
Film de internette yayılan bilginin ve siyasi öfkenin gerçek dünyada şiddete dönüştüğü bu günü hikayenin merkezine koyuyor.
Facebook hangi içerikleri yayıyor, müdahale edebileceği hâlde hangilerine dokunmamayı seçiyor ve bu kararlar nasıl alınıyor? Filmin temelde gösterdiği ve her fırsatta altını çizdiği olaylar silsilesi bu konulara dokunuyor.
Aslında Haugen’ın itirazı, Facebook’ta paylaşılan kötü içeriklerin görünür olmasından daha somut bir şey olarak karşımıza çıkıyor. Platformun kendi iç araştırmaları, nefret söyleminin ve insanların kavga ettiği paylaşımların daha fazla etkileşim aldığını gösteriyor.
Daha fazla etkileşim, platformda geçirilen daha uzun zaman, daha uzun zaman ise daha fazla reklam geliri anlamına geliyor.
Haugen’a göre sorunun kökü, 2018'de haber akışını belirleyen algoritmada yapılan değişiklikte yatıyor. Bu yeni algoritma, tepki alan içeriği öne çıkarıyor. Facebook’un dahili araştırmaları da insanları öfkelendirmenin başka duygular uyandırmaktan daha kolay olduğunu doğruluyor.
Haugen’ın Facebook’tan sızdırdığı on binlerce sayfalık belgede öne çıkan bulgulardan bazılarına göre şirket, platformdaki nefret söyleminin yalnızca %3-5’ine, şiddet ve kışkırtma içeriğinin ise %0,6'sına müdahale etmeyi seçiyor. Oldukça düşük bir yüzde seçilmesi, Haugen’ın vicdanını rahatsız ediyor.
Ayrıca The Washington Post’ta da yayımlanan belgelere göre Instagram üzerine yapılan bir araştırma, genç kızların %13,5'inin uygulamanın intihar düşüncelerini, %17'si ise yeme bozukluklarını kötüleştirdiğini söylediğini gösteriyor.

Ek olarak: Filmde yer almayan ama 2024’te yaşanan ve halka açık olarak paylaşılan Senato Yargı Komitesi oturumunda Senatör Josh Hawley, genç kızların hayatını kaydırmaya yetecek bulgularla dolu iç araştırmaları hatırlatarak Zuckerberg’ü salonda bulunan ve çocuklarını sosyal medyayla bağlantılı zararlar nedeniyle kaybetmiş ailelerden özür dilemeye zorlamıştı. Yaşanan o anları bugün bile izlemesi zor ve oturum, Zuckerberg’ün kişiliğini anlamak açısından oldukça ilginç bir belge niteliği taşıyor.
Bu belgelerin açığa çıkarılması ve platformdaki karar alıcıların bu konuda hukuki organizasyonlar tarafından ifade vermeye davet edilmesi, daha iyi kararlar alınmasına olanak verme potansiyeli taşıması açısından oldukça kıymetli.
Nitekim The Social Reckoning filminin vizyona girmesinin hemen ardından Meta, Instagram’a ebeveyn denetimi özellikleri ve genç kullanıcılara yönelik önlemler getirdiğini açıklıyor. Tüm dünyada vizyona giren bir filminde, konu Facebook; yazar, yönetmen ve oyuncu da ödüllü isimler olunca sinema da bir araç olarak sorumluluk aldırma işlevi görebiliyor. Bu açıdan Hollywood’un teknoloji dünyasına daha yakın ve eleştirel bir mercekten baktığı ilginç bir dönemeçten geçtiğimizi söyleyebiliriz.
Haugen’ın avukatları, kendisi şirketten ayrıldıktan bir süre sonra, şirketin dahili araştırmalarıyla kamuya yaptığı açıklamalar arasındaki çelişkileri gerekçe göstererek filmde de tanık olduğumuz gibi ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) en az sekiz ayrı şikayette bulunuyor. Belgelerin ortaya çıkmasının ardından 40'tan fazla eyalet başsavcısı, yüzlerce okul bölgesi ve çok sayıda birey, çocuklar için yeterli güvenlik önlemlerini almadığı gerekçesiyle Meta’ya ve diğer sosyal medya şirketlerine dava açıyor. Meta, bu yılın Ağustos ayında eyaletlerle 17 milyar dolarlık bir anlaşma yaparak bu davaları mahkemeye taşımadan kapatıyor.
Bu noktada bunun, bir mahkeme cezası değil, şirketin uzun ve riskli bir yargılama sürecine girmemek için ödemeyi kabul ettiği bir bedel olduğunun altını çizmek gerekiyor.
Eyaletlerin çoğu, bu anlaşmayla 2014 yılında patlayan ve Facebook’un seçim sonuçlarına etki ettiğini ortaya koyan Cambridge Analytica skandalından doğan taleplerinden de vazgeçiyor. New Mexico ise bu anlaşmaya katılmıyor ve davayı mahkemeye taşıyor.
Dahası: Geçen ay Zuckerberg ve o dönem şirketin büyümesinden sorumlu Sheryl Sandberg, ifade vermeye çağırıldı. İfadeler yeni olduğu için filmde olmasa da Youtube’da eyaletin resmî hesaplarından izlenebiliyor. İçerik, meraklısı için ahlak, şirketler, pazarlama pratikleri, kullanıcı güvenliği çelişkisi, çalışanlar, toplumsal bilgi güvenliği ve zamanında alınan sorumlulukların sonuçları açısından büyük dersler barındırıyor.
Teyidin önemi
Yapay zeka çağında bir bilginin, hatta görüntünün doğrulanmasının giderek zorlaştığı bir dönemde yaşıyoruz. Filmde ise Zuckerberg, siyasi reklamlara doğruluk kontrolü uygulamama kararını, platformun bir ilan panosu olduğunu ve insanların panoya ne astığını kontrol etmediklerini söyleyerek gerekçelendiriyor.
Çalışanının “Ama müdahale edebilirsiniz, değil mi?” sorusunu yanıtsız bırakan CEO, tartışmayı orada bitiriyor. Sorkin’e göre bu, filmin sorduğu en önemli sorulardan biri. İnsanları birbirine bağlamak amacıyla kurulan bir ağın, sorumluluk söz konusu olduğunda kendini bir ilan panosuna indirgemesi, platformun gelir-kullanıcı güvenliği çelişkisini çok iyi özetliyor.
Öte yandan: Film, internette yayılan yanlış bilginin görece zararsız örnekleriyle açılıyor; ancak klorofilin vücuttaki kokuyu giderdiğine inanan bir kullanıcıdan 5G kuleleriyle ilgili komplo teorilerine, okulda zorbalığa uğrayan genç bir kızdan 6 Ocak’taki Kongre saldırısına kadar tırmanıyor. O dönemde siyasi reklamlarda teyit mekanizması kullanmayan Facebook, artık Meta adı altında herhangi bir içerik üzerinde bile doğrulama prosedürlerini uygulamıyor.
37 saatlik kongre kayıtları defalarca izlendi
Jeremy Strong, rol için Zuckerberg’ün Kongre’deki 37 saatlik ifade kayıtlarını defalarca izlediğini söylüyor. Hiçbir sosyal medya hesabı olmayan Strong, CEO'nun ilk günden bu yana yaptığı paylaşımları baştan sona okuyabilmek için Facebook hesabı da açıyor.
Strong ayrıca, Zuckerberg’ü “kötü adam” olarak görmediğini, onu daha çok buyurgan, misyonuna son derece odaklanmış ve dört bir yandan kuşatılmış birisi olarak canlandırdığını söylüyor.

Strong, film sonrası söyleşilerinden birinde de yapay zekayla ilgili oldukça çarpıcı bir yorum yapıyor. Günün sonunda yapay zekayla ilgili gerçek bir hesaplaşmanın da ancak bir felaket yaşandıktan sonra olmasından korktuğunu vurgulayan Strong, herkesin uyanması için Hiroşima benzeri bir olay yaşanabileceğini belirtiyor ve yapay zekayı insanlık tarihinde birinin eline geçmiş en güçlü araç olarak nitelendiriyor.
Sürtünmesiz bir hayatın bedeli
Meta, bilhassa sevimli olması hedeflenen bir maskot suretinde, e-postalarınızı göndermekten seyahat rezervasyonunuzu yapmaya kadar tüm görevleri “sürtünmesiz” şekilde tamamlayan kişisel yapay zeka ajanı Muse’u yakın zamanda tanıttı. Şirket, erişim kapsamını kullanıcının belirlediğini, hassas işlemlerde onay istendiğini ve konuşmaların reklam sistemleriyle paylaşılmadığını iddia ediyor.
Facebook’un isminin Meta olarak değiştirilmeden hemen önceki dönemini hatırlatan şey ise hayatlarımızı kolaylaştırma ve bizi birbirimize bağlama vaadi. Bu vaatle platformun hayatlarımızdaki yeri adım adım büyüyor ve neredeyse kendi seçimlerimize hiç yer kalmıyor. Bize kalmayan bu yer, elbette Zuckerberg’ün kendi deyimiyle markalar için bir ilan panosu hâline geliyor. Biz ise o ilan panolarının hedefleri oluyoruz.
Elimizi oyaladığına karar verilen o küçük insani görevler, birer birer bu sistemlere devrediliyor. Ancak hangi içeriği göreceğimize aracılık eden bir sistem ile bizim adımıza seçenekleri araştırıp işleri yürüten bir sistem arasında yetki bakımından ciddi bir fark bulunuyor. Seyahatimizi planlayan bir asistan, esasında hangi otelleri karşılaştıracağımıza da karar veriyor.
Muse’un talip olduğu alan, günlük kararlarımızla bunların uygulanması arasında kalan, zahmetli ama tam olarak da bize ait olan bölüm değil mi?
Teknoloji dünyasının en sevdiği kavramın “sürtünmesizlik” ya da “kesintisizlik” olduğunu düşünürsek ortadan kaldırılmak istenen bu sürtünmenin, yani küçük kararların ve gündelik işlerin, diğer yandan hayatın tadını tuzunu oluşturduğunu da hatırlamak gerekiyor. Çok sevdiğimiz birine alacağımız hediyeyi seçmek ya da uzun zamandır beklediğimiz bir seyahatin her adımını planlamak, birçoğumuz için hâlâ heyecan verici.
Bu araçları kullanmamayı seçsek bile algoritmaların kancasına er ya da geç yakalanıyoruz. Ayrıca her şeyi bizden çok daha akıllı sistemlere devretmek, duygusal olarak bizleri birbirimizden uzaklaştırıyor ve yalnızlaştırıyor. Bunun yanında aramızdaki empati ilişkisi azalıyor.
The Social Reckoning de gücünü bir çalışanın vicdanı ile bir gazetecinin motivasyonları arasındaki gerilimden alıyor. Bir teknoloji habercisi olarak filmi merakla izledim; süresi ise bana kısa bile geldi. Teknoloji, medya ve demokrasi arasındaki ilişkiye merak duyuyorsanız ve The Social Network’ü sevdiyseniz The Social Reckoning’i de mutlaka izlemenizi öneririm.
Okuma önerisi: The Social Reckoning’in senaryosu, filmin merkezindeki iki ismin kitaplarına dayanıyor. Frances Haugen’ın The Power of One: How I Found the Strength to Tell the Truth and Why I Blew the Whistle on Facebook adlı kitabı, ifşacılık kararının ardındaki kişisel yolculuğu içeriden anlatıyor. Jeff Horwitz’in Broken Code: Inside Facebook and the Fight to Expose Its Harmful Secrets kitabı ise Facebook belgelerinin nasıl ortaya çıktığını, şirketin farklı birimlerinden çalışanların ifadeleriyle aktarıyor.
Bill Burr’ün canlandırdığı Charlie karakterine ilham veren yatırımcı Roger McNamee’nin Zucked: Waking Up to the Facebook Catastrophe kitabı da filmin kaynakları arasında. Filmi izledikten sonra hikayenin derin ayrıntılarını merak edenler için bu üç kitap iyi bir başlangıç noktası.
Filmle birlikte yeniden gündeme gelen bu önemli meselelerle ilgili daha fazla bilgi edinmek için Haugen’in yakın zamanda konuk olduğu podcast’i de izleyebilirsiniz.
Hollywood’un gündeminde teknoloji liderleri var
Diğer yandan The Social Reckoning, teknoloji dünyasının güçlü isimlerini bu yıl beyaz perdeye taşıyan tek yapım değil. Alex Gibney’nin yaklaşık dört saatlik Musk belgeseli de Elon Musk’ın kişiliğine odaklanıyor. ABD’de vizyona giren ve Nathan Fielder ile Lance Oppenheim’ın şimdiden oldukça çarpıcı bulunan You Can See Everything belgeseli de Theranos’un kurucusu Elizabeth Holmes’un sahtekarlık ve dolandırıcılık sebebiyle hapse girmeden önceki son dönemlerini odağına alıyor.
Ön gösterimde eleştirmenler tarafından çok beğenilen ve Aralık ayında vizyona girecek, Luca Guadagnino imzalı Artificial ise OpenAI’ın hikayesini anlatıyor. 2023’te Sam Altman’ın CEO’luk görevinden alındığı ve ardından geri döndüğü dönemde yaşananlara odaklanan filmde, Altman’ı Andrew Garfield canlandırıyor.
Editörün önerisi: Beyazperdede anti-kahramanların değişimi: Hollywood’un teknoloji liderlerine bakışı nasıl değişti? | Quando, Doğa Yurduneri










