Threads ve “Gmail Etkisi”

Mart ayında yayınlanan “Fediverse artık sosyal medyada kalıcı” başlıklı bültenimizde hem ActivityPub’ın sosyal medyayı ve interneti tanıştırdığı yeni potansiyellerden hem de büyük aktörlerin ilgisini çekmeyi başarmasından bahsetmiştim. O bültende henüz çok erken aşamada olan ve P92 adıyla anılan Meta’nın yeni platform projesini de bu örnekler arasında anmıştım.

Sonunda birçok kişinin merakla beklediği an geldi ve 6 Temmuz’un ilk saatlerinde Threads uygulaması Instagram hesabı olan herkesin kullanımına açıldı. Henüz beta aşamasında olmasına rağmen Instagram’daki birçok büyük ismi kullanıcı olarak görmemizi sağlamasıyla (ve hatta bazılarına birkaç gün önden uygulamayı açmasıyla) oldukça hızlı bir giriş yaptı. Uygulama ilk günden 30 milyonun üzerinde kullanıcı ile hızlı bir şekilde büyüyor ve görünüşe göre kullanıcıların önemli bir kısmı da aktif bir şekilde platformu test ediyor.

Geliştirme süreci hâlâ devam ettiği için uygulamada eksikler çok: bildirimler düzgün çalışmıyor, akışınız tamamen algoritmik ve bunu değiştiremediğiniz için bol miktarda alakasız içeriğe maruz kalıyorsunuz, birçok ayar ve seçenek henüz aktifleştirilmemiş. Avrupa Birliği’nin yeni yasalarına uyum konusundaki belirsizlikler de uygulamanın şimdilik Avrupa’da kullanılamamasına sebep oldu. Bütün bunların yanı sıra ActivityPub ile federasyon da henüz tamamlanmamış durumda. Instagram CEO’su Adam Mosseri hem Threads’de yaptığı paylaşımlarda hem de katıldığı Hard Fork podcastinde bütün bunları en kısa zamanda çözeceklerini söylüyor.

Kısa vadede Threads’in Twitter’a büyük bir darbe vurması ve hatta cazibesini iyice yitirmesini sağlaması çok yüksek bir ihtimal. Her ne kadar Mastodon ve Bluesky gibi alternatifler daha gelişmiş durumda olsa da Threads dijital medya ekonomisi için daha önemli bir şey sunuyor: büyük bir şirketin maddi imkânları ve bol miktarda markanın platformdaki varlığı. Eğer Threads bu markalara Twitter’dan daha iyi bir alan sağlayabileceğini gösterirse, çoğu için Twitter’ın değeri iyice düşecektir. Elon Musk’ın altı boş tehditlere başvurmasının sebebi de bu.

Orta ve uzun vadeye baktığımızda ise Threads eğer uygulamayı açtığınızda karşınıza çıkan ekranda verdiği sözü tutar ve Mosseri’nin dediği gibi ActivityPub ile federasyonu da eksiksiz bir şekilde mümkün kılarsa sosyal medyanın gelecekteki gidişatı için büyük bir değişimin garantisi olabilir. Mike Masnick buna “Gmail Etkisi” adını veriyor. Uzun yıllardır varolan email protokolünün kullanımı ve hayatımızın doğal bir parçasına dönüşmesi Gmail gibi email kullanmayı kolaylaştıran ve ona yenilikler getiren bir uygulama sayesinde olmuştu. Threads, ActivityPub ve merkezsiz sosyal medya için Gmail gibi bir rol oynayabilir.

Peki bunun gerçekleşmesi ne anlama geliyor? En basit şekilde özetlemek gerekirse bu dönüşüm sayesinde sosyal medyada oluşturduğunuz ağın ve verilerin kontrolü sizde olacak ve herhangi bir şirkete veya platforma bağlı olmadan istediğiniz yere götürebileceksiniz. Diyelim ki Threads’i kullanmaya devam ettiniz ama bir süre sonra getirdiği özellikleri sevmediniz ya da verilerinizin Meta’da olmasından hoşnut değilsiniz. ActivityPub sayesinde hesabınızı tercih ettiğiniz bir diğer Mastodon sunucusuna veya ActivityPub kullanan başka bir platforma taşıyıp hiçbir şey kaybetmeden kullanmaya devam edebileceksiniz. 

Aynı zamanda bu federasyon sayesinde Threads kullanan birisini takip etmek için Threads hesabınız olmasına da gerek kalmayacak. Mastodon, Pixelfed veya herhangi bir başka fediverse platformu üzerinden Threads kullanan birisini takip edip onlarla etkileşime girebileceksiniz. Tıpkı Gmail adresi olan birisine email göndermek için Gmail hesabına ihtiyacınız olmaması gibi.

Bu dönüşüm kısa vadede olacak bir şey değil. Mosseri bile bunun etkilerini önümüzdeki birkaç yıl içerisinde göreceğimizi düşünüyor. Ancak hem Mastodon’un mevcut ivmesi (şu anda 13 milyon kullanıcıyı aştı) hem de Threads’in getireceği yeni dalga bu dönüşümün hızlı bir şekilde gerçekleşmesini sağlayabilir. Eğer her şey sorunsuz bir şekilde ilerlerse ActivityPub internetin tekrar daha özgür bir şekilde hareket edip üretebildiğimiz bir yere dönüşmesi için lazım olan araçları bize sunabilir.

Birçok insanın Meta’ya yönelik haklı şüpheleri ve çekinceleri olsa da ben daha olumlu bakmaktan ve bunu bir avantaj olarak görüp değerlendirmeye çalışmaktan yanayım. Elbette böyle bir dönüşümün sıkıntıları ve çözmemiz gereken sorunları olacak. Fakat uzun zamandır ilk kez platformların kontrolünden çıkmak için bir fırsat elimize geçiyor ve bunu değerlendirmek için elimizden geleni yapmamız gerektiğini düşünüyorum.