Ticaret açığı altın etkisiyle düşüşte

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Ocak 2024’e ilişkin nihai dış ticaret verilerini açıkladı. Açıklanan verilere göre Ocak ayında ihracat bir önceki aya göre %3,5 artışla 19 milyar 991 milyon USD’ye yükselirken, ithalat ise %22,0 azalışla 26 milyar 218 milyon USD seviyesine geriledi. Böylece dış ticaret açığı %56,4 azalışla 6 milyar 227 milyon USD’ye inerek düşüş serisini altıncı aya taşıdı. Bu dönemde ihracatın ithalatı karşılama oranı ise %57,5’ten %76,2’ye yükseldi. 

Enerji ve altın hariç verilere bakıldığında dış ticaret açığı sürüyor olsa da, bu açık bir önceki yıla kıyasla oldukça azalmış durumda. TÜİK verilerine göre 2023 yılının Ocak ayında enerji ve altın hariç dış ticaret açığı 1 milyar 787 milyon USD seviyesindeyken, 2024’ün aynı döneminde bu tutar 68 milyon USD’ye gerilemiş durumda. Yani bu kalemde yaklaşık %96’lık bir azalış mevcut.

Bu görünümde enerji ikamesinden daha çok altın ithalatındaki azalmanın etkisi hissediliyor. TÜİK tarafından yayımlanan verinin alt kırılımlarına bakıldığında, 2023 Ocak’ta 4 milyar 921 milyon USD seviyesinde olan parasal olmayan altın ithalatı, 2024 Ocak’ta %79,2 azalışla 1 milyar 24 milyon USD’ye gerilemiş durumda. Aradaki 3 milyar 897 milyon USD’lik fark, hem manşet hem de enerji ve altın hariç dış ticaret açığı görünümüne olumlu yansımakta.

Tarım ihracatı imalattan hızlı büyüdü

Ocak ayında imalat sanayi her zamanki gibi en yüksek ihracatı yapan sektör oldu. Sektör toplam ihracatını yıllık bazda %2,8 artırarak 18 milyar 589 milyon USD’ye ulaştırdı. İmalatın toplam ihracattan aldığı pay ise mevcut dönemde 0,6 puan azalışla %93,0’e geriledi.

Ocak ayında ihracatını en hızlı artıran sektör ise yıllık bazda %21,9 artışla 990 milyon USD’lik ihracat gerçekleştiren tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörü oldu. Hububat ve fındık ihracatının öncülüğünde artış gösteren tarım ihracatının toplam ihracattan aldığı pay ise 0,8 puan artışla %5,0’e yükseldi. Söz konusu dönemde madencilik ihracatı ise 307 milyon USD ile toplam ihracattan %1,5 pay aldı. 

Ham madde ithalatı %30’a yakın daraldı, yüksek teknoloji ihracatı artışta

İthalatın alt kırılımlarına bakıldığında, en yüksek azalışın ara malı ve ham madde grubunda kaydedildiği görüldü. Ocak ayında ham madde grubu ithalatı toplamda %28,8 daralarak 26 milyar 972 milyon USD’den 19 milyar 193 milyon USD’ye geriledi. Bu grubun toplam ithalattan aldığı pay ise söz konusu dönemde 7,1 puan birden daralarak %73,2’ye indi. 

Ham madde grubunun yanı sıra tüketim ithalatındaki artış ise hız kesmesine rağmen sınırlı şekilde büyümeye devam etti. Ocak 2024’te tüketim malı ithalatı %13,6 artış göstererek 3 milyar 306 milyon USD seviyesinde gerçekleşti. Ancak, bir önceki yıla kıyasla artış göstermesine rağmen bu tutar, Şubat 2023 - Ocak 2024 döneminde kayda geçen en düşük tüketim ithalatı tutarı oldu. Dolayısıyla önümüzdeki aylarda tüketim ithalatı rakamlarının yüzdesel olarak düşmeye başladığını görmek hiç şaşırtıcı olmaz. 

Teknoloji yoğunluğuna göre ihracat-ithalat verilerine bakıldığında ise yüksek teknoloji ihracatının kararlı bir artış göstermekte olduğu göze çarpıyor. 2024 Ocak’ta düşük teknolojili ürün ihracatı %3,2 büyürken, yüksek teknolojili ürün ihracatı %16,0 büyüyerek 643 milyon USD’ye ulaştı. Yüksek teknoloji grubunun toplam ihracattan aldığı pay ise 0,4 puan artışla %3,5’e yükselmesine rağmen hala oldukça sınırlı. 

Sonuç olarak

Sıkı parasal koşulların ve altın ithalatına getirilen birtakım kısıtlamaların dış ticaret dengesi üzerindeki etkileri sürmeye devam ediyor.  Ocak ayında tüketim ithalatındaki artış %13,6’ya gerileyerek hız keserken, altın ithalatı bir önceki yıla kıyasla 3 milyar USD’ye yakın azalmış durumda.

Bunların yanı sıra Ocak ayında havacılık ve savunma sanayi ürünlerini de içeren “diğer taşıt araçları” grubu ihracata 130 milyon USD’den fazla katkı verdi. Bu artış yüksek teknoloji ihracatının toplam ihracat içerisindeki payını da bir önceki yıla kıyasla 0,4 puan artışla %3,5 çıkarttı. Satış beklentilerindeki artış ve gelişmiş ülkelerde faiz indirimi beklentileri nedeniyle önümüzdeki aylarda bu payın artış göstermesini de bekleyebiliriz. 

Hizmet dengesi kaynaklı gelirlerin de beklenti dahilinde gelmesi durumunda Ocak ayı cari dengesinin 2-3 milyar USD arasında açık vererek bir önceki yıla kıyasla daha iyi bir performans göstermesini bekleyebiliriz. Cari denge Ocak 2023’te 9,8 milyar USD açık vermişti. Bu da açığın bir önceki yıla kıyasla %70’e yakın daralması anlamına geliyor.