Türkiye'nin asıl gündemi yoksulluk ve enflasyon

Âdettendir, yeni bir yıla girerken geçmiş yılın bir analizi yapılır. Nelerin yapılıp nelerin yapılamadığı ortaya konulur. Başarılanlar ve başarısızlıklar sıralanır; başarılar fazlaysa yeni yılda daha fazlasını başarma heyecanı doğar. Başarısızlıklar varsa üzerlerine bir çizgi çekilir ve yeni hedeflere doğru yelken açılarak başarı umudu tazelenir.

Türkiye ekonomisi açısından 2024 yılı, Merkez Bankası’nın enflasyon tahmininin tutmadığı bir yıl olarak kayıtlara geçti. 2024’ün son enflasyon raporunda, 2025 yılı enflasyon beklentisi %50 oranında revize edildi. Üçüncü Enflasyon Raporu’nda %14 olarak öngörülen 2025 enflasyon tahmini, Dördüncü Enflasyon Raporu’nda %21’e çıkarıldı. Rakamsal olarak %7’lik bu fark, yüksek enflasyona göre küçük görülse de %50’lik hata payı oldukça dikkat çekici.

Tahmin güncellemesinin sebepleri arasında gıda fiyatlarından kaynaklı 1,9 puanlık, Türk Lirası cinsinden ithalat fiyatlarından kaynaklı 0,5 puanlık, çıktı açığından kaynaklı 0,2 puanlık ve yönetilen/yönlendirilen fiyatlara ilişkin varsayımdan kaynaklı 0,9 puanlık etkiler gösteriliyor. Ayrıca enflasyon ataleti için 3,5 puanlık bir öngörü yapılmış. Ancak, yönetilen ve yönlendirilen fiyatlarla ilgili varsayımlarda yapılan güncelleme özellikle dikkat çekiyor. 0,9 puanlık bu olumsuz katkı, deprem gibi etkenlerle açıklanamayacak bir durum. Kamu, herkesten fedakarlık beklenirken, kendisini bu fedakarlığın dışında tutuyor.

Defalarca söylendiği gibi, enflasyonla mücadele dar ve orta gelirli kesimden beklenirken, uygulanan yüksek faiz politikası zenginleri daha da zenginleştiriyor ve bu servet artışına yönelik herhangi bir önlem alınmıyor. Kamu ise tasarruf yapmaktan uzak bir tavır sergiliyor; savurgan harcamalar, her şey yolundaymış gibi devam ediyor. Kamu için “tasarruf” kelimesi adeta “itibar kaybı” ile eşanlamlı. Bu nedenle enflasyonla mücadele sadece para politikası üzerinden, orta-alt gelir grubunun yükü sırtlandığı bir şekilde yürütülüyor.

Asıl gündem ekonomi olması gerekirken ülke gündemi, komşu ülkelerde kazanıldığı düşünülen siyasi başarılarla şekilleniyor. Muhalefet ise zayıf medya desteği ve sınırlı ulaşımı nedeniyle konuyu ekonomiye taşımakta yetersiz kalıyor. Oysa ekonomik zorluklar ve tutmayan enflasyon hedefleri, kamu kesiminin kontrolsüz harcamalarıyla birleşerek halkın temel meselesi hâline gelmiş durumda.

Yeni yıla gerçekleşmeyen 2024 hedeflerinin gölgesinde giriyoruz. Merkez Bankası’nın IV. Enflasyon Raporu’na göre, çıktı açığının 2025’in ilk çeyreğinde eksi %2,5 seviyesine inmesi, ikinci çeyrekte eksi %3 ile dip noktaya ulaşması, ardından yılın üçüncü çeyreğinde toparlanmaya başlaması öngörülüyor. Ancak tüm bu tahminlerin gerçekleşmesi, Merkez Bankası’nın varsayımlarına bağlı.

2025 yılı, küresel ölçekte zorluklarla dolu bir yıl olabilir. Fed’in faiz indirim öngörülerini azaltması, Rusya ve Brezilya gibi ülkelerin faiz artırımları, Almanya’daki ekonomik belirsizlikler ve Avrupa’nın büyüme sorunları bu yılın ekonomik baskılarını artırabilir. Dahası, ABD’de Trump’ın göreve başlayacak olması ve finansal koşulların sıkılaşması, yabancı yatırım çekmeyi daha da zorlaştırabilir.

İçeride ise uzun süredir devam eden yüksek faiz politikasından hızlı bir dönüş bekleniyor. Ancak bu dönüşün gerçekleşmesi sabır gerektiriyor ve bu sabrın olup olmadığını zaman gösterecek. Para politikasına destek sağlayacak maliye politikalarının eksikliği, enflasyonla mücadeleyi daha da zorlaştırıyor.

2025 yılı, bu eksik politikaların ve mücadele yöntemlerinin bir kez daha test edileceği bir yıl olacak. Umarım yanılan biz oluruz. Hepinizin yeni yılı kutlu olsun.