Günlük konuşmada ponçik, şirin veya tatlı bir kişi, hayvan, nesne için kullanılabilir. O zaman ponçik kelimesinin aslında bir tatlıyı ifade etmek için kullanılması sizleri şaşırtmayacaktır belki de.Dilimize Rusça okunuşundan пончик geçmiş olsa da, aslında ponçik Lehçe bir kelime, Polonya’ya özgü bir tatlıdır. Lehçedeki hali pączek&nbsp;şeklindedir (pançek diye okunur, çoğulu pączki&nbsp;/ pançki).Pączek hamur toplarının yağda kızartılmasıyla hazırlanan bir <a fr-original-style="" href="https://en.wikipedia.org/wiki/P%C4%85czki" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yiyecektir</a>. İçine şurup, marmelat veya reçel doldurulmasıyla Amerikan “donut”larına benzer biraz.Orta Çağlar’dan beri Polonya yemek kültürünün bir parçası olan pączekin ismi,&nbsp;pąk (pank)&nbsp;kelimesinin küçültme çekimi ile oluşturulmuştur. Pąk&nbsp;ise bir bitki veya ağacın açmamış çiçek veya dallarının toplanmış, şişkin tomurcuklarını <a fr-original-style="" href="https://wsjp.pl/haslo/podglad/12011/paczek" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ifade eder</a>. Hatta Türkçede de küçültme eki almış olan tomurcuk, türeme biçimi açısından birebir pączekin karşılığı sayılabilir.pąk&nbsp;--&gt;&nbsp;tomur / pączek --&gt; tomurcukTomurcuk&nbsp;kelimesinin köküne baktığımız zaman, tomur veya toŋur şeklinden çıktığını <a fr-original-style="" href="https://www.nisanyansozluk.com/kelime/tomurcuk" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">görürüz</a>. Buradaki tomur&nbsp;kökü “kesilmiş ağaç gövdesi” veya “taş kütlesi” anlamındaki tomruk kelimesini de <a fr-original-style="" href="https://www.tdk.com.tr/Turkiye-Turkcesindeki-Turkce-Sozcuklerin-Koken-Bilgisi-Sozlugu-2-cilt-takim-_5574.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">türetir</a>. Tomurmak fiili ise bir ağacın üzerindeki tomurcukların, filizlerin kabarmasını ifade eder.Bir kütle veya yığın olarak, ya da kabarma imalarıyla anlaşılan o ki tomur/toŋur kökü Eski Türkçeden gelme bir türlü “toplanma, toplaşma, şişme” anlamındadır.O zaman top gibi bir yiyecek olan domatesin ismiyle bir bağlantı yakalayabilir miyiz?Ama önümüzde bir engel var. Domates, Asya, Avrupa veya Afrika’ya özgü bir mahsul değildir, bizzat Yeni Dünya, Orta Amerika <a fr-original-style="" href="https://en.wikipedia.org/wiki/Tomato" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bitkisidir</a>. Türkçe domates, İngilizce tomato, İspanyolca/Fransızca/Portekizce tomate&nbsp;kelimeleri de, bir Orta Amerika dilinden, günümüz Meksika’sında yaşamış Azteklerin Nahuatl dilinden (Aztekçe) gelmektedir.Nahuatl dilinden dünya dillerine geçen kelimeler kendi başına bir yazı olabilir: çikolata, avokado, guakamole, meksika... Bunların yanında domatesin anlamına bakarsak, ya da Nahuatl şekliyle tomatl, ilginç bir bağlantı yakalarız. Nahuatl dilinde tomatl, “şişik meyve, şişmiş şey” <a fr-original-style="" href="https://www.etymonline.com/word/tomato#etymonline_v_15349" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">demektir</a>.Tabii ki böyle bir tesadüften gerçek bir dil ilişkisi ima etmek için domates değil, yürek yemiş olmak gerek. Yine de biz tesadüfümüzün keyfini çıkaralım.Ponçik, tomurcuk, ve domates kelimelerinin üçü de, “şişmek, kabarmak” gibi anlamlara sahip köklerden gelmişlerdir.

Kelime Köşesi

Günümüzde safran üretiminin %90 kadarı İran’da <a fr-original-style="" href="https://edition.cnn.com/2015/06/03/middleeast/iran-saffron-red-gold/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yapılmaktadır</a>. Buna ek olarak safranın İran veya Mezopotamya bölgesinde orataya çıktığı <a fr-original-style="" href="https://books.google.com.tr/books?id=cdksDwAAQBAJ&pg=PA170&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">iddia edilmektedir</a>. Dolayısıyla dikkatimizi Ortadoğu ve Mezopotamya bölgesine çevirmemiz doğru olur.Sözlükte safran kelimesinin yerel olarak zafran olarak da söylenebildiğine dikkat çekilmekle beraber Arapça zaʿferān زَعْفَرَان kökünden dilimize geçtiğine işaret ediliyor. Aynı zamanda Arapça kelimeden İspanyolca azafrán ve Portekizce açafrão türemiştir. Genel kabule göre bu kök ise Orta Farsça zar-paran&nbsp;زرپران kökünden gelmektedir.Orta Farsça zar-paran kelimesi “altın yaprak, altın tel” anlamlarına <a fr-original-style="" href="https://www.nisanyansozluk.com/kelime/safran" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">geliyor</a>. “Altın” anlamı zar/zer&nbsp;sözcüğüyle verilmekle beraber, bu sözcüğün kökü ise “parlama, parıldama” anlamları taşıdığı düşünülen Ön-Hintavrupa dili *ghel- idir. Bu kökten “altın” anlamına gelen başka kelimeler <a fr-original-style="" href="https://www.etymonline.com/word/gold#etymonline_v_50893" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">türemiştir</a>, örnek olarak İngilizce gold, golden, gilded, Almanca Gold, Felemenkçe goud, Danca guld, Estonca kuld. &nbsp;Aslında Orta Farsça zar/zer ile yabancı değiliz. Zerdeçal ve zerdali kelimelerinde aynı “altın sarısı, bu renkte olan” anlamlarını taşıyan zerde/zerda kelimeciğinin kökünü oluşturmaktadır. Suda bekletilen safranın suyu sarı-turuncu bir renge dönüştürmesinden dolayı böylesi bir isim konulmuştur.Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici

5 Dakikada Teknoloji Gündemi

Podcast bölümümüzdeki haberlerin ayrıntıları 

271. Bölümün Transkripti

VEDA ZAMANI

Podcast bölümümüzdeki haberlerin ayrıntıları

193. Bölümün Transkripti

• Pandemi süresince sosyal medyada sıkça karşılaştığımız ekmek trendi için Portekizce ekmek (pao) ve pandemi (pandemia) kelimelerinin birleşiminden oluşan Paodemia adlı yeni bir kelime <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.instagram.com/p/CBQy82HJtMK/">türetildi</a>.

Portekizce ile ilgili hikayeler