2024 Dünya Çevre Günü

Çağla Kettner

Dünyadaki yaşamın sürmesi için toprak çok önemli bir unsur. Tarım arazileri, ormanlar, otlaklar, savanlar, turbalıklar ve dağlar insanlığa medeniyeti mümkün kılan ürün ve hizmetleri sağlıyor. Okyanuslar, nehirler ve göller gibi su ekosistemleri ise toprağı verimli kılıyor ve destekliyor. Ancak dünyanın ekosistemleri tehdit altında. Sürdürülebilir olmayan üretim ve tüketim modelleri üçlü gezegen krizini tetikliyor. Bu krizler:  ‘iklim krizi’, ‘biyolojik çeşitlilik kaybı’ ve ‘kirlilik ve atıklar’. Dünya'nın kara alanının beşte birinden fazlası, yaklaşık 2 milyar hektar, bozulmuş durumda.

Yaklaşık 3,2 milyar insan, yani dünya nüfusunun yüzde 40'ı, arazi bozulumundan etkileniyor. Bu durumla başa çıkma konusunda en az donanımlı olanlar, yani yerli halklar, kırsal topluluklar, küçük çiftçiler ve aşırı yoksullar, özellikle de kadınlar ve gençler orantısız bir şekilde etkileniyorlar. Her yıl elli beş milyon insan kuraklıktan doğrudan etkileniyor. Kuraklık dünyanın hemen her yerinde özellikle çiftlik hayvanları ve mahsuller için en ciddi tehlike halinde. Arazi bozulumu kontrol altına alınmazsa, küresel gıda verimliliğini yüzde 12 oranında azaltabilir ve 2040 yılına kadar gıda fiyatlarının yüzde 30'a kadar yükselmesine neden olabilir.

2024 Dünya Çevre Günü ‘Biz Restorasyon Nesliyiz (We are #Restoration Generation)’ sloganıyla toprağın yeniden kazanılması, çölleşmenin durdurulması ve kuraklığın azaltılmasına yönelik çözümlere ışık tutmak için bir fırsat olarak görülüyor. Dünya'nın yardım eline ihtiyacı var. Üçlü gezegensel kriz, evimizi yok etme ve bu güzel gezegeni paylaştığımız milyonlarca türü ortadan kaldırma tehdidinde bulunuyor. Ancak bu bozulma kaçınılmaz değil. Zararı tersine çevirecek ve çevreyi eski haline getirecek güce ve bilgiye sahibiz – elbette eğer şimdi harekete geçersek!

Toprakla barışan nesil biz olabiliriz.

Doğal alanları yeniden canlandırma sürecine ekosistem restorasyonu deniyor. Ekosistem restorasyonu bugüne kadar hiç bu kadar acil olmamıştı. Dünya çapında pek çok ülke bu durumun yavaş yavaş farkına varıyor. Dünya genelinde 765 milyon ila 1 milyar hektar arasında arazi restorasyon için ayrılmış durumda. Bunun neredeyse yarısı Sahra Altı Afrika'da olup Asya ve Latin Amerika'da da önemli taahhütler bulunuyor.

Bozulmuş ekosistemlerin yeniden hayata döndürülmesi, harcanan her 1 dolar karşılığında 30 doları bulan ekosistem hizmeti sağlıyor. Dünya genelinde 1 milyar hektar bozulmuş arazinin eski haline getirilmesi, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına ulaşma, doğa kaybını tersine çevirme ve iklim değişikliğini engelleme yolunda uzun bir yol kat edilmesini sağlayabilir.

Doğayı korumak için 2022 yılında imzalanan Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi, ülkeleri 2030 yılına kadar bozulmuş karasal, iç su, deniz ve kıyı ekosistemlerinin en az yüzde 30'unun etkin bir şekilde restore edilmesini sağlamayı taahhüt etmektedir. Şu anda hayatta olan herkes, çevresel bozulmanın yıkıcı etkilerine ilk tanık olan neslin bir parçası. Gezegenin gidişatını tersine çevirmek için son umut biz olabiliriz. Zamanı geri alamayız ama ormanlar yetiştirebilir, şehirlerimizi yeşillendirebilir, yağmur suyu toplayabilir ve toprak dostu gıdalar yiyebiliriz. Sonunda toprakla barışan nesil biz olabiliriz.