Bach, Andersen, Berlin: Undine

Müzik, şiir ya da diğerleri olmadan var olamayacak “yedinci sanatın”, kendisinden önce gelen, geleneksel güzel sanatlarla süregelen ilişkisinin farklı kesişim kümelerine uğrayacağımız bu köşede, ilk durağımız Christian Petzold’un 39. İstanbul Film Festivali programında da yer alan yeni filmi Undine.

Müzik: Nota hafızası, yazmaya nereden başlayacağımı bilemediğim zamanlarda yardıma koşmaya devam ediyor. Johann Sebastian Bach’ın Alessandro Marcello’nun obua konçertosundan solo klavsen için düzenlediği (BWV 974) Re minör Konçerto’nun Adagio bölümünü tekrara alıyorum. Tıpkı film boyunca belli aralıklarla tekrarladığı gibi, bittiğini fark ettikçe başa sarıyorum müziği; beni Berlin’e götürüyor, filmin geçtiği yere ve zamana. Tekrarlayan bu müzikle hatırlıyorum - Undine, hüznünü ağır ağır yayan bir aşk hikâyesi.

Edebiyat: “Beni terk edersen, seni öldürmek zorunda kalırım.” diyor Undine. Filmde günümüzün yükselen yıldızlarından Paula Beer’in bedeninde can bulan Undine; bir deniz kızı, bir su perisi. Antik Yunan’dan Orta Çağ İrlanda’sına kadar Avrupa kültür ve mitolojisinin farklı dönemlerinde yer bulan bu büyülü, baştan çıkarıcı su canlıları, siren, nemf, deniz kızı gibi birçok farklı ad almış, birçok farklı şekilde tarif edilmiş. Undine de bu adlardan biri; bahsi ilk kez 16. yüzyılda, Alman Rönesansı’nın önemli figürlerinden Paracelsus’un metinlerinde geçiyor. İnsan suretinde olmalarına rağmen insan ruhundan yoksun bu dişi yaratıklar, hayatta kalmak için tutkuyla bir erkeğe bağlanmak zorunda. Erkeğin ihanetinin cezası ise ölüm. Avrupa edebiyatında birçok örneği bulunan undine'lerin yer aldığı en ünlü eserler, Friedrich de la Motte Fouqué’un Undine adlı romantik kısa romanı (1811) ve Hans Christian Andersen’in Küçük Deniz Kızı masalı (1837). Çağdaş Alman sinemasının en başarılı yönetmenlerinden Christian Petzold da bu miti alıyor, modernize ediyor ve günümüz Berlin’ine taşıyor. Kaynağı ne olursa olsun - Undine, yaşam ve ölüm arasındaki çizgi üzerinde, fantastik bir aşk hikâyesi.

Mimari: Petzold filminin Undine’si, Berlin Şehir Müzesi’nde çalışan bir tarihçi; müzenin Berlin şehir modelleri temalı sergisine rehberlik etmekle görevli. Berlin’in kentsel dokusuna ve mimari tarihine dair sayfalarca ansiklopedik bilgiyi ezberden okurken ruhunu, işlevini, benliğini yitirerek küçülmüş o modeller Undine’nin hipnoz araçlarına dönüşüyor sanki. Göller, göletler ve nehirlerin suladığı topraklar bugün Avrupa’nın en büyük metropollerinden birine ev sahipliği yaparken kaynağı su olan Undine’nin de değişen, yapılaşan şehirle beraber değiştiğini, fantastik bir yaratıktan modern bir kadına dönüştüğünü görüyoruz. Aşk hikâyesi bir yana - Undine, Berlin’e, Berlin’in tarihine ve mimarisine yazılmış bir aşk mektubu.

Sinema: Önceki yıllarda Barbara, Phoenix ve Transit filmleriyle geniş bir hayran kitlesine ulaşmış Christian Petzold, Undine’nin hüzünlü ve zehirli aşk hikâyesini, fantastik dokunuşlar ve mimari detaylarla bir arada sunuyor. İki yıl önce Transit’te uyguladığı modern uyarlama tekniğinden farklı bir yola saparak aynı sonucu alamıyor belki, ama malzemesini zevkle izlenen bir masala dönüştürmeyi başarıyor. Prömiyerini 70. Berlin Film Festivali’nin ana yarışmasında yapan ve Paula Beer’a Gümüş Ayı kazandıran Undine, 12 ve 15 Ekim’de İstanbul Film Festivali’nin Filmekimi Galaları kapsamında, Kadıköy Sineması ve Cinemaximum Nişantaşı City’s’de gösterilecek.