BEYAZ PERDENİN ARDINDA

Netflix belgeseline temsilin perdedeki yansımasına ve trans temsilleri özelinde bir inceleme.
BEYAZ PERDENİN ARDINDA

Angst

Angst

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

Sezen Sayınalp

Sinema aslında hareketli görüntünün zamanı ve mekânı aşan bir aracısı. Hikâyeye büründürdüğü her nokta, ele aldığı her konu başlığı, kameranın çevrildiği her kavram, perdeye yansıttığı her karakter sinemanın temsil edilene dair sözünü de görünür kılıyor. Özellikle de önceki on yıllarda filmin hikâyesinde yer alan kahramanların o film içindeki alanlarının, görünürlüklerinin ve filmdeki alanlarının içinde özne olma hâllerinin konvansiyonel anlatı yapısı içinde dar görüşlü, tektipleştirilen ve egemene hizmet eden temsillerin yüceltildiği bir temelde var olması da eklemek gereken bir diğer nokta.

Sinemanın anlatı yapısına gelenekçi bir yerden yaklaştığı zaman dilimleri 

Burada Hollywood stüdyo sistemi döneminin beyaz cishet erkek egemen yapısını gözümüzün önüne getirebiliriz — temsil alanını sadece belirli stereotipler üzerinden ele alıp cishet erkek merkezli natrans “kahraman” anlatılarını temsilin esas ekseni yapmasının da belirli çerçeveden çıkmayan bir anlatı geleneği oluşturduğundan bahsedebiliyoruz. Bu yapıda mutlak alan sahibi cishet beyaz erkeğin merkezde; özne, kahraman ve kurtarıcı olduğu; onun dışında kalan kadınların, LGBTİ+’ların, azınlıkların nesne konumundan, yardımcı rollerden hatta zaman zaman “düşman” kahraman temsillerinden öteye gidemediğini görebiliyoruz. Hem sinemada hem de televizyonda.

Tam da bu konu etrafında konumlanan 2020 yapımı belgesel Beyaz Perdenin Ardında (Disclosure) görünürlüğe ve temsile dair çok iyi bir örnek. Sinema ve televizyon tarihinden referanslarla Laverne Cox, MJ Rodriguez ve Jen Richards gibi birçok ismin trans temsilini, bu temsilin ele alınış biçiminden hareketle izleyici ekseninde uyandırdığı duyguyu LGBTİ+ ve kahramanla özdeşlik kurma; sinema ve televizyonda temsil alanlarının nasıl biçimlendirildiği ekseninde kendi deneyimlerini de aktararak anlatıyorlar.

Laverne Cox, Fotoğraf: The Guardian


Özne etkileşimi: Belgesel, öznenin hem izleyici hem de ekran ya da perdedeki karakterin özne konumunda birbiriyle nasıl etkileşim içinde olduğunun da altını çiziyor ayrıca. Belgeselden örnekle 1980’li, 1990’lı ve 2000’li yıllardaki bazı filmlerin ve dizilerin ya trans kimliğini düşmanlaştıran veya aşağılayan konumlara soktuğundan ya da fobik kitleler tarafından travmatik deneyimler yaşamış insanları yeniden o travmanın merkezine bıraktığından bahsediliyor. 

Temsil hakkı ve alanıyla ilgili en altı çizilmesi gereken şeylerden biri trans kahramanların kendi hikâyelerinin merkezinde olmadığı bir anlatının yaygınlığı. Trans kahramanların ötekileştirildiği ve merkezdeki kahramana karşı düşman konumuna itildiği fobik anlatılardan, transların yer aldığı hikâyelerin çoğunlukla eril, baskıcı ve tetikleyici dille yansıtılmasına kadar, temsil alanını yine eril ve natrans çerçeveden ve bakıştan çıkaramayan anlatılara dair örnekler görüyoruz. 

Belgeselde bahsi geçen filmlerden Dressed to Kill’de (1980) trans kadının karikatürize bir temsilinin natrans kadın karaktere karşı bir anti-kahraman olarak gösterilmesi örneğindeki gibi kahraman temsilleri zamanında fobik anlatı olarak sınıflandırılmayan ama bu anlatıya hizmet eden bir noktada duruyor. Boys Don’t Cry’da (2000) beden üzerinde baskı kurmaya çalışan natrans karakterlerin trans bir erkeği travmatik bir sahnenin ortasında bırakması da bir başka örnek. 

Dressed to Kill (1980)


Belgeselde tetikleyici içerik olabilecek bu sahnelerde trans deneyimini yalnızca beden üzerinden gösteren ve özneleri travmatize edebilen anlatılar da eleştiriliyor. Çünkü bu hikâyeler, öznelerin hikâyesini yalnızca beden konusu etrafında biçimlendiriyor. Verilen örneklerde televizyon dizilerinden Nip/Tuck ya da CSI:NY gibi yapımlarda da yine trans temsillerinin ana karakterin hikâyesini sarsan, düşmanlaştırılmış yan karakterler olarak yansıtıldığını görüyoruz. 

Bu yüzden: Örneklerle ele alınan temsil mevzusu, sinemadaki anlatı biçimlerinin ve geleneksele sıkışmış kalıpların değişip dönüşebilmesi ve filmlerdeki kahraman temsillerinin kapsayıcı kapılar açması için oldukça önemli. Perdedeki kahramanla özdeşlik kuran izleyici perdedeki özneyi kendi dünyasıyla birleştirirken bu kapsayıcı anlatı hem sinemanın hem de kendi dünyamızın temsil alanlarına ışık tutacak hiç kuşkusuz. 

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Angst

Angst

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

NEREDE YAYIMLANDI?

AngstAngst
∙

BÜLTEN SAYISI

💍 KIM KARDASHIAN VE KANYE WEST, ŞEHİRDE KİMSE YOKKEN, BEYAZ PERDEDE TRANS TEMSİLLERİ

Kim Kardashian ve Kanye West ayrılığında sanal taciz durumu; ilk Zorlu PSM prodüksiyonu Şehirde Kimse Yokken daveti; Beyaz Perdenin Ardında belgeselinde trans temsilleri.

06 Mar 2022

💍 KIM KARDASHIAN VE KANYE WEST, ŞEHİRDE KİMSE YOKKEN, BEYAZ PERDEDE TRANS TEMSİLLERİ

YAZARLAR

Angst

Angst

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

İLGİLİ OKUMALAR

AngstAngst
∙

HİKAYE

COP31 sırasında ev sahibi Antalya’nın sorunları ne kadar gündeme geldi?

COP31 vesilesiyle uluslararası iklim diplomasisinin merkezindeki Antalya'da denizlerdeki mikroplastik kirliliği, azalan yeraltı suları, taş ocakları, madencilik faaliyetleri ve doğal alanlardaki yapılaşma dikkat çekiyor. Kentte en acil müdahale edilmesi gereken ekolojik tahribat ise İdyros Antik Kenti üzerine yapılan otel projesi olarak öne çıkıyor. Kentin çevre gündemi, iklim hedefleriyle yerel uygulamalar arasındaki mesafeyi ortaya koyuyor.

Pelin Cengiz

·

19 Kas 2026

COP31 sırasında ev sahibi Antalya’nın sorunları ne kadar gündeme geldi?
AngstAngst
∙

HİKAYE

COP31’de ilk karar taslağı yayımlandı: Fosil yakıtlardan çıkış ve finansmanda ne değişebilir?

Antalya’daki COP31 zirvesinin ilk genel sonuç taslağı, fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılmasını ve uyum finansmanının 2035’te yıllık en az 120 milyar dolara ulaşmasını öneriyor. Henüz taslak aşamasındaki metne ilişkin tartışmalar, hedeflerin nasıl ve hangi takvimde uygulanacağı ve gelişmekte olan ülkelere sağlanacak desteğin nasıl güvence altına alınacağı üzerinde yoğunlaşıyor.

Deniz Kaynak

·

16 Kas 2026

COP31’de ilk karar taslağı yayımlandı: Fosil yakıtlardan çıkış ve finansmanda ne değişebilir?
AngstAngst
∙

HİKAYE

Batık maliyet yanılgısı: Bir sınavdan mı geçiyoruz, yoksa yanlış yolda mıyız?

Çok emek verdiğimiz bir yoldan dönmek, geçmişimize ve hayallerimize ihanet gibi gelebiliyor. Seth Godin’in Dip ve Annie Duke’un Quit kitaplarından hareketle, değişen koşullarda hangi mücadeleyi sürdüreceğimize nasıl karar verdiğimizi ve geçmişte gösterdiğimiz sabrın bizi bugün nasıl bir çıkmaza sokabildiğini düşünüyoruz.

Cem Arıdağ

·

15 Kas 2026

Batık maliyet yanılgısı: Bir sınavdan mı geçiyoruz, yoksa yanlış yolda mıyız?
AngstAngst
∙

HİKAYE

COP31’in ötesinde başka bir iklim siyaseti: Halkların İklim Zirvesi'nin gündeminde ne var?

Antalya'da COP31'e paralel düzenlenen Halkların İklim Zirvesi, iklim adaleti, fosil yakıtlardan çıkış, emek mücadelesi ve savaş karşıtlığını gündemine taşıdı. Zirvenin uluslararası ilişkiler gönüllüsü Çiğdem Özbaş'la dokuz aylık hazırlık sürecini, gönüllülerle kurulan dayanışma ağını, resmî zirveye yönelik eleştirilerini ve iklim hareketinin geleceğini konuştuk.

Alev Karakartal

·

15 Kas 2026

COP31’in ötesinde başka bir iklim siyaseti: Halkların İklim Zirvesi'nin gündeminde ne var?
AngstAngst
∙

HİKAYE

Seralar, saraylar ve sazlıklar: COP31 alanında EXPO’dan önce kim yaşardı?

Gıda güvenliğini yalnızca bir sonraki krize yetecek kadar ürün depolamakla sağlayamayız. Bir sonraki krizden sonra da iyi ve sağlıklı gıda üretebilme kapasitesinin kurulması gerekir. Bunun için de tohuma, suya, sağlıklı toprağa, biyoçeşitliliğe ve üretimi sürdürebilecek çiftçilere ihtiyacımız var. Antalya'nın, özellikle de bugün COP31'in düzenlendiği EXPO binasının üzerinde kurulduğu toprakların son kırk yılı bize bu konuda çok şey anlatıyor. Seraların, sarayların ve sazlıkların tarihi, birbirinden bağımsız üç hikaye değil. Aynı coğrafyanın farklı ekonomik ve toplumsal önceliklerle yeniden şekillendirilmesinin tarihi.

Zafer Yenal

·

13 Kas 2026

Seralar, saraylar ve sazlıklar: COP31 alanında EXPO’dan önce kim yaşardı?